Otshashýǵa qatysty qaýipsizdik pen zań talaptary boıynsha neni bilý kerek
ASTANA. KAZINFORM — Jańa jyldaǵy otshashýlar men petardalar eń qaýipti dástúrlerdiń biri sanalady. Jyl saıyn kúıik shalý, ampýtatsııa jáne qaýipsizdik erejelerin buzýǵa qatysty ondaǵan jaǵdaı tirkeledi. Sonymen qatar, pırotehnıkany zańsyz satý nemese olardy ruqsat etilmegen jerlerde paıdalaný oqıǵalary da qosymsha qaýip tóndiredi.
Petarda men otshashýlardy durys paıdalanbaý saldarynan keı kezde qaıǵyly oqıǵalar bolyp jatady.
Jambyl oblysynyń Tótenshe jaǵdaılar departamenti keıingi úsh jylda óńirde Jańa jyl merekesi kezinde úsh órt bolǵanyn habarlady. Mamandardyń aıtýynsha, otshashý kezinde iri órtterden basqa, kıimniń órtenýi nemese aýyr jaraqat alý jaǵdaılary da bolýy múmkin.
Petardadan aýyr jaraqat bolady
Dárigerlerdiń sózine qaraǵanda, Jańa jyldy atap ótý kezinde 18 jastan 25 jasqa deıingi jastar negizgi táýekel tobynda tur. Olar negizgi qaýipsizdik sharalaryn elemeı, otshashýlardy kúmándi jerlerden satyp alyp jatady. Osynyń saldarynan aýyr jaraqat alý derekteri bolǵan.
— Bizge aıaq-qolyn qatty jaralap, ampýtatsııa jasaǵan naýqastar keledi. Kóbinese, saýsaqtaryn qatty jaralaıdy, — deıdi joǵary sanatty travmatolog Dılshod Salıev.
Bul turǵyda dárigerler sońǵy jyldary jaǵdaıdyń birtindep jaqsaryp kele jatqanyn aıtyp otyr. 10 jyl buryn Jańa jyldy toılaý kezinde travmatologııaǵa 100-den astam adam túsken bolsa, búginde bul kórsetkish aıtarlyqtaı azaıǵan.
Sol ýaqytta shamamen 40 naýqas aýyr jaraqat alyp, saýsaqtarynan nemese qolynan aıyrylyp jatatyn.
— Qazir burynǵydaı emes. Meniń baıqaýymsha, pırotehnıkanyń ózi qaýipti bolyp bara jatqanyna qaramastan, mundaı jaǵdaılar jyl saıyn azaıyp keledi, — dedi dáriger.
Degenmen, qolda jarylǵan petarda múgedektikke alyp keletini túsinikti. Mundaı jaraqattardan keıin adamnyń aǵzasyna eleýli zııan kelýi múmkin. Qatty kúıik saldarynan kózinen aıyrylǵan jastar bolǵan.
Ásirese, balalardyń otshashýlardan jaraqat alý jaǵdaılary alańdatady. Travmatologtyń aıtýynsha, ata-analar balalarynyń qandaı qaýipti petarda ustap júrgenine nazar aýdarmaıdy. Bul rette 29-31 jeltoqsan aralyǵynda jáne 1 qańtar túnde medıtsınalyq kómek surap, qońyraý shalatyndar dástúrli túrde kóp bolady. Osy kezeńde jedel járdem bólimsheleriniń jumys júktemesi joǵarylaıdy.
Travmatolog alǵashqy medıtsınalyq kómek kórsetý erejelerine erekshe toqtaldy. Qatty qan ketý jaǵdaıynda ony múmkindiginshe tez toqtatý kerek, ıaǵnı jgýt salý kerek nemese basqa da mata túrin paıdalanýǵa bolady. Dárigerler jaraǵa kúl jáne basqa da taza emes materıaldardy paıdalanýǵa bolmaıtynyn eskertti. Bul óz kezeginde ekinshi ret ınfektsııaǵa jáne gangrenaǵa ákelýi múmkin.
Eger jaraqat aýyr bolsa, naýqasty óz betińizshe tasymaldaý qaýipti. Osyndaı jaǵdaıda jedel járdem shaqyrý qajet. Biraq 31 jeltoqsanda jedel járdem qyzmetine shamadan tys júkteme túsetinin de eskerý kerek. Óıtkeni bul kúni dárigerler jyldam kelmeýi yqtımal.
Tolyq ampýtatsııa jaǵdaıynda, ıaǵnı julynyp qalǵan saýsaqty aýrýhanaǵa birge alyp kelý kerek.
— Statsıonarda mıkrohırýrgter kezekshilik etedi. Eger julynǵan saýsaq kúıip qalmasa jáne ony qaıta jalǵaýǵa múmkindik bolsa, biz mindetti túrde tıisti operatsııany jasaımyz, — dep túsindirdi Dılshod Salıev.
Máselen, kesilgen saýsaqty muz salynǵan ydyspen salqyn jerde tasymaldaý kerek. Mundaı múmkindik bolmasa, qysta qarǵa orasa jetkilikti. Eger otshashý kózge tıip ketse, onda jarany jyly sýmen shaıyp, tańǵysh salyp, múmkindiginshe tezirek medıtsınalyq kómekke júginýi kerek.
Otshashýdy qaıda jáne qandaı jaǵdaılarda satýǵa bolady?
