Otandyq óndirýshilerge memlekettik qoldaý kólemi artyp keledi

Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý – memlekettik saıasattyń negizgi baǵyttarynyń biri. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes Úkimet ishki óndiristi damytýǵa, jańa ónerkásiptik kásiporyndar qurýǵa, qazaqstandyq qamtý úlesin arttyrýǵa jáne el ishinde ornyqty óndiristik tizbekter qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan sharalar keshenin júzege asyrdy.

Búgingi tańda memlekettik qoldaý jeńildetilgen qarjylandyrý men memlekettik satyp alýdan bastap, iri kásiporyndardy otandyq jetkizýshilermen jumys isteýge yntalandyrýǵa, ónerkásip kooperatsııasyn damytýǵa jáne qazaqstandyq óndirýshilerdiń eksporttyq áleýetin keńeıtýge deıingi bıznesti damytýdyń barlyq kezeńin qamtıdy.

Kepildendirilgen suranys: memlekettik satyp alýlar otandyq bıznesti qoldaý quralyna aınalady

Otandyq óndirýshilerdi qoldaýdyń negizgi tetikteriniń biri memlekettik jáne kvazımemlekettik satyp alýlar. Úkimet qabyldaǵan sharalar qazaqstandyq kásiporyndarǵa basymdyq berý, uzaqmerzimdi jáne ofteık-kelisimsharttardy keńeıtý, sondaı-aq jeńildikti qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti kózdeıdi. Bul turaqty suranys qalyptastyryp, óndiristik qýattardy jańǵyrtýǵa jáne keńeıtýge jaǵdaı jasaıdy.

Otandyq kásiporyndar óz ónimderin kepildi ótkizýdi «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory arqyly alady. Tek 2025 jyldyń ózinde qazaqstandyq taýar óndirýshilerden satyp alý kólemi eki esege artyp, shamamen 2,2 trln teńgeni qurady. Qor ınfraqurylym men energetıkada 62 basym jobany júzege asyryp, qazaqstandyq taýarlar men kórsetiletin qyzmetterge turaqty suranysty qamtamasyz etýde.

Qazirgi tańda Qordyń satyp alý júıesinde otandyq taýar óndirýshiler men shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýdyń 16-dan astam tetigi qoldanylady. Olardyń qatarynda:

• otandyq óndirýshilerden mindetti satyp alý,
• qamtamasyz etýdiń barlyq túrinen bosatý,
• eger jetkizýshi otandyq taýar óndirýshi bolsa, 30%-ǵa deıin aldyn ala tólem jasaý jáne jetkizilgen ónim úshin tólem merzimin qysqartý sharalary bar.

Bul otandyq bızneske aınalym kapıtalyn tıimdi saqtaýǵa jáne ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.

Qabyldanǵan sharalardyń tıimdiligi otandyq óndirýshilermen yntymaqtastyq kóleminiń turaqty ósýimen rastalady. 2024 jyly Qor kompanııalary Ónerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń tizilimine engizilgen 2 070 kásiporynmen jalpy quny 1,1 trln teńge bolatyn 11,1 myńnan astam shart jasasty. 2025 jyly jasalǵan kelisimsharttardyń kólemi eki esege jýyq artyp, 2,17 trln teńgege jetti. Osy kezeńde 2 283 otandyq óndirýshimen 8,9 myńnan astam shart jasaldy.

Oń úrdis bıyl da saqtalyp otyr. 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha jalpy quny 594 mlrd teńgeni quraıtyn 3,8 myńnan astam shartqa qol qoıyldy, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 46%-ǵa joǵary boldy. Onyń ishinde jalpy quny 343 mlrd teńgeni quraıtyn 171 uzaqmerzimdi kelisimshart bar. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 1,7 ese kóp.

