Ortalyq Azııada kóshbasshy: Qazaqstan bala týǵany úshin qansha tóleıdi

Bul jumystyń aýqymyn bıýdjet kóleminen de kórýge bolady. 2026 jyly halyqty áleýmettik qorǵaýǵa respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń shamamen 27 paıyzy baǵyttalǵan. Bul kórsetkish áleýmettik qorǵaýǵa memlekettik shyǵystardyń tórtten birinen úshten birine deıin bóletin EYDU-nyń kóptegen elderiniń deńgeıimen salystyrýǵa keledi.

Áleýmettik tólemderge jumsalatyn shyǵyn birneshe jyldan beri ósip keledi. 2016 jyldan beri Qazaqstanda áleýmettik tólemderge 40,1 trıllıon teńge baǵyttalǵan. Bul qarajattyń negizgi bóligi respýblıkalyq bıýdjetten bólindi.

Osy kezeńde eń jyldam ósken tólemder — Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan beriletin tólemder. Olardyń kólemi shamamen 6,5 ese artty. Qor jumys isteıtin azamattarǵa tólem jasaıdy. Sondyqtan onyń ósýi áleýmettik saqtandyrý júıesiniń aýqymy keńeıip kele jatqanyn kórsetedi.

Bala týǵan sátten bastap qoldaý

Otbasynyń memlekettik qoldaý júıesimen alǵashqy kezdesýi bala dúnıege kelgen sátten bastalady.

Birinshi, ekinshi jáne úshinshi bala týǵan kezde memleket birjolǵy 164 350 teńge tóleıdi. Tórtinshi jáne odan keıingi bala týǵan jaǵdaıda birjolǵy tólem 272 475 teńgege deıin artady. ıAǵnı bala sany kóbeıgen saıyn birjolǵy járdemaqy da ulǵaıady.

Qazaqstandaǵy bul tólemniń kólemin kórshi eldermen salystyrǵanda aıyrmashylyq anyq baıqalady. Qyrǵyzstanda bala týǵan kezde shamamen 21 500 teńge tólenedi. Bul Qazaqstandaǵy tólemnen birneshe ese az.

Ózbekstanda tólem shamamen 29 700 teńge jáne eń tómengi jalaqy mólsherimen baılanysty. Tájikstanda júıe ózgeshe qurylǵan: eń joǵary tólem birinshi balaǵa beriledi, al keıingi ár balaǵa tólenetin soma azaıady. Osylaısha, birinshi bala týǵan kezde Qazaqstandaǵy otbasy bul salystyrýǵa engizilgen Ortalyq Azııa elderiniń kez kelgenindegi otbasyna qaraǵanda kóbirek birjolǵy tólem alady. Al tórtinshi bala týǵan kezde aıyrmashylyq odan ári ulǵaıa túsedi.

Reseıde bala týǵan kezde otbasynyń tabysyna qaramastan shamamen 98 myń teńge tólenedi. Belarýs pen Armenııada tólem kólemi joǵaryraq, ásirese ekinshi jáne odan keıingi balalar úshin. Degenmen valıýtalardyń satyp alý qabileti ártúrli bolǵandyqtan, bul somalardy tikeleı salystyrý qıyn.

Grýzııada bala týǵan kezde biryńǵaı járdemaqy qarastyrylmaǵan. Shamamen 90 435 teńge kólemindegi birjolǵy tólemdi tek áleýmettik turǵydan osal otbasylar alady. Budan bólek, mýnıtsıpalıtetter de qosymsha tólemder taǵaıyndaı alady.

EYDU elderiniń kópshiliginde bala týǵan kezde birjolǵy tólem múlde qarastyrylmaǵan. Germanııa, Shvetsııa, Kanada jáne Ulybrıtanııa turaqty túrde aı saıyn tólenetin járdemaqylarǵa basymdyq beredi.

Frantsııadaǵy birjolǵy tólem alǵashqy qaraǵanda Qazaqstandaǵy tólemnen joǵary — shamamen 670 myń teńge. Alaıda ony tabysy belgilengen shekten tómen otbasylar ǵana ala alady.

Osyǵan uqsas talap Polshada da bar: birjolǵy járdemaqy otbasynyń tabysyna baılanysty. Fınlıandııada ata-analar aqsha nemese memleket usynatyn jańa týǵan nárestege arnalǵan arnaıy jıyntyqtyń birin tańdaı alady. Aqshalaı nusqanyń kólemi shamamen 114 myń teńge.

Qazaqstanda bala týýǵa beriletin birjolǵy tólemdi otbasynyń tabysyna qaramastan barlyq otbasy alady. ıAǵnı ata-analar bul qarajatty tabys deńgeıine qaramastan alatynyna senimdi.

Bala kútimine arnalǵan aı saıynǵy tólem

Birjolǵy tólemnen keıin qazaqstandyq otbasy aı saıynǵy qoldaý júıesine kóshedi.

