ÓZEKTІ MÁSELE: Biz óz «otaýymyzdyń» irgesin keńeıtýimiz kerek-aq

Búgingi qalyptasyp otyrǵan jaǵdaı qaıta qaıtalanbaýy tıis. Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetimen jáne ishki saıasat bólimimen birlese otyryp, bólinip jatqan qarajattyń tıimdi qoldanylýyna saraptama júrgizip, memlekettik BAQ-tyń jyl saıynǵy shyǵyndaryn ońtaılandyryp, otandyq aqparattyq ónimderdi qoldaýdy kúsheıtý qajet» degen bolatyn. Memlekettik hatshynyń bul tapsyrmasy jaıdan jaı aıtylǵan sóz emes. Óıtkeni elimizde sheteldik medıa-naryqtyń dáýreni shynymen de júrip-aq tur. Bul el bolashaǵy, endi qalyptasyp kele jatqan ulttyq ıdııalogııa úshin nazar aýdarmasa bolmaıtyn jaǵdaı.

Ideologııa - memlekettiń birligin saqtaýshy kúsh. Ideologııasy myqty eldiń erteńi myǵym, bulyńǵyr bolmaıdy. Al, onysy ala-qula bolǵan jurttyń birligi qashpaı qoımaıdy. Birlikten aza eldiń tirligi eshýaqytta ońbaıdy dep aıtsaq, bul uıqas qýalaǵan taqpaq emes, ámbege aıan aqıqat. Osy biz aıtyp otyrǵan ıdeologııany taratatyn eń úlken qarý - baspasóz quraldary. Sonyń ishindegi qamtıtyn kólemi asa úlkeni - televızııa. Qazir zamannyń jyldam damýyna oraı, qaltasy kótergen qarapaıym halyq qajetti tehnıkasyn satyp alady da, álemdegi kez kelgen eldiń habar-osharyn bilip, kınosyn kóre alady.

Zamanǵa qaraı kelip jetken bundaı elektrondy jańalyqtarda reseılik BAQ-tyń dáýreni júrip tur. Olaı deýimizge elimizdiń aýyly bolsyn, qalasy bolsyn qoly jetkender spýtnıktik tarelkalarmen reseıdiń kınolarymen, uzyn sonar telehıkalaryn kórip jyrǵap júrgenderdi kózimiz kórip júrýi sebep bolyp otyr. Sanasy solaı qaraı ýlanǵan keı qyz-jigitter 14 aqpandy áli kúnge ataýsyz qaldyrmaı ótkizedi. Al, 23 aqpanda «merekeńmen» dep ózime de quttyqtaýlar aıtyp qalǵandarǵa kýá boldym. Endi máseleni ártúrli mysaldarmen, dáleldermen qaýzap kóreıik.

Bul ózi oıdan qurastyrylǵan áńgime emes, tap-taza shyndyq. Jaqynda ǵana jolym túsip, Qytaı eline baryp qaıttym. Árıne, jýrnalıst bolǵan soń, júrgen-turǵan jerińdegi ár iske beıjaı qaraı almaısyń.

Áńgime bylaı; ol jaqta turatyn qandas aǵaıyndar basqa elde tútinin tútetip otyrsa da, bir qulaǵyn qashanda qazaq eli jaqqa túre júredi. Osydan on-on bes jyl buryn sol jaqtaǵy kásipker azamattar el suranysyna oraı, Qazaqstanda shyqqan san túrli dybys-beıne basylymdaryn satyp taratty. Eger búgin Almatyda bir jaqsy kontsert ótse apta asyrmaı onyń beıne basylymyn sol jaqtaǵy dúkenderde satylýǵa shyǵaratyn. Osylaı jalǵasyp kelgen úrdis, keıingi jyldarǵa kelgende spýtnıktik tarelkalar arqyly Qazaqstanmen tikeleı baılanysqa shyǵýǵa ulasqan bolatyn.