Jańa óndiristerdi iske qosýǵa jáne ımportty almastyrýǵa yntalandyratyn ofteık-kelisimsharttar tetigi de kezeń-kezeńimen damyp keledi. 2024 jyly jalpy quny 190 mlrd teńge bolatyn 367 ofteık-kelisimshart, 2025 jyly quny 257,5 mlrd teńgeni quraıtyn 363 ofteık-kelisimshart jasaldy. Bul qundyq kórsetkish boıynsha 35%-ǵa artyq. 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda jalpy somasy shamamen 47 mlrd teńgege taǵy osyndaı 115 kelisimshart jasaldy. Osy kezeńde jalpy quny 53 mlrd teńgeni quraıtyn ımportty almastyrý boıynsha 9 joba maquldandy. Jalpy quny 74 mlrd teńgeni quraıtyn taǵy 13 joba qaralý satysynda.

Jalpy alǵanda, keıingi jeti jylda «Samuryq-Qazyna» tobynyń qoldaý tetikteri aıasynda jalpy quny 610 mlrd teńgeni quraıtyn jańa óndiristerdi iske qosý jónindegi 108 joba maquldandy. Olardy júzege asyrý 3 myńnan astam jańa jumys ornyn ashýǵa yqpal etti.

Qazaqstandyq taýar óndirýshilerdiń tizilimi satyp alý rásimderiniń ashyqtyǵy men olarǵa teń qoljetimdilikti qamtamasyz etedi

Memlekettik satyp alý naryǵynyń ashyqtyǵy men qoljetimdiligi ulttyq kásipkerlikti damytýdyń negizgi sharttarynyń biri bolyp qala beredi.

Qarjy mınıstrliginiń derekterine sáıkes, otandyq taýar óndirýshilerdiń memlekettik satyp alýǵa qatysý kólemi jyl saıyn artyp keledi. Máselen, 2024 jyly qazaqstandyq óndirýshilermen jalpy quny 370 mlrd teńgeden asatyn 145 myńnan astam shart rásimdelse, 2025 jyly bul kórsetkish 16,5%-ǵa artyp, 169 myń shartqa jetti. Al olardyń jalpy quny 23,3%-ǵa ósip, 456 mlrd teńgeni qurady. 2026 jylǵy 31 shildedegi jaǵdaı boıynsha jalpy quny 97 mlrd teńge bolatyn 68 myń shart jasaldy.

Osy saladaǵy tsıfrlandyrýdyń mańyzdy tetikteriniń biri – 2025 jylǵy qarashadan bastap shtattyq rejımde jumys istep turǵan «Qazaqstandyq taýar óndirýshiler tizilimi» aqparattyq júıesi. Búginde júıege bıznesten 41 myńnan astam ótinim túsip, óńdeldi. Verıfıkatsııa nátıjesinde Tizilimge 10 myńnan astam otandyq taýar óndirýshi engizildi.

Tizilim negizgi memlekettik aqparattyq júıelermen jáne iri satyp alý alańdarymen biriktirilgen. Memlekettik satyp alý portaly arqyly 52 myńnan astam satyp alý, al «Samuryq-Qazyna» AQ aqparattyq júıesi arqyly 6,7 myńnan astam satyp alý júrgizildi.

2026 jyldyń sońyna deıin aqparattyq júıeni Biryńǵaı jeke kabınetpen ıntegratsııalaı otyryp, ony ónerkásiptik paıdalanýǵa engizýdi aıaqtaý josparlanyp otyr.

Bıznesti qoldaý: memleket kásiporyndardyń kapıtalǵa qol jetimdiligin keńeıtti

Kásipkerlerdi jobalardy júzege asyrýdyń barlyq kezeńderinde qoldaýdyń keń aýqymdy quraldaryn «Báıterek» ulttyq basqarýshy holdınginiń damý ınstıtýttary usynady. Bul jańa óndiristerdi iske qosýǵa, jumys istep turǵan qýattardy jańǵyrtýǵa, bıznesti keńeıtýge jáne eksport kólemin arttyrýǵa jaǵdaı jasap, otandyq kásipkerliktiń damýy men ekonomıkanyń turaqty ósýine yqpal etedi.

Atap aıtqanda, «Damý» qorynyń jelisi boıynsha 2024 jyldan bastap 2026 jylǵy tamyzǵa deıin óńdeý ónerkásibindegi 10,3 myń jobaǵa jalpy somasy 2,2 trln teńge kóleminde kredıttik qoldaý kórsetildi. Onyń ishinde 4674 joba sýbsıdııalaý, 3633 joba kepildik berý, 1998 joba jeńildetilgen qarjylandyrý quraldaryn paıdalandy.

