Ortalyq Azııa jahandyq logıstıkadaǵy ornyn nyǵaıtyp keledi - eýropalyq sarapshy
ASTANA.KAZINFORM - Ortalyq Azııa geosaıası jaǵdaıdyń ózgerýine baılanysty jahandyq baılanys pen saýda júıesindegi mańyzdylyǵyn tez arttyryp keledi. Mundaı pikirdi Germanııanyń Marshall qorynyń sarapshysy Kadrı Tastan bildirdi, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń Londondaǵy tilshisi.
Seısenbi kúni brıtandyq Chatham House saraptamalyq ortalyǵynda ótken «Jańa Eýrazııalyq shahmat taqtasy: kúsh, baılanys jáne strategııalyq resýrstar» atty sarapshylar panelinde sóılegen sózinde Kadrı Tastan negizgi ózgerister syrtqy faktorlarmen jáne aımaqtyń jahandyq arhıtektýradaǵy jańa rólimen baılanysty ekenin atap ótti.
- Búginde Ortalyq Azııa áldeqaıda mańyzdy - onyń geografııasy ózgergendikten emes, aımaqtyń aınalasyndaǵy geosaıası jaǵdaı túbegeıli ózgergendikten, - dep atap ótti sarapshy.
Onyń aıtýynsha, aımaq birtindep jahandyq ınfraqurylym men logıstıkanyń mańyzdy elementine aınalyp keledi.
- Oǵan qyzyǵýshylyq jańalyq emes - ol uzaq ýaqyttan beri bar, ásirese resýrstar turǵysynanǵ. Biraq jańalyq - bul aımaq, ásirese baǵyttar, baılanys júıeleri, ınfraqurylym jáne t.b. salalarda strategııalyq habqa aınalýda», - dep túsindirdi spıker.
Qadrı Tastan sonymen qatar Ortalyq Azııanyń qazirgi zamanǵy jahandyq saıasat pen ekonomıkadaǵy rólindegi negizgi ózgeristerdi kórsetetin birqatar máselelerdi tujyrymdady.
- Búginde geosaıasat pen geoekonomıka tolyǵymen bir-birimen tyǵyz baılanysty. Baılanys ta, ınfraqurylym da, saýda da - endi beıtarap emes. Geosaıasat munda úlken ról atqarady. Jetkizý tizbekteri endi jahandanýdyń bastapqy kezindegideı emes. Biz bul týraly sol kezde oılamaǵan shyǵarmyz, biraq búginde jetkizý tizbekteri qaýipsizdik, baqylaý jáne tipti sanktsııalarmen jańaryp keledi, - dep atap ótti ol.
Ol sondaı-aq aımaqtyń logıstıkalyq áleýetine nazar aýdaryp, onyń qurlyqtar arasyndaǵy baılanystyrýshy rólin atap ótti. Osyǵan baılanysty ol qaqtyǵys aımaqtaryn aınalyp ótip, kóptegen zamanaýı qıyndyqtardy sheshetin Orta dáliz dep atalatyn Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynyń mańyzdylyǵynyń artyp kele jatqanyn atap ótti.
- Ortalyq Azııa endi bizdi tek energetıkalyq resýrstarymen ǵana qyzyqtyrmaıdy. Aımaq mańyzdy býynǵa aınalyp keledi — ol Eýropany Azııamen, al Eýropany Ońtústik Kavkaz arqyly Ortalyq Azııamen tikeleı baılanystyrady. Munyń bári biz ómir súrip jatqan jahandyq jaǵdaılarmen, sondaı-aq jahandyq jetkizý tizbekterindegi úzilistermen baılanysty. Bul ásirese Iranǵa qatysty jaqynda bolǵan qaqtyǵys jáne teńizdegi tuıyqtalý núktelerinde bolyp jatqan úzilister aıasynda qatty baıqalady, - dep atap ótti spıker.
Kadrı Tastan sonymen qatar Ortalyq Azııanyń mańyzdy shıkizatyna degen qyzyǵýshylyqty atap ótti.
- Aımaqta strategııalyq mıneraldardyń aıtarlyqtaı qory bar. Atap aıtqanda, Eýropalyq Odaq jetkizilimderdi ártaraptandyrýǵa jáne bul salada Qytaıǵa táýeldilikti azaıtýǵa tyrysady. Al Ortalyq Azııa munda mańyzdy ról atqaratyn bolady, - dep qosty ol.
Sonymen qatar, Kadrı Tastan Ázerbaıjan men Armenııa, sondaı-aq Armenııa men Túrkııa arasyndaǵy qarym-qatynastardyń qalypqa kelýin qosa alǵanda, oń ózgeristerge qaramastan, Orta dáliz boıyndaǵy turaqty shekteýler men kedergilerdi atap ótti.
Ol Orta dálizdi qoldanystaǵy baǵyttardy almastyrýshy emes, tolyqtyrýshy retinde qarastyrý kerektigin atap ótti.
Qorytyndylaı kele, Tastan Ortalyq Azııa elderiniń jahandyq ekonomıkada belsendi ról atqarýǵa degen umtylysyn atap ótti.
- Sońynda, Ortalyq Azııa elderi Qytaı men Eýropa arasyndaǵy saýda úshin tek tranzıttik dáliz bolǵysy kelmeıtinin túsiný mańyzdy. Olar áldeqaıda mańyzdy ról atqarýǵa - jahandyq jetkizý tizbeginiń tolyqqandy bóligine aınalýǵa umtylady, - dep qorytyndylady ol.
Buǵan deıin Ormýz buǵazynyń jabylýy «Orta dálizge» suranysty arttyryp otyrǵanyn habarlaǵan edik.