Qazaqstanda jasalǵan «OTAU TV» spýtnıktik tarelkasy (qazany) arqyly ata jurttyń búkil tynys-tirshiligimen tanysa bastaǵan edi. Aýdan, aýyldarda sońǵy ýaqytta atalǵan tárelkanyń sany ondap, jıyrmalap kóbeıe bastaýy Qytaı úkimetiniń nazaryna iligip, soǵan baılanysty qoǵam qaýipsizdik organdary arnaıy aralap, «memleket zańy solaı» degen ýájben sheteldik tarelkalardy jınap áketti.

Sodan keıin az sandy ulttar kóp qonystanǵan aýyldarǵa qytaıdyń júzge jýyq arnasyn kórsetetin spýtnıktik qazandaryn tegin úlestirip berip jatqanyn óz kózimmen kórdim. Negizi tarelke baǵasy osy jaqtaǵy tarelkalarmen deńgeıles turatyn bolsa da, aýyldaǵy qazaqtyń ár úıine birden taratyp berdi. Biz Otandyq ónim dep sanaıtyn «OTAU TV» spýtnıktik tarelkasy ol jaqtada Qazaqstannyń 37 telearnasyn kórsetip tur. Jaqynda ǵana «OTAU TV» spýtnıktik tarelkasynyń bazardaǵy baǵasyn surastyrsaq, 23000 teńge turady eken. Osyndaı Qazaqstannyń 37 arnasyn ol jaqta kórip otyrǵan qandastarymyz birer jylda eldi tanyp, qazaq eliniń tanym túsinigin qabyldap úlgeredi degen sóz. Eger, keıin Qazaqstanǵa kelse esh jatsynbaıtyndaı dárejege jetetin bolady.

Budan eki nárseni bilýge bolady: qasqyrdyń balasy taýǵa qarap ulıdy degendeı, qazaq balasy qaıda bolsa da óz Otanyna qaraı eleńdeıtinin, ekinshisi bizden basqa memleketter óz elindegi azamattardyń sanasyn sheteldiń ıdeologııasymen ýlaýdyń aldyn alyp, etek-jeńin qymtap ustaıtynyn jáne sony árqashan qadaǵalap otyratyndyǵyn ańǵartady.

Osyǵan oraı, bizde ıaǵnı, Qazaqstan azamattary qandaı arnalardy kóredi eken degen oımen, ár óńirdiń turǵyndarynan arnaıy «siz qandaı telearnany kóresiz?» degen saýalnama júrgizgen edim. Sol saýalnamalardyń birnesheýin sizdermen bólisýdi jón sanap otyrmyn.

Aızada Qarajigitova, Almaty oblysy, Taldyqorǵan qalasynyń turǵyny

- Men Taldyqorǵan qalasynda turamyn. Úıimizde «SVEC» dep atalatyn spýtnıktik tarelkany paıdalanamyz. Onyń kórsetetini negizinen reseıdiń arnalary. Qazaqstandyq «Balapan» jáne «Mádenıet» dep atalatyn eki arna bar bolý kerek. Kenje balamyz Qaıtpas «Balapan» arnasyn qaraıdy, kúıeýim reseıdiń «Zvezda» degen telearnasyn únemi kóredi. Al men reseıdiń aýdarǵan kınolaryn kóremin. Olardiki bizdiń arnalarmen salystyrmalap aıtqanda sapalyraq qoı.

Erbol Maratov, Astana qalasynyń turǵyny

- «SVEC» degen spýtnıktik tarelkany paıdalanamyn. Onyń kemshiligi otandyq emes, reseıdiń arnalaryn ǵana kórsetedi. Degenmen kınolary tamasha ǵoı. Ár nárseniń jaqsysy, sapalysy kerek emes pe, sondyqtan reseıdiń jaqsy teleónimderin kórý bala kúnimnen ǵadetke aınalǵan.