Sondaı-aq 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha «Damý» qory shaǵyn jáne orta bıznestiń 13 myń jobasyna 2,2 trln teńge kóleminde qoldaý kórsetti. Bıznestiń qarjy resýrstaryna qoljetimdiligin arttyrýdyń mańyzdy quraly retinde Memleket basshysynyń tapsyrmasymen 2025 jylǵy sáýirde kepildik qorlarynyń tetigi iske qosyldy. Bul mehanızm kásipkerlerdiń bank qarjylandyrýyna qoljetimdiligin keńeıtip, bıýdjetke túsetin júktemeni azaıtty. Atalǵan tetik aıasynda 3 myńnan astam kepildik berilip, otandyq bıznestiń turaqty damýyna qosymsha múmkindik jasaldy.

Іri bıznesti qarjylaı qoldaýǵa Qazaqstannyń damý banki baǵyttalǵan. Ótken jyly bank 77 ınvestıtsııalyq joba men eksporttyq operatsııany 2,3 trln teńge somasyna qarjylandyrdy. Nátıjesinde 10 iri óndiristik nysan jańǵyrtylyp, paıdalanýǵa berildi. Olardyń qatarynda jylyna 90 myń avtokólik shyǵaratyn tolyq tsıkldi mýltıbrendti avtomobıl zaýytynyń qurylysy, Mańǵystaý jáne Aqtóbe oblystaryndaǵy jalpy qýaty 200 MVt jel elektr stantsııalarynyń qurylysy jáne basqa da strategııalyq nysandar bar.

Qazaqstandyq ónimniń syrtqy naryqtarǵa shyǵýyn Qazaqstannyń eksporttyq-kredıttik agenttigi qoldaıdy. Agenttik metallýrgııa, mashına jasaý, tamaq jáne hımııa ónerkásibi, agroónerkásiptik keshen jáne basqa da salalardaǵy 131 eksporttaýshyǵa 653,7 mlrd teńge kóleminde qoldaý kórsetti. Іri mámileler qatarynda «Sapa Trade Company» JShS qaryzyn saqtandyrý, «Shın-Laın» JShS aınalym qarajatyn tolyqtyrý, sondaı-aq «Prıma Qus» JShS qus etin óndirý zaýytynyń qurylysyna berilgen qaryzdy saqtandyrý bar.

Tek 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda óńdeý sektory kásiporyndaryna kórsetilgen qoldaý kólemi 418,5 mlrd teńgege jetti. Qoldaý quraldaryn 69 shıkizattyq emes sektor kásiporny paıdalandy, onyń 61%-y shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine tıesili.

Shıkizattyq emes sektordaǵy ınvestıtsııalyq belsendilikti «Qazaqstan Investment Corporation» (QIC) júıeli túrde arttyryp keledi. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha qurylymnyń jańa ınvestıtsııalarynyń kólemi 13 esege ósti. QIC qatysatyn qorlar arqyly ónerkásip, agroónerkásiptik keshen, ınfraqurylym jáne tehnologııalyq jobalardy qamtıtyn 15 jobaǵa 787,5 mlrd teńge kóleminde qarjy tartyldy.

Jyldyń mańyzdy oqıǵalarynyń biri – Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy bazasynda tikeleı ınvestıtsııalar qorlarynyń jańa arhıtektýrasynyń qalyptasýy boldy. Negizgi joba retinde iri ınvestıtsııalyq jobalardy qarjylandyrýǵa baǵyttalǵan, maqsatty kólemi $4 mlrd-qa deıingi Kokzhiyek Fund L.P. jáne eksportqa baǵdarlanǵan aýyl sharýashylyǵyna, aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeýge jáne otandyq agroónerkásiptik keshendi damytýǵa ınvestıtsııa salatyn, maqsatty kólemi $1 mlrd-qa deıingi Adal Fund L.P. quryldy.