Jumys istemeıtin analarǵa bala bir jarym jasqa tolǵanǵa deıin bıýdjetten kútim boıynsha járdemaqy tólenedi. Birinshi bala úshin onyń mólsheri 24 912 teńgeden bastalady. Árbir kelesi bala týǵan saıyn tólem mólsheri artady. Al jumys isteıtin áıelder Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólem alady. Onyń kólemi ananyń tabysyna qaraı esepteledi. Orta eseppen bul tólem aıyna shamamen 87 myń teńge.

Bul tólem bolashaq zeınetaqyǵa da áser etedi. Bala kútimi kezeńinde memleket ana úshin mindetti zeınetaqy jarnalaryn sýbsıdııalaıdy. Osylaısha, jumystaǵy úzilis onyń zeınetaqy jınaqtarynda bos kezeńniń qalyptasýyna ákelmeıdi.

Tájikstan, Qyrǵyzstan jáne Ázerbaıjanda mundaı saqtandyrý tetigi joq. Qyrǵyzstanda bala kútimine aıyna shamamen 6,8 myń teńge tólenedi.

Tájikstanda bala bir jarym jasqa tolǵanǵa deıingi járdemaqy aıyna shamamen 9 500 teńgeni quraıdy. Ózbekstanda osyǵan uqsas tólem jumys isteıtin ata-analar men az qamtylǵan otbasylarǵa taǵaıyndalady.

Belarýste bala kútimine arnalǵan járdemaqy úsh jasqa deıin tólenedi. Birinshi bala úshin onyń mólsheri aıyna shamamen 80 myń teńge.

Grýzııada bala kútimine arnalǵan ámbebap járdemaqy joq. Áleýmettik turǵydan osal otbasylar ár balaǵa aıyna 36 174 teńge kóleminde kómek alady.

Eýropa elderinde bala kútimine arnalǵan tólem kóbine ata-ananyń burynǵy tabysyna negizdeledi. Germanııada bala týǵanǵa deıin tabysy bolmaǵan ata-analar da Elterngeld baǵdarlamasy boıynsha aıyna keminde shamamen 163 myń teńge alady.

Fınlıandııada balany úıde kútimge arnalǵan járdemaqy birinshi bala úshin aıyna 204 myń teńgege deıin jetedi. Shvetsııada bala kútimine baılanysty demalys kezinde ata-ananyń tabysynyń basym bóligi saqtalady.

Alaıda Eýropadaǵy tólemder sol elderdegi baǵa men jalaqy deńgeıine eseptelgenin eskerý qajet. Sondyqtan olardy Qazaqstandaǵy somalarmen tikeleı salystyrýǵa bolmaıdy.

Kópbalaly otbasylarǵa qoldaý

Qazaqstandaǵy áleýmettik qoldaý júıesinde kópbalaly otbasylardyń orny erekshe.

Tórtinshi baladan bastap otbasy tabysyna qaramastan jeke aı saıynǵy járdemaqy alady. Tórt balasy bar otbasyǵa 69 330 teńge tólenedi. Jeti balasy bar otbasy úshin járdemaqy kólemi 121 360 teńgege jetedi. Segizinshi jáne odan keıingi ár balaǵa qosymsha 17 300 teńgeden tólenedi. Osylaısha, otbasyndaǵy bala sany artqan saıyn jalpy járdemaqy kólemi de ósedi.

Barlyq soma aldyn ala belgilengen. Bul kópbalaly otbasylarǵa aı saıyn qansha qarajat alatynyn naqty josparlaýǵa múmkindik beredi.

Kórshi elderdegi model ózgeshe. Tájikstan men Ózbekstanda kópbalaly otbasylarǵa kómek negizinen az qamtylǵan otbasylarǵa ǵana taǵaıyndalady jáne onyń kólemi shamamen 4,1 myńnan 41,1 myń teńgege deıin ózgeredi. Qyrǵyzstanda da otbasylarǵa beriletin kómek tabys deńgeıine baılanysty.

Reseı men Belarýs basqa modeldi tańdaǵan. Bul elderde birjolǵy otbasylyq kapıtal qarastyrylǵan. Reseıde birinshi balaǵa beriletin ana kapıtaly shamamen 2,5 mıllıon teńgeni quraıdy. Alaıda bul qarajatty kez kelgen maqsatqa jumsaýǵa bolmaıdy: kóbine turǵyn úı men bilim alýǵa paıdalanylady.

Qazaqstandaǵy model kópbalaly otbasylarǵa aı saıyn turaqty tabys beredi. Balalar sany kóp otbasy úshin mundaı turaqtylyq tólem kóleminiń ózi sııaqty mańyzdy.

Eýropa elderinde de ár balaǵa járdemaqy tóleý keń taralǵan. Shvetsııa men Fınlıandııada kelesi bala týǵan saıyn tólem kólemi artady. Polshada kámeletke tolǵanǵa deıin ár balaǵa aı saıyn shamamen 95 myń teńge tólenedi.

