Ózbekstandyq saıasattanýshy: Joldaý Qazaqstannyń jańa damý baǵdaryn aıqyndaıdy
ASTANA. KAZINFORM — Qasym-Jomart Toqaevtyń Joldaýy el damýynyń jańa modelin aıqyndaıdy. Onda ekonomıkalyq áleýetti arttyrý, tehnologııalyq ilgerileý, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý jáne egemendikti nyǵaıtý mindetteri birtutas strategııaǵa biriktirilgen. Mundaı pikirdi saıasattanýshy, G. V. Plehanov atyndaǵy Reseı ekonomıkalyq ýnıversıteti Tashkent fılıalynyń dotsenti Ravshan Nazarov Kazinform agenttiginiń óńirdegi menshikti tilshisine bergen suhbatynda aıtty.
Sarapshy Qazaqstan táýelsizdiginiń 35 jyldyǵy tusynda jarııalanǵan Joldaýdyń mańyzyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qazir el saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq damýdyń jańa kezeńine bet buryp otyr.
— Joldaýdyń basty ereksheligi — Qazaqstannyń damýy tek ekonomıkalyq ósim turǵysynan emes, egemendikti nyǵaıtý, halyqtyń ómir sapasyn jaqsartý, qoǵamdyq ınstıtýttardy jańǵyrtý jáne el damýynyń uzaq merzimdi modelin qalyptastyrý turǵysynan da qarastyrylady, — dedi Ravshan Nazarov.
Saıasattanýshy Joldaýda ekonomıkalyq derbestik memlekettik egemendiktiń basty sharttarynyń biri retinde qarastyrylǵanyna nazar aýdardy. Osyǵan oraı Prezıdent básekege qabiletti ekonomıkany qalyptastyrýǵa, ónerkásipti damytýǵa, ınvestıtsııa tartýǵa jáne eńbek ónimdiligin arttyrýǵa basymdyq berip otyr. Bul mindetterdi júzege asyrýda «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasynyń da orny erekshe. Baǵdarlama aıasynda 2029 jyldyń sońyna deıin ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa Ulttyq qordan shamamen 6,5 trln teńge bólý josparlanǵan.
— Infraqurylymdy damytý óńirlerdiń uzaq merzimdi ósimine serpin berip, jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne áleýmettik qyzmetterdiń qoljetimdiligin keńeıtýge yqpal etedi. Alaıda bul rette qarjynyń tıimdi ıgerilýi, jobalardyń ashyq júrgizilýi jáne olardyń naqty qaıtarymy da nazardan tys qalmaýǵa tıis, — dedi sarapshy.
Prezıdent tsıfrlandyrýdyń jekelegen jobalarymen shektelmeı, tolyqqandy tsıfrlyq ekonomıka qalyptastyrý mindetin qoıyp otyr. Sarapshy bul rette «Digital Qazaqstan» strategııasyn júzege asyrý, esepteý ınfraqurylymyn keńeıtý jáne jasandy ıntellektini memlekettik basqarý, ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy men qarjy salalarynda qoldaný eldiń básekelestik áleýetin arttyrýǵa yqpal etetinin atap ótti.
— Qazaqstan jahandyq tehnologııalyq ózgeristerge beıimdelip qana qoımaı, jańa tsıfrlyq ekonomıkadan óz ornyn tabýdy kózdeıdi. Bul úshin zamanaýı tehnıka men baǵdarlamalyq qamtamasyz etý ǵana emes, bilikti kadrlar, joǵary oqý oryndaryndaǵy ǵylymı zertteýler, halyqtyń tsıfrlyq saýattylyǵy jáne ǵylymı jetistikterdi óndiriske engizý de sheshýshi ról atqarady, — dep sanaıdy saıasattanýshy.
Sarapshynyń aıtýynsha, Joldaýdyń áleýmettik baǵyty 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómengi jalaqyny 85 myńnan 110 myń teńgege deıin kóterý, medıtsına qyzmetkerleriniń jekelegen sanattarynyń eńbekaqysyn arttyrý, aýrýhanalar men mektepter salý, sondaı-aq áleýmettik kómekti naqty muqtaj jandarǵa baǵyttaý mindetterinen kórinis tapqan.