«Agrarlyq nesıe korporatsııasy» AQ jelisi boıynsha ótken jyly kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrý kólemi rekordtyq 549 mlrd teńgeni qurady. Bul 8,5 mln gektar alqapta aýyl sharýashylyǵy jumystaryn júrgizýge múmkindik berdi. Osy kezeńde Qazaqstannyń agroónerkásiptik kesheni rekordtyq kólemde astyq aldy. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha astyqtyń jalpy ónimi 27,1 mln tonnadan asty. Ýaqtyly ári qoljetimdi qarjylandyrý dıqandarǵa egis jáne egin jınaý naýqandaryn ońtaıly agrotehnologııalyq merzimde ótkizýge múmkindik bergen negizgi faktorlardyń biri boldy.

Jalpy alǵanda, 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha «Agrarlyq nesıe korporatsııasy» AQ men «QazAgroQarjy» AQ birlesip usynǵan qarjylandyrý kólemi 1,1 trln teńgeni qurady. Bul – otandyq agroónerkásiptik keshendi qoldaýdyń eń joǵary kórsetkishi.

Qarajat kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn júrgizýge, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń parkin jańartýǵa, aýyl taýar óndirýshileriniń aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa, sondaı-aq óńdeýdi damytýǵa jáne azyq-túlik taýarlary boıynsha ımportqa táýeldilikti tómendetýge baǵyttalǵan ınvestıtsııalyq jobalardy iske asyrýǵa jumsaldy.

Otandyq taýar óndirýshilerge eleýli qoldaýdy «Ónerkásipti damytý qory» AQ kórsetedi. Qaralǵan qarjy jańa kásiporyndar qurýǵa jáne jumys istep turǵan óndiristerdi jańǵyrtýǵa baǵyttalady. Kásiporyndar zamanaýı joǵary tehnologııalyq jabdyqtardy engizip, óndiristik jelilerdi jańartyp, ónim sapasy men básekege qabilettiligin arttyrýda. 2024-2026 jyldary qor 153 otandyq taýar óndirýshige jalpy somasy 943 mlrd teńgeden astam qoldaý kórsetti.

«Báıterek» holdınginiń damý ınstıtýttary jumysynyń negizgi baǵyttarynyń biri – azamattardy qoljetimdi ári jaıly turǵyn úımen qamtamasyz etý. 2025 jyly «Otbasy bank» tetikteri arqyly 77 myńnan astam otbasy baspanaly boldy. «Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy» tarapynan turǵyn úı qurylysyn qoldaý kólemi 700 mlrd teńgeden asty. Bul shamamen 3 mln sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berýge múmkindik berdi, bul eldegi kóppáterli turǵyn úıdi jalpy engizý kóleminiń 22%-yn quraıdy.

Tolyq óndiristik tsıkl – ónerkásiptik táýelsizdiktiń negizi

Qarjylyq yntalandyrý naqty sektordyń damýymen tyǵyz baılanysty. Úkimettiń basty nazarynda Prezıdent qoıǵan mindetti júzege asyrý maqsaty tur, ol – el ishinde shıkizatty tereń óńdeýden bastap, qosylǵan quny joǵary daıyn ónimdi shyǵarýǵa deıingi tolyq óndiristik tsıkldy qurý. Lokalızatsııany damytý ımportqa táýeldilikti azaıtýǵa, otandyq kásiporyndardyń júktemesin arttyrýǵa jáne jańa joǵary ónimdi jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik beredi.

Osy jumys sheńberinde 2024 jyldan beri Qazaqstanda aýqymdy ınvestıtsııalyq jobalar júzege asyrylýda. Jeńil ónerkásipte maqta óńdeýdiń tolyq tsıklin qalyptastyrý negizgi vektorǵa aınaldy: máselen, Túrkistan oblysyndaǵy «TURAN» AEA aýmaǵynda «Túrkistan toqyma» JShS LIHUA GROUP-pen birlesip ıirýden bastap daıyn úı toqyma buıymdaryn shyǵarýǵa deıingi barlyq kezeńdi qamtıtyn tolyq óndiristik tsıkldi zamanaýı toqyma keshenin salady. Kásiporyn maqtany tereń qaıta óńdep, jańa tekstıl ónimin shyǵarady. Onda 1,3 myń jumys oryny qurylady.

