Otandyq dári-dármek óndirisi 37%-ǵa artqan: ımportty almastyrý qalaı júrip jatyr

Qazaqstandyq farmatsevtıka naryǵyn damytý máselesi eldiń ekonomıkalyq ósýiniń, ınvestıtsııalardy tartýdyń, bıznesti qoldaýdyń jáne jańa jumys oryndaryn qurýdyń mańyzdy quraldarynyń biri. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstannyń farmatsevtıka naryǵynyń kólemi 31 paıyzǵa ósip, 1,285 trln teńgege jetti. Jalpy alǵanda qazaqstandyq farmatsevtıkalyq óndiris 37 paıyzǵa artyp, 191 mlrd teńgeni qurady.

- Oń dınamıka 2026 jyly da saqtaldy. Jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda farmatsevtıkalyq óndiris kólemi 126,6 mlrd teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda shamamen 30%-ǵa (97,6 mlrd teńgeden 126,6 mlrd teńgege deıin) artty. Sonymen qatar, ınvestıtsııalyq belsendilik artyp keledi. 2025 jyly farmatsevtıka ónerkásibine tartylǵan ınvestıtsııalar kólemi 56%-ǵa ósip, 142,8 mln AQSh dollaryna jetti. Tek 2026 jyldyń birinshi toqsanynda taǵy 7,1 mln AQSh dollary tartyldy, - delingen Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq baqylaý komıteti málimetinde.

Búginde Qazaqstanda farmatsevtıkalyq jáne medıtsınalyq ónimderdi shyǵaratyn 209 óndirýshi bar, onyń ishinde 43 kásiporyn dárilik zattardy shyǵarady. Otandyq ónimderdiń nomenklatýrasy da keńeıip keledi. 2026 jylǵy tamyz aıyndaǵy jaǵdaı boıynsha qazaqstandyq óndirýshiler 2 994 túrli dári-dármek pen medıtsınalyq zattardy tirkedi. Dárilik zattardy tańbalaý jáne izdeý júıesiniń málimetterine qaraǵanda, qazaqstandyq óndirýshilerdiń úlesi 40,3%-ǵa jetti.

- Qazaqstandyq kásiporyndar qazir suranysy joǵary dárilik preparattardyń keń spektrin — antıbakterıaldy, júrek-qan tamyrlaryna arnalǵan, aýyrsynýdy basatyn jáne qabynýǵa qarsy quraldardy, ortalyq júıke júıesi aýrýlaryn emdeýge arnalǵan preparattardy, sondaı-aq basqa da ónimderdi shyǵaryp jatyr, - dep atalyp ótken vedomstvo aqparatynda.

Jańa jobalar

Qazaqstandyq óndiristi keńeıtýde memlekettik satyp alý mańyzdy ról atqarady. 2025 jyly biryńǵaı dıstrıbıýtor — «SK-Farmatsııa» JShS arqyly otandyq óndirýshilerden satyp alý úlesi 32 paıyzdy qurady. Sondaı-aq, óndirýshiler úshin ónim shyǵarýdy jáne ınvestıtsııalardy josparlaý boıynsha uzaq merzimdi jaǵdaılar jasaldy. 2026 jyldyń basyna qaraı 31 qazaqstandyq óndirýshimen 2 022 dári-dármek pen medıtsınalyq zattardy jetkizý boıynsha 83 uzaq merzimdi shart qoldanysta boldy.

Budan bólek qazaqstandyq farmatsevtıkany damytý tehnologııalyq múmkindikterdi keńeıtýge, lokalızatsııany tereńdetýge jáne ónimniń kúrdeli túrlerin ıgerýge de baılanysty. Elde iri halyqaralyq farmatsevtıkalyq kompanııalardyń, sonyń ishinde AstraZeneca, Pfizer jáne Roche kompanııalarynyń qatysýymen jobalar iske asyrylyp jatyr. Halyqaralyq yntymaqtastyq ınvestıtsııalardy, zamanaýı tehnologııalardy tartýǵa múmkindik beredi.

- Sektordyń damýynyń jańa kezeńi aýqymdy ınvestıtsııalyq jobalarmen baılanysty. 2025 jyldyń jeltoqsanynan bastap jalpy quny 391,3 mlrd teńge bolatyn farmatsevtıkalyq zaýyttar salý boıynsha 8 ınvestıtsııalyq jobany iske asyrý týraly kelisimder jasaldy. Jobalar aıasynda shamamen 494 ataýdaǵy dárilik zatty, onyń ishinde orfandy, antıbakterıaldy jáne onkologııalyq preparattardyń óndirisin ıgerý, sondaı-aq 1 200-den astam turaqty jumys ornyn qurý josparlandy, - dep naqtylady mınıstrlik.

