Ortalyq Azııa jasandy ıntellektini basqarýda qandaı ról atqara alady
ALMATY. KAZINFORM — Almatyda ótken MIND FOR PEACE halyqaralyq konferentsııasynda Ortalyq Azııanyń jahandyq basqarý júıesindegi róli, jasandy ıntellektini retteý jáne óńirlik qaýipsizdik máseleleri talqylandy. Sarapshylardyń pikirinshe, Ortalyq Azııa elderi halyqaralyq sheshimder qabyldaýǵa belsendirek qatysyp, ortaq syn-qaterlerge birlesip jaýap berýi qajet.
«Bir óńir. Ortaq bolashaq» uranymen ótken konferentsııa Narhoz ýnıversıtetinde ótip jatyr. Jıynǵa dıplomattar, halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, otandyq jáne sheteldik ǵalymdar, sarapshylar men Ortalyq Azııa elderinen kelgen stýdentter qatysyp júr.
Ortalyq Azııa jahandyq sheshimder qabyldaýǵa belsendi qatysýy kerek
Konferentsııa moderatory, Oxford Martin AI Governance Initiative uıymynyń aǵa keńesshisi Sem Doýz álemde beıbitshilikti saqtaý úshin halyqaralyq kelisimder men áskerı sharttardyń bolýy jetkiliksiz ekenin aıtty. Onyń pikirinshe, bul baǵytta bilim, ǵylymı túsinik jáne ózge mádenıetterdi qurmetteý mańyzdy ról atqarady.
Sarapshy Ortalyq Azııanyń halyqaralyq basqarý júıesindegi róli artyp kele jatqanyn atap ótti. Onyń sózinshe, óńir elderi Qytaı men Batysty baılanystyryp qana qoımaı, Reseımen, Ońtústik Azııa jáne Taıaý Shyǵys memleketterimen de qarym-qatynas ornatyp otyr.
— Ortalyq Azııa — toǵyz joldyń torabyndaǵy aımaq qana emes. Ol óńirlik dıplomatııanyń, ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń jáne halyqaralyq sheshimderdi qalyptastyrýdyń tartylys ortalyǵyna aınalyp keledi, — dedi ol.
Sem Doýz jasandy ıntellektini basqarý salasynda da Ortalyq Azııanyń múmkindigi mol ekenin aıtty. Onyń málimetinshe, óńirdiń bes memleketi BUU-nyń jasandy ıntellekt pen turaqty damý týraly qararyna birlesip demeýshilik jasaǵan. Sarapshy Qazaqstannyń osy baǵyttaǵy halyqaralyq bastamalarǵa belsendi qatysýy eldiń jahandyq yqpalyn arttyra alatynyn jetkizdi.
Sondaı-aq ol Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Almatyda BUU ýnıversıtetiniń óńirlik fılıalyn ashý jónindegi usynysyna toqtaldy. Onyń pikirinshe, mundaı ortalyq qaqtyǵystardyń aldyn alý, turaqty damý, sý jáne klımat qaýipsizdigi, jasandy ıntellektini retteý máseleleri boıynsha halyqaralyq yntymaqtastyqty damytýǵa múmkindik beredi.
Qazaqstan óńirlik dıalogty nyǵaıtýdy kózdeıdi
Al QR Syrtqy ister mınıstrliginiń Almaty qalasyndaǵy ókildiginiń keńesshisi Anara Dútpaeva qazirgi álemde jahandyq basqarý júıesi kúrdeli synaqtarǵa tap bolǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan beıbitshilikke, konstrýktıvti dıalogqa jáne kópvektorly yntymaqtastyqqa negizdelgen syrtqy saıasatty ustanady.
— Turaqty jahandyq basqarýǵa oqshaýlaný, sanktsııalar nemese teketires arqyly qol jetkizý múmkin emes. Ol ınklıýzıvti dıalogty, ózara qurmetti jáne barlyq memleketterdiń belsendi qatysýyn talap etedi, — dedi Anara Dútpaeva.
Onyń aıtýynsha, Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń konsýltatıvtik kezdesýleri óńirlik dıalog pen úılestirýdiń mańyzdy tetigine aınalǵan. Al C5+ formaty saýda, kólik baılanysy, jasandy ıntellektini retteý jáne sý resýrstaryn basqarý sııaqty baǵyttarda halyqaralyq seriktestikti keńeıtýge múmkindik beredi.
SІM ókili óńir úshin ekologııalyq qaýipsizdik pen sý resýrstaryn basqarý máselesi de ózekti ekenin aıtty. Aral teńizin saqtaý, muzdyqtardyń erýi jáne klımattyń ózgerýi memleketterdiń birlesken áreketin talap etedi.
Osyǵan baılanysty Qazaqstan BUU qamqorlyǵymen Halyqaralyq sý uıymyn qurýdy usynǵan. Sonymen qatar Almatydaǵy BUU-nyń Turaqty damý maqsattary jónindegi óńirlik ortalyǵy bazasynda tsıfrlyq sheshimder ortalyǵyn damytý bastamasy da qarastyrylyp otyr.
Bilim — beıbitshiliktiń negizi
Konferentsııada ýnıversıtetterdiń bilim berý mekemesi ǵana emes, halyqaralyq dıalog pen memleketter arasyndaǵy senimdi qalyptastyratyn alań retindegi róli de sóz boldy.
Sem Doýzdyń pikirinshe, jahandyq máselelerdi sheshýde memleketterge ǵylymı zertteýler men táýelsiz saraptamanyń nátıjeleri qajet. Al ýnıversıtetter men ǵylymı ortalyqtar ortaq táýekelderdi túsinýge jáne dálelge negizdelgen sheshimder qabyldaýǵa kómektese alady.
Ol Ortalyq Azııanyń tarıhı turǵydan bilim men mádenıetter toǵysqan aımaq bolǵanyn eske saldy. Uly Jibek jolynan bastap ál-Horezmı, ál-Bırýnı jáne Ulyqbektiń ǵylymı murasyna deıingi kezeńder óńirdiń ıntellektýaldyq áleýetin kórsetedi. Sarapshy «algorıtm» sóziniń ózi ál-Horezmıdiń esiminen shyqqanyn aıtyp, muny aımaqtyń tarıhı ǵylymı murasy men qazirgi jasandy ıntellekt dáýirin baılanystyratyn mysal retinde keltirdi.
— Ortalyq Azııa basqarý salasyndaǵy zamanaýı ıntellektýaldy kerýensaraıǵa aınala alady. Munda Qytaı, Batys jáne búkil álem ortaq syn-qaterlerdi sheshý úshin bas qosady. Bul — birkelkilik emes, ózara úılesimdilik, — dedi Sem Doýz.
Onyń paıymynsha, beıbitshilik barlyq máselede tolyq kelisimge kelýdi bildirmeıdi. Eń bastysy — kózqarastardaǵy aıyrmashylyqtarǵa qaramastan, ózara qurmet pen túsinistik negizinde yntymaqtasa bilý.
Aıta keteıik, MIND FOR PEACE konferentsııasy BUU-nyń 16-turaqty damý maqsaty — «Beıbitshilik, ádildik jáne tıimdi ınstıtýttarǵa» arnalǵan.
Buǵan deıin elimizge Ortalyq Azııadan 20 jylda qansha ınvestıtsııa tartylǵanyn jazdyq.