- Qazaqstannyń «OTAU TV» degen sııaqty elimizdiń arnalaryn tolyq kórsetetin, spýtnıktik tarelkasyn nege almadyńyz?

- Men ony jaqynda baǵasyn bazardan kórgem, qymbatyraq eken. Alatyn shyǵarmyn keıin. Al, «SVEC» degen spýtnıktik tarelka bazarda arzan, 13000 teńge turady. «OTAU TV» den 10000 teńgedeı arzan eken. Biz adamdar aldymen arzanyna júgiremiz emes pe.

Álimbek Seıtaqanuly, Shyǵys Qazaqstan oblysy, Jarma aýdanynyń turǵyny

- Men oralmanmyn. Ádetegideı qarapaıym antennany paıdalanamyz. Qazaqstan, El arna, Habar, KTK, Astana, 31 arnany kórem. Biz oryssha bilmeımiz. Áıtpese, sheteldiń telearnalary jaqsy dep júr ǵoı elder. Bizge keregi óz elimizdiń jaǵdaıy emes pe? Men eldegi jańalyqtardy ǵana kóremin, maǵan keregi sol. Al, «OTAU TV» sekildi jarnamalap jatqan aspaptardy almadyq, múmkin keıin alatyn shyǵarmyn.

Ásııa Baǵdáýletqyzy, Astana qalasy, jýrnalıst

- Men kóbinese reseıdiń arnalaryn kóremin, eldegi jaǵdaıdy bilemiz emes pe? Men negizi derekti fılmderdi, jáne orysshaǵa aýdarylǵan óte qundy kórkem kınolardy kóremin. Al ondaı jobalar bizdiń elde qazirshe joq qoı. Men aýyldaǵysy bolsyn, qaladaǵysy bolsyn aǵaıyndardyń áli kúnge deıin shet eldiń teleónimderinen bas aýdara almaı kele jatqanyn bilemin. Endi úsh tilde oqytý kerek dep jatyr ǵoı úkimet, úsh tildi bilgen, bizden keıingi jastardy eldiń BAQ-tary qyzyqtyrmaı qalatyn shyǵar, oılaýdan da qorqasyń...

Esti jurt aǵartýshy ǵalym Ahmet Baıtursynulynyń «Gazeta - halyqtyń kózi, qulaǵy hám tili» degen sózin bilýge tıis. Ahańnyń ol ýaqytta gazeta dep otyrǵany búgingi BAQ. ıAǵnı telearna, radıo, baspasóz quraldary. Sonda endigi ýaqytta bizdiń eldiń qulaǵy kimdi tyńdap, kózi kimdi kórip otyǵanyn joǵaryda jetkizip aıtqandaı boldyq. Bastysy adam qashanda kórgenin isteıdi, estigenin aıtady deıik, hosh. Qazaqstan olar sııaqty alyp derjava bolmaǵandyqtan telebaǵdarlamalymen, kınolarymen básekelese almasymyz haq, endi qaıpek kerek?! Qazaqta «moıynyn sozbaǵan túıege jantaq joq» deıtin maqal bar, batystyń sanamyzdy ýlaıtyn ıdeologııalyq aǵynyn toqtata almaımyz dep júre bermeı, bizge de talpynys kerek. Eń bastysy Memlekettik hatshy Marat Tájınniń tapsyrmasyndaǵydaı, teleónimderimizdiń sapasyn arttyrýǵa qulshynys jasaýymyz tıis. Al, bizdiń paıymyzsha, Qazaqstanda jasalǵan, el arnalaryn tolyq kórsetetin «OTAU TV» sııaqty spýtnıktik tarelkalardy ózgelerdeı tegin úlestirmese de, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi syndy memlekettik organdar baǵasyn tómendetýge kómektesip, shet eldiń ónimderin yǵystyryp shyǵarmasaq ta, aǵynyn báseńdetýge kúsh salýǵa tyryssaq quba-qup bolar ma edi.

Beısen SULTAN