Grýzııada kópbalaly otbasylardy qoldaý otbasynyń áleýmettik osaldyq reıtıngine baılanysty. Kómek elektr energııasyna beriletin jeńildikterdi, turǵyn úımen qamtamasyz etý baǵdarlamalaryn, az qamtylǵan otbasylarǵa arnalǵan járdemaqyny jáne mýnıtsıpaldyq tólemderdi qamtıdy.

Kópbalaly analarǵa memlekettik marapattar

Qazaqstanda kópbalaly analar memlekettik nagradalarmen de marapattalady. Nagradaǵa qosa aı saıynǵy tólem beriledi.

«Kúmis alqa» ıegerlerine aı saıyn 27 680 teńge tólenedi. «Altyn alqa», sondaı-aq «Batyr ana» ataǵyn alǵan áıelder aı saıyn 32 005 teńge alady.

Mundaı marapattyq tólemder burynǵy Keńes Odaǵy elderiniń birqatarynda saqtalǵan, alaıda ár memlekettiń óz júıesi bar.

Qyrǵyzstanda «Batyr ana» ataǵyn alǵan áıelderge aı saıyn shamamen 16 myń teńge tólenedi. Belarýste «Ana ordeni» úshin birjolǵy tólem qarastyrylǵan.

Armenııada ata-ana dańqy medali shamamen 118 myń teńge kólemindegi aı saıynǵy tólemge negiz bolady. Alaıda bul marapat óte sırek beriledi: birneshe jyl ishinde ony shamamen on shaqty otbasy alǵan.

Reseıde «Batyr ana» ataǵyn alǵan áıelderge birjolǵy shamamen 4,8 mıllıon teńge tólenedi. Al Germanııa, Frantsııa, Shvetsııa jáne Fınlıandııada osyndaı memlekettik marapattar úshin aqshalaı tólem qarastyrylmaǵan.

Múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa kómek

Qazaqstandaǵy taǵy bir mańyzdy qoldaý sharasy — múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa arnalǵan járdemaqy.

Mundaı balany tárbıelep otyrǵan adamǵa memleket aı saıyn 81 870 teńge tóleıdi. Tólem mólsheri kúnkóris deńgeıimen baılanysty bolǵandyqtan, ol atalǵan kórsetkish ósken saıyn birge artady.

Bul mehanızmniń praktıkalyq mańyzy zor. Múgedektigi bar balaǵa turaqty kútim qajet bolǵandyqtan, ata-ananyń tolyq jumys kúnimen eńbek etý múmkindigi shektelýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda járdemaqy otbasy tabysynyń turaqty bóligine aınalady.

Bul baǵytta da Qazaqstan kórshi elderdegi kórsetkishterden joǵary deńgeıde tur. Reseıde osyǵan uqsas tólem shamamen 49 700 teńge. Belarýs pen Qyrǵyzstandaǵy tólemder de tómen.

Germanııa men Shvetsııada kómek balanyń kútimge qanshalyqty muqtaj ekenine qaraı esepteledi. Germanııadaǵy Pflegegeld járdemaqysy aıyna 535 myń teńgege deıin jetýi múmkin, al Shvetsııadaǵy tólem budan da joǵary.

Qazaqstandaǵy otbasylardy qoldaý júıesi

Ortalyq Azııanyń salystyrylǵan elderi arasynda Qazaqstan balaly otbasylarǵa arnalǵan járdemaqylardyń birneshe túri boıynsha joǵary tólemder usynady.

Qazaqstannyń ereksheligi — áleýmettik qoldaýdyń birneshe tetiginiń qatar jumys isteýinde. Olardyń qatarynda bala týǵan kezdegi birjolǵy tólem, bala kútimine arnalǵan járdemaqy, jumys isteıtin ata-analarǵa áleýmettik saqtandyrý tólemderi, tabysqa qaramastan kópbalaly otbasylarǵa beriletin járdemaqy jáne múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan adamdarǵa arnalǵan tólem bar.

Keıbir tetikter, atap aıtqanda, bala kútimine baılanysty áleýmettik saqtandyrý tólemi jáne tabys deńgeıin esepke almaı kópbalaly otbasylarǵa beriletin járdemaqy kórshi memleketterdiń keıbirinde múlde joq.

Jalpy alǵanda, Qazaqstan balaly otbasylardy qoldaýdyń keń aýqymdy júıesin qalyptastyrǵan. Onyń jekelegen baǵyttaryndaǵy memlekettik kepildikter damyǵan memleketterde qoldanylatyn qoldaý tetikterine uqsas.

Bul júıe otbasynyń ómirindegi birneshe kezeńdi — bala týǵan sátten bastap onyń kútimine, kópbalaly otbasy mártebesine jáne erekshe kútimdi qajet etetin bala tárbıesine deıin — qamtıdy.

Aıta keteıik, Úkimet qaýlysymen járdemaqylar tizbesin jáne olardy taǵaıyndaý, tóleýdi toqtata turý, qaıta bastaý jáne toqtatý sharttary, sondaı-aq jerleýge arnalǵan birjolǵy tólemdi taǵaıyndaý sharttary bekitildi.