— Reformalardyń nátıjesin tek qarjylandyrý kólemi men paıdalanýǵa berilgen nysandar sanymen ólsheýge bolmaıdy. Eń bastysy — halyqtyń sapaly bilim men medıtsınalyq qyzmetke qol jetkizýi, tabysynyń artýy, jastarǵa jańa múmkindikterdiń ashylýy jáne óńirler arasyndaǵy damý alshaqtyǵynyń qysqarýy. Sebebi memlekettiń uzaq merzimdi turaqtylyǵy men básekege qabilettiligi, eń aldymen, adamı kapıtalǵa baılanysty, — dedi Ravshan Nazarov.
Saıasattanýshy Joldaýdyń geoekonomıkalyq mańyzy zor taǵy bir baǵyty retinde kólik-logıstıka salasyn atady. Onyń pikirinshe, temirjoldar men avtomobıl joldaryn, shekara ınfraqurylymy men Transkaspıı baǵyttaryn damytý Qazaqstan úshin ǵana emes, búkil Eýrazııadaǵy kólik baılanystary júıesi úshin de mańyzdy.
— Bul bastamalar Ózbekstannyń da múddesine saı keledi. Qazaqstanmen kólik-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý eki el arasyndaǵy saýda-sattyqty keńeıtip, ónerkásip salasyndaǵy áriptestikti jandandyrýǵa jáne jańa óndiristik baılanystar ornatýǵa múmkindik beredi, — dep atap ótti saıasattanýshy.
Sarapshy memlekettik basqarý júıesin jetildirýdi de Joldaýdaǵy mańyzdy baǵyttardyń biri dep atady. Onyń aıtýynsha, «Zań men tártip» qaǵıdatyn nyǵaıtý, bıýrokratııalyq kedergilerdi azaıtý, basqarý úderisterin tsıfrlandyrý jáne memlekettik qyzmetshilerdiń jaýapkershiligin arttyrý kózdelgen. Buǵan qosa ol memleket, qoǵamdyq ınstıtýttar men azamattardyń ortaq jaýapkershiligin aıqyndaıtyn «Adal Azamat» tujyrymdamasynyń mánine toqtaldy.
— Bul jerde memlekettik ınstıtýttarǵa degen senim men qoǵam birligin nyǵaıtý máselesi de sóz bolady. Ózgeristerdiń nátıjesi memlekettik organdar qabyldaǵan sheshimderdiń halyqtyń kúndelikti ómirine qanshalyqty áser etetinine baılanysty, — dedi sarapshy.
Ravshan Nazarovtyń pikirinshe, Joldaý eldiń ishki kún tártibimen ǵana shektelmeıdi. Óıtkeni óńirdegi jetekshi memleketterdiń biri sanalatyn Qazaqstandaǵy ózgeris búkil Ortalyq Azııaǵa áser etedi. Halyqaralyq ahýal qubylǵan tusta óńirlik yntymaqtastyqty nyǵaıtý, kólik baılanysyn damytý, sý resýrstaryn birlesip basqarý, energetıka jáne ekologııa máselelerin ortaq sheshýdiń mańyzy arta túsedi.
— Munda ulttyq damý úlgilerin birizdendirý emes, múddelerdi úılestirý jáne ekonomıkalyq áleýetterdi ózara tolyqtyrý týraly sóz bolyp otyr. Qazaqstannyń ınfraqurylymdy damytý, tsıfrlandyrý jáne ónerkásipti jańǵyrtý baǵytyndaǵy bastamalary búkil óńirdiń damýyna serpin beredi, — dedi ol.
Saıasattanýshynyń sózinshe, endigi basty másele — bastamalardy is júzinde júzege asyrý. Bul úshin memlekettik organdardyń úılesimdi jumysy, resýrstardy utymdy paıdalaný, jeke kapıtal tartý jáne nátıjelerdi turaqty baǵalaý qajet.
— Joldaýdyń negizgi ıdeıasy — búgingi máselelerdi sheshýmen shektelmeı, eldiń uzaq merzimdi damýyna negiz qalaý. Túptep kelgende, barlyq ózgeristiń basty ólshemi halyqtyń ómir sapasyn jaqsartý, ózin-ózi damytýǵa múmkindik berý jáne qoǵamnyń senimin nyǵaıtý bolýǵa tıis, — dep túıindedi sarapshy.
Buǵan deıin Prezıdent Joldaýy Qazaqstannyń jańa damý modelin aıqyndaıtyny týraly Shanhaı qoǵamdyq ǵylymdar akademııasy ShYU zertteý ortalyǵynyń dırektory Lı Lıfannyń pikirin jarııalaǵan edik.