Qazaqstandyq avtomobıl jasaý salasy sapaly dınamıka kórsetip otyr, munda kásiporyndardyń quzyreti burynǵy iri toraptyq qurastyrýdan búgingideı shaǵyn toraptyq qurastyrý operatsııalaryn oryndaýǵa aýysqan. Sonyń arqasynda keıbir avtomobıl markalary boıynsha lokalızatsııalaýdyń ortasha deńgeıi 40%-ǵa jetti. 2024-2025 jyldar aralyǵynda qýattylyǵy jylyna 70 myń avto bolatyn Kia Qazaqstan jáne mýltıbrendtik Astana Motors Manufacturing Kazakhstan avtozaýyttary paıdalanýǵa berildi. Sońǵysy jylyna Changan, Great Wall Motor jáne Chery úshin 120 myń avto shyǵarady.

Sonymen qatar quramdas baza da keńeıtilýde: Saran qalasynda Tengri Tyres shına zaýyty iske qosyldy, Almatyda Hyundai mýltımedııalyq júıelerin, HVAC modýlderin jáne eden jabyndaryn shyǵaratyn Kazakhstan Mobility Engineering jáne avtooryndyqtar shyǵaratyn Almaty Autoparts Production kásiporyndary, al Qostanaıda avtokomponentterdiń mamandandyrylǵan Lokalızatsııalyq ortalyǵy jumys isteıdi.

Aýyl sharýashylyǵy jáne temirjol mashınalaryn jasaýda «AgromashHoldıngKZ» bazasynda John Deere tehnıkasyn óndirýdi bastaý, Valmont Industries kompanııasynyń Valley jańbyrlatyp sý shashý mashınalaryn lokalızatsııalaý, Astanada shveıtsarııalyq Stadler jolaýshylar vagondaryn qurastyrý jáne Wabtec lokomotıv zaýytynda lokalızatsııa deńgeıin 45%-ǵa jetkizý mańyzdy qadam boldy.

Sonymen qatar, XCMG Group-pen («Barys Truck Manufactory» JShS) arnaıy tehnıkalar, Saranda Samsung kompanııasynyń teledıdarlary men kir jýǵysh mashınalaryn shyǵarý jáne Almatydaǵy Xiaomi teledıdarlaryn qurastyrý jolǵa qoıylǵan.

Sondaı-aq, Petropavl qalasynda «QAZTEHMASh» mashına jasaý zaýyty» JShS-niń óndiristik alańynda LiuGong álemdik brendiniń jol-qurylys tehnıkalary óndirisi uıymdastyryldy.

Metallýrgııa men hımııa ónerkásibinde úlken dıametrli bolat qubyrlardy («TEMPO-Kazahstan»), alıýmınıı qaptamasyn («QazAlPack»), alıýmınıı radıatorlaryn («Silumin of Qazaqstan»), sondaı-aq suıyq shyny, natrıı sılıkaty jáne metıletanol shyǵaratyn zaýyttar iske qosyldy.

Mundaǵy júıeli nátıjeni keshendi memlekettik qoldaý qamtamasyz etip otyr. Ónerkásiptik jobalarǵa «Báıterek» holdınginiń damý ınstıtýttary arqyly uzaq merzimge jeńildikpen qarjy berilýde, 21 ınvestıtsııalar týraly kelisim jasalǵan, «Atyraý», «Aqtóbe», «Qorqyt Ata» jáne «Alataý» ISLK»-lardy qosa alǵanda 11,1 trln teńgeden astam ınvestıtsııa tartqan 18 arnaıy ekonomıkalyq aımaq jumys istep tur.

Jalpy alǵanda ishki turaqty suranystyń, EAEO men Ortalyq Azııa naryǵyna shyǵý múmkindiginiń bolýy, shıkizat bazasy men ónerkásiptik preferentsııalar ınvestorlardy qarapaıym qurastyrý óndirisinen otandyq qosylǵan qunnyń joǵary úlesi bar tolyqqandy tizbekterdi qalyptastyrýǵa kóshýge yntalandyryp otyr.

