Osy kúnge deıin Konstıtýtsııada ǵylym, bilim, ınnovatsııa sózderi jazylmaǵan

ASTANA. KAZINFORM — Osy kúnge deıin Konstıtýtsııada ǵylym, bilim, ınnovatsııa sózderi jazylmaǵan. Orys tiliniń «obrazovanıe» sózi «bilim berý» dep qana tikeleı aýdarylǵan.

Bul týraly Jibek Joly arnasynyń «Búgin LIVE» baǵdarlamasyna suhbat bergen Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi  Jaqsybek Qulekeev aıtty.

– Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııanyń birinshi otyrysynda aıtqan baıandamam ǵylym men bilim tóńireginde boldy. Konstıtýtsııanyń eski, ózgermegen mátininde ǵylym, ınnovatsııa degen sóz joq edi. Onda tek densaýlyq saqtaý, bilim, mádenıet degen sózder bar. Meniń oıymsha, ǵylym men ınnovatsııa bul – túgeldeı derlik Konstıtýtsııanyń normasyna engizilýi kerek. Qazirgi qoǵamda ǵylym negizgi óndiristik kúshke aınalyp otyr. Sondyqtan biz zamannyń aǵymyn, talabyn eskerip, «ǵylym» men «ınnovatsııa» degen sózderdi Konstıtýtsııaǵa engizýimiz kerek dep usynys aıttym. Ol usynysty keńes músheleri qabyldady. Bul týraly biraz pikirtalas boldy. Konstıtýtsııanyń burynǵy úlgisinde «bilim berý» degen sózdi orys tilindegi «obrazovanıe» sózinen aýdarǵan. Osy tusta meniń pikirim – «obrazovanıe» dep keletin sózderdi «bilim», «ǵylym», «ınnovatsııa» dep ózgertý. Qazirgi mátinde osy erejemen jazylyp otyr, – deıdi ol.

Spıkerdiń sózinshe, Konstıtýtsııamyz 1995 jyldan beri 5 ret ózgerdi. Sońǵy aýqymdy ózgeris 2019 jyly Memleket basshysynyń yqpalymen júzege asqan. Ol ýaqytta 30 shaqty bap qaıta qaralǵan. Al, qazirgi Konstıtýtsııalyq ózgeriske qos palataly parlamenttiń bir palataǵa ótýi sebep boldy. Nátıjesinde, Konstıtýtsııa tolyq qaıta qaralyp, mátini 84 paıyzǵa ózgertildi.

– Qos palataly parlamentten bir palataly parlamentke kóshkende bıliktiń tarmaqtary arasyndaǵy ókilettilikti bólýge týra keledi. Buryn Senattyń quzyrynda kóptegen bılik boldy. Zań ózgergen jaǵdaıda olardyń quzyry kimge aýysady degen oryndy suraq týyndaıdy. Eski Konstıtýtsııamyz boıynsha Prezıdent ýaqytsha qyzmetin atqara almaı qalǵan jaǵdaıda, Senat tóraǵasy jumysty jalǵastyrý kerek. Alaıda ol bapta belgili bir kezeń kórsetilmegen. Ol bir aıǵa sozylýy múmkin, kelesi saılaýǵa deıin de jalǵasýy múmkin. Osy tusta naqty shekteýler qajet. Sondyqtan Senat tóraǵasy men memlekettik keńesshi laýazymy biriktirilip, Vıtse-prezıdent laýazymy quryldy. Onyń birinshi mindeti – Prezıdent óz qyzmetin atqara almaı qalsa, ýaqytsha Prezıdenttiń jumysyn jalǵastyrý. Ekinshiden, ol azamat laýazymda ýaqytsha ǵana otyra alady. Jańa zańǵa saı jeti kúnniń ishinde Prezıdenttik saılaý kúni belgilenip, ony «Quryltaı» bekitýi kerek, – deıdi Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi.

Osy tusta, Jaqsybek Qulekeev bir palataly parlamenttiń jańa ataýy «Quryltaı» sóziniń mańyzyna da toqtalyp ótti.

– Prezıdent usynysymen bir palataly parlamentke «Quryltaı» ataýy berildi. Men óte durys dep oılaımyn. «Quryltaı» degen ataý bizdiń babalarymyzdyń ǵasyrlar boıy aıtyp kele jatqan tól sózi. Mysaly, Altyn Orda handaryn saılaǵan kezde quryltaı quryp, sol arqyly sheshim qabyldanǵan. Eýropanyń alǵashqy parlamenti Anglııada paıda boldy. Ol shamamen 13 ǵasyrdyń sońy men 14 ǵasyrdyń basy. Al bizdiń babalarymyz Eýropadan buryn 13 ǵasyrdyń ortasynda-aq «Quryltaı» dep parlamentti ataǵan. Osy quryltaıda memleketti basqaratyn qaǵandy saılaǵan. «Quryltaı» sóziniń túp tórkini «qurylaıyq», «birigeıik» degen uǵym, – deıdi Jaqsybek Qulekeev.

Eske sala keteıik, Konstıtýtsııalyq keńesten keıin jańa Ata zań qalaı ózgeretini týraly jazǵan edik.