Ovodov jylqysy beınesi alǵash ret tolyq qalpyna keltirildi
ASTANA. KAZINFORM – Qytaıdyń Tszılın ýnıversıtetiniń Bıoarheologııa zerthanasy men amerıkalyq Evolutio LLC kompanııasynyń ǵalymdary birlesip júrgizgen zertteý nátıjesinde, ejelgi ovodov jylqysynyń morfologııalyq beınesi alǵash ret tolyq qalpyna keltirildi. Zertteý jumysy jer betinen joıylyp ketken túz janýarynyń jylqylar týysynyń tórtinshi derbes tarmaǵy ekenin de dáleldedi. Bul týraly Sınhýa agenttigi habarlady.
Ovodov jylqysy – ejelgi jylqy tuqymdas janýar. Onyń tasqa aınalǵan qaldyqtary alǵash ret Ońtústik-Batys Sibirdegi keıingi pleıstotsen kezeńine jatatyn úńgirlerdiń birinen tabylǵan. Alaıda tabylǵany tolyq bas súıek emes, tek tómengi jaq súıeginiń synyqtary men biren-saran azý tis qana edi. Keıin ovodov jylqysynyń súıekteri Soltústik Amerıka, Afrıka, Sibir jáne Soltústik-Shyǵys Qytaı óńirlerinen de anyqtaldy. Biraq, jınaqtalǵan derekterdiń negizinen maıda-shúıde súıek synyqtarynan turýyna baılanysty jylqy tektes osy janýardyń túr-tulǵasynyń naqty qandaı bolǵany paleontologııa ǵylymynyń sheshilmegen jumbaqtary qatarynda bolyp kelgen edi.
2022 jyly Tszılın ýnıversıteti men Soltústik-Batys aýyl jáne orman sharýashylyǵy ýnıversıtetiniń birlesken zertteý toby ovodov jylqysynyń joǵary sapaly tolyq genomdyq derekterin alyp, osy baǵytta alǵashqy mańyzdy jetistikke qol jetkizdi. Osy negizde bıyl Qytaı men AQSh ǵalymdary birlesken ǵylymı jobany iske asyrdy. Ǵalymdar salystyrmaly anatomııa ádisin qoldana otyryp, ovodov jylqysynyń qazba qaldyqtaryn qazirgi qulan, jylqy jáne jylqy týysyna jatatyn ózge janýarlar derekterimen júıeli túrde salystyrdy. Sonyń nátıjesinde aldymen qańqa qurylysy, sońynan bulshyqet pishini qalpyna keltirildi, aqyrynda janýardyń jalpy syrtqy beınesi qaıta jańǵyrtyldy.
Zertteý málimetine sáıkes, ovodov jylqysy– jylqy týysyna jatatyn úı jylqysy, zebra (teńbil qulan) jáne esek tarmaqtarynan bólek tórtinshi derbes túr. Ol evolıýtsııalyq turǵyda shamamen 2,7-2,3 mln jyl ilgeri jeke tarmaq retinde qalyptasqan. Týystyq baılanysy jaǵynan ovodov jylqysy esek pen zebraǵa jaqynyraq, úı jylqysynan alshaqtaý. Zertteý jumysy ártúrli tarmaqtar arasynda genetıkalyq almasý bolǵanyn da naqtylady. Ovodov jylqysy qola dáýirine deıin ómir súrip, sosyn tolyqtaı joıylǵan.
Zertteýshilerdiń aıtýynsha, atalǵan ǵylymı jumys «ejelgi genomdyq derekter – tasqa aınalǵan qaldyqtar – naqty morfologııalyq kelbet» arasyndaǵy tolyq zertteý tizbegin qalyptastyrdy. Molekýlalyq deńgeıdegi evolıýtsııalyq aqparat arqyly ejelgi janýardyń naqty syrtqy pishinin qalpyna keltirýge múmkindik bergen zertteý aldaǵy ýaqytta jylqy týystastarynyń evolıýtsııasyn anyqtaýǵa, ejelgi omyrtqalylar morfologııasyn naqtylaýǵa jáne arheologııalyq qazba kezinde tabylǵan janýarlar súıegin ajyraýǵa ǵylymı negiz bolmaq.
Buǵan deıin Qytaıda júk kemesi órtenip, 25 adam qaza tapqany habarlanǵan bolatyn.