Іri kásiporyndardyń aınalasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznes

Memleket basshysynyń tapsyrmalary sheńberinde Úkimet iri kásiporyndardyń aınalasynda turaqty ShOB jelisin qurýdy kózdeıtin kásipkerlikti damytýdyń jańa modelin qalyptastyrýda. Taýarlar men jıyntyqtaýyshtardy óndirýge, qyzmetter kórsetýge jáne servıs jasaýǵa qatysy bar óńirlik bıznesti damytýǵa basty nazar aýdarylyp otyr. Bul tásil óndiristik kooperatsııany keńeıtedi, el ishinde qosymsha qundy lokalızatsııalaýǵa jáne qurýǵa yqpal etedi.

Mundaı ekojúıeni qalyptastyrý úshin memleket bıznesti qoldaýdyń qarjylyq quraldaryn jetildirýde. Negizgi tetikterdiń biri – 2025 jyly iske qosylǵan «Órleý» jeńildikpen qarjylandyrý baǵdarlamasy. Ol jumys istep turǵan óndiristerdi keńeıtýge, kásiporyndardy tehnologııalyq jańǵyrtýǵa jáne óńdeýshi ónerkásip, agroóńdeý, logıstıka, bilim berý, sondaı-aq densaýlyq saqtaýdy qosa alǵanda, ekonomıkanyń basym sektorlarynda jańa ınvestıtsııalyq jobalardy iske qosýǵa baǵyttalǵan.

2025 jyly «Órleý» baǵdarlamasy aıasynda 588 mlrd teńge somasyna 2 278 joba qarjylaı qoldaý aldy. Baǵdarlamanyń jınaqtalǵan portfeli iri ındýstrııalyq-ekonomıkalyq ortalyqtar men ındýstrıaldy damyǵan óńirlerde eń joǵary belsendilik kórsetti. Tartylǵan qarajat kólemi boıynsha Almaty qalasy (104 mlrd teńgege 319 joba), Astana qalasy (90 mlrd teńgege 268 joba), Almaty oblysy (56 mlrd teńgege 150 joba) jáne Shymkent qalasy (52 mlrd teńgege 182 joba) kósh bastap shyqty. Qarjynyń edáýir kólemi Qostanaı (30 mlrd teńge), Qaraǵandy (29 mlrd teńge) jáne Aqtóbe (23 mlrd teńge) oblystaryna baǵyttaldy.

2026 jyldyń basynan bastap «Órleý» baǵdarlamasy aıasynda 23 mlrd teńge shamasynda taǵy 131 joba qarjylandyryldy. Bıyl qarajattyń eń kóp kólemin Aqtóbe oblysy tartty, onda iri bastamalardy júzege asyrý esebinen 7,4 mlrd teńgege 12 joba qarjylandyryldy. Joǵary qarqyn Astana (4 mlrd teńgege 24 joba), Almaty (3,7 mlrd teńgege 21 joba) jáne Shymkent (1,4 mlrd teńgege 12 joba) qalalarynda, sondaı-aq Qaraǵandy (0,7 mlrd teńgege 8 joba) jáne Abaı (0,7 mlrd teńgege 10 joba) oblystarynda saqtalyp otyr.

Qarjy ekinshi deńgeıli bankter men «Damý» qorynyń birige qarjylandyrý sharttary arqyly usynylyp otyr, bul rette túpki qaryz alýshy úshin mólsherleme 12,6%-dan aspaıdy. Qarjylandyrýdyń maksımaldy kólemi ınvestıtsııalyq jobalar úshin 7 mlrd teńgege jáne aınalym qarajatyn tolyqtyrý úshin 3,5 mlrd teńgege jetedi.

Prezıdenttiń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Úkimet 2025 jyldyń sońynda bekitken «Іsker aımaq» shaǵyn bıznesti qoldaýdyń biryńǵaı baǵdarlamasy aıasynda aýyldyq eldi mekenderdegi, aýdan ortalyqtaryndaǵy jáne shaǵyn qalalardaǵy mıkro jáne shaǵyn kásipkerlik jobalaryna qoldaý kórsetilip keledi. Jergilikti óndiriske, aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn qaıta óńdeýge, qolónerge jáne aımaqtyq qosylǵan qun tizbegin quratyn basqa da baǵyttarǵa basymdyq berilgen. Qyzmettiń basym túrleriniń tizbesin ákimdikter aýmaqtardyń mamandanýyn eskere otyryp aıqyndaıdy.