Sapaly ónimderdi satyp alý jaraqat alý qaýpin azaıta alady, biraq tolyq qaýipsizdikke kepildik bermeıdi. Soǵan qaramastan, kóptegen qazaqstandyq aqsha únemdeý úshin kúmándi ónimderdi satyp alyp júr.
Osy oraıda qadaǵalaýshy organdar otshashýlardy paıdalaný ári satý salasyna erekshe nazar aýdaryp júr. Qazaqstanda pırotehnıkalyq zattardy satý lıtsenzııalanǵan qyzmet túrine jatady. Al bul salada talaptar saqtalmasa, jyl saıyn tekserýler men reıdter ótedi.
Polıtsııanyń málimetinshe, azamattyq pırotehnıkalyq zattardy satýǵa tek ishki ister organdary bergen lıtsenzııamen ǵana ruqsat etiledi.
— Saýda tek arnaýly statsıonarlyq bólshek saýda oryndarynda ǵana ruqsat etiledi. Bul rette ónimdi saqtaý jáne esepke qoıý talaptary qatań oryndalýy kerek, — dedi Jambyl oblystyq polıtsııa departamenti Qoǵamdyq qaýipsizdik basqarmasynyń aǵa ınspektory Qanat Qurmanálıev.
Onyń aıtýynsha, jyl saıyn Jańa jyl qarsańynda ishki ister organdary otshashýlardyń zańsyz saýdasyn toqtatýǵa baǵyttalǵan aldyn alý sharalaryn uıymdastyrady.
— Byltyr 479 reıd júrgizip, zańsyz satýdyń 147 jaǵdaıyn anyqtap, 3482 pırotehnıkalyq ónimdi tárkiledik, — dep naqtylady polıtseı.
Bıyl Jambyl oblysynda «Pırotehnıka» aldyn alý operatsııasy eki kezeńde júrip jatyr: 5-12 jeltoqsan jáne 20 jeltoqsan men 3 qańtar aralyǵynda. Osy kezeńde polıtsııa bazarlar men rettelmeıtin saýda oryndaryna reıdter júrgizedi.
— Pırotehnıka ónimderin zańsyz satý jáne paıdalaný úshin ákimshilik jaza qoldanylady. Turǵyndardy mundaı ónimderdi tek lıtsenzııalanǵan saýda oryndarynan satyp alýǵa jáne qaýipsizdik sharalaryn qatań saqtaýǵa shaqyramyz», — dedi Q. Qurmanálıev.
Atap aıtqanda, Kásipkerlik basqarmasy otshashýlar men petardalardy zańdy túrde satý úshin kásipkerler aldyn ala ruqsat alýy kerek ekenin eskertti.
— Ótinish pen qujattar elektrondy túrde beriledi. Ýákiletti memlekettik organnan lıtsenzııa alý úshin «elektrondyq úkimet» portaly arqyly ótinish berýińiz kerek», — dep túsindirdi basqarmanyń saýda jáne syrtqy ekonomıkalyq baılanystar bóliminiń basshysy Baqytjan Oryntaev.
Bul turǵyda qujattar paketine ótinish, zańdy tulǵalar nemese jeke kásipkerler úshin quryltaıshy qujattarynyń kóshirmeleri, bólshek saýda orny týraly aqparat, pırotehnıkalyq ónimderge sáıkestik sertıfıkattary, sondaı-aq qaýipsiz saqtaý talaptaryn rastaý kiredi.
Sonymen qatar, memlekettik baj tólenýi tıis, onyń mólsheri qyzmet túrine jáne zańnama talaptaryna baılanysty.
Basqarma ókiliniń aıtýynsha, tehnıkalyq jáne órt qaýipsizdigi talaptaryna erekshe nazar aýdarylady.
— Satylatyn ónimder EAEO-daǵy pırotehnıkalyq quraldardyń qaýipsizdigi týraly tehnıkalyq reglamentke sáıkes kelýi tıis. Kásipkerler pırotehnıkany saqtaý jáne satý kezinde órt qaýipsizdigi erejeleriniń saqtalýyn qamtamasyz etýge mindetti, — dep atap ótti B.Oryntaev.
Vedomstvo málimetinshe, ruqsatsyz satý, sondaı-aq sertıfıkattalmaǵan nemese qaýipti bolýy múmkin ónimderdi satý ákimshilik jaýapkershilikke ákeledi. QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 196-babynda 25 AEK (2025 jyly 98 300 teńge) aıyppul qarastyrylǵan.
Alaıda, pırotehnıkany paıdalaný kezinde de zańdy buzý derekteri kezdesedi. Eger otshashýdy ruqsat etilmegen jerde (ǵımarattarda, kireberisterde jáne balkondarda) atqan kezde, QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 436-babyna sáıkes 20 AEK (2025 jyly 78 640 teńge) somasynda aıyppul salynady.
Sonymen qatar, dástúrli túrde tún ortasynda salıýt atý QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 437-babyndaǵy talaptarǵa qaıshy keledi (tynyshtyqty buzý). Onda saǵat 22:00 men 9:00 aralyǵynda shý shyǵarǵany úshin 5 AEK (2025 jyly 19 660 teńge) mólsherinde aıyppul qarastyrylǵan.
Buǵan deıin Іshki ister mınıstriniń orynbasary Sanjar Ádilov Jańa jyldy toılaý kezinde qandaı feıerverkter úshin aıyppul salynatynyn túsindirgen edi.