Atap aıtqanda, jobalar Almaty qalasynda, Shymkent qalasynda, Almaty jáne Qaraǵandy oblystarynda iske asyrylady. Olardy júzege asyrý óndiristik portfeldi aıtarlyqtaı keńeıtýge, lokalızatsııa tereńdigin arttyrýǵa jáne qazaqstandyq farmatsevtıkalyq ónimderdi eksporttaýdyń jańa múmkindikterin qurýǵa jol ashady.

Dári-dármek sapasy

Dári-dármekti óndirý Tıisti óndiristik praktıkanyń (GMP) talaptaryna sáıkes júzege asyrylady, al medıtsınalyq zatttardy óndirýshiler ónimniń sapa salasyndaǵy halyqaralyq ISO standarttaryna sáıkestigin qamtamasyz etedi. Sonymen qatar, Qazaqstan dárilik zattardy retteýdiń ulttyq júıesin júıeli túrde kúsheıtip keledi.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy sarapshylarynyń baǵalaýynsha, Qazaqstan ulttyq retteý júıesiniń jetilýiniń úshinshi deńgeıine jetti. Qazaqstan bul deńgeıge jetken TMD-da alǵashqy el jáne DSU-nyń Eýropalyq aımaǵyndaǵy 53 memleketiniń ishinde tórtinshi eli boldy.

Kelesi mańyzdy qadam Qazaqstannyń farmatsevtıkalyq ınspektsııalardyń halyqaralyq júıesine (PIC/S) qatysýy bolmaq. Qosylý týraly ótinim berildi. Bul farmatsevtıkalyq ınspektorat deńgeıin odan ári arttyrýǵa jáne ulttyq retteý júıesiniń halyqaralyq deńgeıde tanylýyna múmkindik beredi.

- Ákimshilik kedergilerdi azaıtý boıynsha jumystar da jalǵasyp jatyr. «Bir tereze» qaǵıdaty boıynsha kompozıttik qyzmetti engizýdiń arqasynda dárilik zattardy tirkeý merzimderi eki eseden astam qysqardy — 210 jumys kúninen 100 kúnge deıin. Retteý boıynsha tanymal preparattar úshin tirkeý merzimi 15 jumys kúnine deıin bolýy múmkin. Bul olardyń sapasyna, qaýipsizdigine jáne tıimdiligine qoıylatyn talaptardy saqtaı otyryp, qajetti dárilik zattardyń naryqqa shyǵýyn jedeldetýge múmkindik beredi, - dep habarlady DSM.

Kelesi strategııalyq baǵyt - bıotehnologııalardy damytý. Qazaqstanda 2036 jylǵa deıingi bıotehnologııalardy damytý strategııasy ázirlenip jatyr. Ol ǵylymı zertteýler men jańa bıopreparattardy ázirleýden bastap klınıkaǵa deıingi, sondaı-aq klınıkalyq zertteýlerge, tirkeýge, óndiristik shyǵarýǵa jáne ónimdi ishki ári syrtqy naryqtarǵa shyǵarýǵa qatysty tolyq tsıkldi qalyptastyrý úshin jaǵdaı jasaýdy qarastyrady.

Osylaısha, qazaqstandyq farmatsevtıka ónerkásibi jekelegen dárilik zattardy basym túrde ımport almastyrýdan tolyqqandy óndiristik jáne tehnologııalyq bazany qalyptastyrýǵa birtindep kóship jatyr. Óndiristiń ósýi, jańa ınvestıtsııalyq jobalar, nomenklatýranyń keńeıýi, lokalızatsııanyń tereńdeýi, bıotehnologııalardy damytý jáne halyqaralyq kompanııalarmen yntymaqtastyq Qazaqstanda básekege qabiletti farmatsevtıka salasyn qalyptastyrýdyń negizi bolady.

Bul jumystyń basty maqsaty — halyqty qajetti sapaly jáne qaýipsiz dárilik zattarmen, medıtsınalyq buıymdarmen qamtamasyz etý, jetkizilimderdiń turaqtylyǵyn arttyrý jáne eldiń dári-dármek salasyndaǵy qaýipsizdigin nyǵaıtý.

Bolashaqta menshikti óndiristi damytý ımportqa táýeldilikti azaıtyp qana qoımaı, jańa jumys oryndaryn qurýǵa, qosymsha ınvestıtsııalar tartýǵa, menshikti tehnologııalyq quzyrettilikterdi qalyptastyrýǵa jáne qazaqstandyq farmatsevtıkalyq ónimderdiń eksportyn arttyrýǵa múmkindik beredi.

Buǵan deıin Qazaqstannyń farmatsevtıka salasyna tartylǵan ınvestıtsııa kólemi 3 jylda úsh eseden astam óskenin jazǵan edik.