Kásipkerlerdi qoldaý nesıelerdi sýbsıdııalaýdan jáne ınjenerlik jelilerge qosylýdan bastap úı-jaılardy, jer ýchaskelerin berýge jáne oqytýǵa deıingi qarjylyq, ınfraqurylymdyq jáne konsýltatsııalyq sharalardy qamtıdy. Osy jyldyń shilde aıynyń sońyndaǵy jaǵdaı boıynsha mamandar 127 aýdan men 16 qalaǵa 146 ret baryp, kásipkerlerge 1,8 myńnan astam keńes berdi. Baǵdarlamany júzege asyrýǵa 2026 jyly 24 mlrd teńge qarastyrylǵan, bul 5 myńǵa jýyq jańa jobany qoldaýǵa múmkindik beredi. Tamyz aıynyń basynda jalpy somasy 18 mlrd teńge bolatyn 266 joba qoldaý tapty.

Qabyldanyp jatqan sharalar iri kásiporyndardyń aınalasyndaǵy otandyq jetkizýshilerdiń jelisin keńeıtýge, sondaı-aq ónimdi, servısti jáne merdigerlik jumystardy lokalızatsııalaýǵa ShOB tartý úshin jaǵdaı týǵyzady. Bul óndiristik kooperatsııany damytýǵa, óńirlerde jumyspen qamtý men bıznes tabysynyń ósýine, sondaı-aq ekonomıkany ártaraptandyrýǵa yqpal etedi.

Energetıkadaǵy qazaqstandyq mazmun úlesi

Otandyq óndirýshilerdi qoldaýdyń jeke bir baǵyty jabdyqtardy, taýarlar men qyzmetterdi eń iri tutynýshylardyń biri sanalatyn energetıkalyq sektormen de baılanysty.

Úkimet Energetıka mınıstrligi atynan jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen birlesip munaı-gaz jobalaryn júzege asyrý kezinde paıdalanylatyn taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýdaǵy qazaqstandyq mazmun úlesin ulǵaıtý jónindegi sharalar keshenin júıeli túrde júzege asyryp keledi. Negizgi mindet – otandyq óndirýshilerden satyp alý kólemin ulǵaıtý ǵana emes, sonymen qatar ulttyq ónerkásiptiń uzaq merzimdi damýyn qamtamasyz etetin memlekettiń, iri operatorlar men bıznestiń ózara is-qımylynyń turaqty júıesin qurý.

Otandyq óndirýshilerdi qoldaýdy kúsheıtý úshin zańnama jetildirilýde. Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń kelisimsharttarynda taýarlardy satyp alý kezinde jergilikti qamtýdyń eń az úlesi bekitiledi, elishilik qundylyq boıynsha mindettemelerdi oryndaý úshin jaýapkershilik kúsheıtiledi. Otandyq óndirýshi bolǵan jaǵdaıda satyp alý qazaqstandyq taýar óndirýshiler arasynda júrgiziledi, al elishilik qundylyqtyń eń az úlesi jumystar men qyzmetterde 50% jáne jobalaý jumystarynda 80% deńgeıinde belgilengen.

Elimizdiń Teńiz, Qarashyǵanaq jáne Qashaǵan sekildi iri munaı-gaz jobalaryna erekshe kóńil bólinip otyr. «Teńizshevroıl», «Qarashyǵanaq Petrolıým Opereıtıng B.V.» jáne NCOC operatorlarymen birlesip qazaqstandyq taýarlardyń, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdiń úlesin jyl saıyn ulǵaıtýdy, uzaq merzimdi sharttar men ofteık-kelisimsharttar jasasýdy, jańa óndiristerdi lokalızatsııalaýdy, sondaı-aq belgilengen kórsetkishterge qol jetkizý boıynsha kompanııalardyń basshylyǵy úshin KPI engizýdi kózdeıtin jergilikti qamtýdy damytýdyń bes jyldyq baǵdarlamalary júzege asyrylýda. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha osy baǵdarlamalardy oryndaý elishilik qundylyqty arttyrý jáne otandyq óndirýshilerdiń iri munaı-gaz jobalaryna qatysýyn keńeıtý jóninen oń serpindi kórsetti.

