Osydan 86 jyl buryn memlekettik qaıratker Ózbekáli Jánibekov ómirge kelgen
ASTANA. QazAqparat - Osydan týra 86 jyl buryn, 1931 jyldyń 28 tamyzynda beldi memleket qaıratkeri, etnograf, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Ózbekáli Jánibekov ómir esigin ashqan.
Ózbekáli Jánibekov 1931 jyly 28 tamyzda OQO Otyrar aýdany, Saryqamys atty aýylda dúnıege kelgen. Ol tustaǵy zobalań jyldarda qazaq dalasynda ashtyq júrip jatqan edi. Qazaq úshin qasiretti jyldardyń qandy sheńgelinen aman qalǵan Ózbekáli mektepte sabaqty úzdik oqıdy. Jasynan oqý-bilimge degen erekshe qushtarlyq jigerli jasty Almatyǵa jeteleıdi. Instıtýttaǵy teatrlanǵan ádebı úıirmede Qazaq drama teatrynyń ártisi Qapan Badyrovtyń jetekshiligimen stýdent jastar spektaklderdi daıyndaıtyn. Osy tájirıbe keıin Ózbekálige Torǵaı oblysynda oblystyq sazdy-drama teatryn ashýǵa kóp septigin tıgizgeni sózsiz.
Ózekeńniń ómirin bir kisideı biletin Qulbek Ergóbektiń aıtýyna qaraǵanda, Abaı atyndaǵy pedagogıkalyq oqý ornyn úzdik bitirgen ol Ońtústik Qazaqstanǵa qyzmetke ornalasqan. Keles aýdanyndaǵy mektepke pıoner jetekshi, tarıh pániniń muǵalimi, keıin mekteptiń oqý isiniń meńgerýshisi, sońynan aýdandyq komsomol uıymynyń jetekshisi bolyp eńbek etedi. Sondaı-aq, Ózbekáli Jánibekov Ońtústik Qazaqstan oblysynda komsomol uıymynyń qatardaǵy hatshysy, sońynan birinshi hatshysy bolyp birsypyra ýaqyt qyzmet istegen.
Ózbekáli Jánibekti sol tustaǵy el ortalyǵy - Almaty shaqyryp alady. Aldymen ol Qazaqstan LKSM Ortalyq Komıtetiniń hatshysy, sońynan birinshi hatshysy bolyp saılanǵan. Ózbekáli Jánibek basshylyq etken jyldary alǵash ret Respýblıkanyń jastar uıymynyń jetekshisi VLKSM Ortalyq Komıtetine bıýro múshesi bolyp kirdi. Odaqta óziniń ornyn aldy. Ózbekáli osy qyzmette júrip, LKSM Ortalyq Komıtetiniń ǵımaratynyń salynýyna, jastardyń kúshimen ekpindi qurylystar júrgizip, Kóktóbeniń ıgerilýine, jastardyń ansambliniń qurylýyna, jastar teatry men Ǵ.Muratbaevtyń Qazalydaǵy mýzeıiniń ashylýyna muryndyq bolǵan. Shynynda, Ó.Jánibek esimi Ǵanı esiminen keıin, izbasary retinde tarıhı oryndy ıelendi.
Jastar uıymy atynan ol jyldary Ózbekáli Jánibekov shet elge sırek te bolsa delegatsııa basqaryp shyǵyp turatyn. Aıtalyq, birde Bolgarııaǵa Dúnıe júzi jastary forýmyna qazaq jastaryn basqaryp aparsa, ekinshide Vetnamǵa saparlaǵan. Jastardyń jetekshiliginen 1970 jyly ol jańadan uıymdastyrylyp jatqan Torǵaı oblysyna - oblystyq partııa komıtetiniń úshinshi hatshylyǵy qyzmetine jiberiledi. Ol kezde oblystyń bar basshysy Máskeýde bekitiledi. Jańa uıymdasqaly turǵan oblys basshylaryn bekiterde KSRO Bas hatshysy L.I.Brejnev ózge kisilerge nazar aýdarmaı, Ózekeńe qarap «Bizdiń komsomol bara jatyr eken. Oblys bolady» depti úlken senimmen! Aıtsa aıtqandaı, Máskeýde Saıası Bıýroda bekip shyqqan sol basshylar aýdan deńgeıindegi aýmaqtan Torǵaıdaıyn oblystyq aımaq jasap shyqqan edi.
Jánibekov qazaq halqynyń ulttyq mádenıetiniń, ana tiliniń, dástúri men ádet-ǵurpynyń jańaryp, damýyna eleýli úles qosty. 20 ǵasyrdyń 70-jyldarynyń ózinde-aq Qoja Ahmet Iasaýı kesenesiniń qalpyna keltirilýine uıytqy boldy. Jánibekovtiń bastamasymen Qazaqstannyń kóptegen qalalarynda etnografııalyq murajaılar ashyldy, Qazaqstannyń tarıhı jáne mádenı eskertkishterin saqtaý men qalpyna keltirý maqsatyn kózdegen «Arqas» qoǵamy quryldy. Jánibekov «Sherter», «Adyrna», «Altynaı», t.b. folklorlyq óner ansamblderin uıymdastyrdy. «Naýryz» meıramynyń, M.Dýlatuly, J.Aımaýytuly, M.Jumabaıuly, Sh.Qudaıberdiuly esimderiniń halqyna qaıta oralýyna belsene at salysty. Ana tilin damytý baǵdarlamasynyń memlekettik tujyrymdamasyn jasaýǵa atsalysty.
«Qazaqtyń ulttyq qol óneri» (1982), «Jańǵyryq» (1991), «Ýaqyt kerýeni» (1992), «Jolaıryqta» (1996), «Qazaq kıimi» (1996), «Ejelgi Otyrar» (1997), «Taǵdyr taǵylymy» atty eńbekteri urpaqqa mura bolyp qaldy.
Ózbekáli Jánibekov 1998 jyly 2 aqpanda ómirden ótti.