Munaı-gaz salasyndaǵy mashına jasaýdy damytýǵa da erekshe kóńil bólinýde. IMBC ortalyǵymen birge iri operatorlardyń qajettilikteri de zerdelendi: nátıjesinde 19 perspektıvaly taýar sanaty anyqtaldy, 120 myńnan astam pozıtsııa qaraldy jáne joǵary suranysqa ıe 160-tan astam ónim túri anyqtaldy. Olardyń negizinde óndiristerdi Qazaqstanda lokalızatsııalaý úshin naqty baǵyttar qalyptastyryldy.

Búgingi tańda Qazaqstanda munaı-gaz salasyna arnalǵan biregeı jabdyqtardyń 10 óndirisi lokalızatsııalandy, olar – bekitý armatýrasy men baqylaý-ólsheý aspaptarynan bastap hımııalyq reagentterge, kompozıttik materıaldarǵa jáne korrozııaǵa qarsy jabyndarǵa deıingi óndiris oryndary. 2027 jylǵa deıin álemniń jetekshi óndirýshilerin tarta otyryp, suranysqa ıe ónimderdiń taǵy 15 óndirisin lokalızatsııalaý josparlanýda.

Sonymen bir mezgilde munaı-gaz kompanııalary men otandyq óndirýshiler arasynda uzaq merzimdi sharttar men ofteık-kelisimsharttar jasasý tájirıbesi de keńeıtilýde. Eger 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha mundaı uzaq merzimdi kelisimderdiń somasy 21 mlrd teńgeni quraǵan bolsa, 2025 jyly ol eki eseden astam, ıaǵnı 49 mlrd teńgege deıin ulǵaıdy. Oń dınamıka 2026 jyly da saqtalmaq. Mınıstrlik ımportty almastyrý áleýetin anyqtaý maqsatynda satyp alýlarǵa turaqty negizde taldaý júrgizip keledi, sondaı-aq munaı-gaz salasy úshin jabdyqtar men qyzmetterdi jetkizýge qazaqstandyq óndirýshilerdiń qatysýyn keńeıtý boıynsha jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen birlesken keńester uıymdastyrylýda.

Sharalar kesheni elishilik qundylyqty nyǵaıtýǵa, ónerkásiptik bazany keńeıtýge jáne qazirgi zamanǵy óndiristerdi lokalızatsııalaýǵa baǵyttalǵan. Bul munaı-gaz salasynyń ımportqa táýeldiligin tómendetýge, tehnologııalyq quzyretterdi damytýǵa, ınvestıtsııalar tartýǵa jáne jańa jumys oryndaryn qurýǵa yqpal etedi.

Otandyq óndirýshini qoldaý – ekonomıkalyq ósýdiń jańa modeliniń negizi

Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasynda ulttyq ekonomıkany odan ary jańǵyrtý jáne azamattardyń ál-aýqatyn dáıekti túrde arttyrý úshin berik quqyqtyq jáne ınstıtýtsıonaldyq irgetas qalandy. Jergilikti óndiristi damytý, qazaqstandyq qamtý úlesin keńeıtý jáne bıznesti qarjylyq qoldaý jónindegi sharalar keshenin júzege asyrý negizgi konstıtýtsııalyq baǵdarlarǵa tikeleı jaýap bola alady.

Memleket qabyldaıtyn barlyq sharalar nátıje berýde: óndiris pen ınvestıtsııa kólemi ósýde, otandyq kásiporyndar sany artýda, ShOB úshin múmkindikter keńeıýde, qazaqstandyq ónimniń ishki jáne syrtqy naryqtardaǵy pozıtsııasy nyǵaıýda.

Tolyq óndiristik tsıkldy qurý, ShOB-tyń aımaqtyq beldeýin tıimdi lokalızatsııalaý jáne damytý – ónerkásip pen el ekonomıkasynyń ornyqty damýynyń negizine aınalýda.

Osylaısha, otandyq taýar óndirýshilerdi yntalandyrý ónerkásiptik saıasattyń aǵymdaǵy quraly ǵana emes, memlekettik damýdyń jańa kezeńindegi Qazaqstannyń uzaq merzimdi ekonomıkalyq táýelsizdigi men básekege qabilettiliginiń basty draıverine aınalyp keledi.