Ormýz buǵazynyń jabylýy «Orta dálizge» suranysty arttyryp otyr

Іs-sharany «Kazakhstan–EU Gateway» platformasy men eýropalyq FERRMED qaýymdastyǵy uıymdastyrdy. Kezdesý Eýropalyq strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń alańynda ótti. Jıynǵa Eýroodaq ınstıtýttarynyń ókilderi, halyqaralyq qarjy uıymdary, kólik-logıstıka kompanııalary men sala sarapshylary qatysty.

Talqylaý barysynda Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn — «Orta dálizdi» damytý máselesi qaraldy. Bul baǵyt Qazaqstan arqyly ótip, Eýropa men Azııa arasyndaǵy saýda joldaryn ártaraptandyrýda mańyzdy ról atqarady. Qatysýshylar ınfraqurylymdaǵy «tar tustardy» joıý, dálizdiń tıimdiligin arttyrý, qarjylandyrý, tsıfrlandyrý jáne «jasyl» logıstıka máselelerin talqylady.

Qazaqstannyń Belgııadaǵy elshisi Roman Vasılenkonyń aıtýynsha, Orta dáliz Qazaqstan úshin strategııalyq basymdyqtardyń biri.

- Onyń damýy ekonomıkany ártaraptandyrý, jetkizý tizbekteriniń turaqtylyǵyn arttyrý jáne Eýropalyq odaqpen yntymaqtastyqty tereńdetý maqsattarymen tikeleı baılanysty, — dedi ol.

Dıplomat sondaı-aq Eýroodaqtyń bul úderiske belsendi qatysyp otyrǵanyn atap ótti.

Atap aıtqanda, Team Europe bastamasy aıasynda shamamen 15 mln eýro bıýdjeti bar baǵdarlama iske qosylǵan. Ol Germanııanyń halyqaralyq yntymaqtastyq qoǵamy jáne frantsýzdyq Experience France uıymymen birlesip júzege asyrylyp jatyr.

— Alǵashynda baǵdarlama ázirleý jónindegi kelisim «GIZ» jáne «Experience France» uıymdarymen birge, sondaı-aq «JA — YES» ınvestorlarymen birlesip, 2025 jylǵy 27 qarashada Tashkent qalasynda qol qoıylǵan. Bul bastama «jumsaq baılanystardy» damytýǵa baǵyttalǵan. Onyń aıasynda saýda rásimderin jeńildetý, kedendik úderisterdiń tıimdiligin arttyrý, kólik erejelerin úılestirý jáne mýltımodaldy logıstıkany nyǵaıtý kózdeledi, — dedi ol. 

Jyl sońyna deıin Qazaqstan men Ázerbaıjan Kaspıı teńiziniń túbimen uzyndyǵy shamamen 380 shaqyrym bolatyn talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin tartýdy josparlap otyr. Bul Kaspııdegi alǵashqy sýasty kabeli bolmaq.

— Áńgime tek óńirlik yntymaqtastyq týraly ǵana emes. Sonymen qatar ekologııalyq taza energııa tasymalynyń turaqty baǵyttaryn qalyptastyrý jaıy da sóz bolyp otyr. Onyń ishinde «jasyl» ammıak pen sýtegi bar, olardy Eýropa naryǵyna eksporttaý múmkindigi qarastyrylǵan. Bul baǵyt Qara teńiz aımaǵyndaǵy uqsas jobamen qatar damýy yqtımal. Kezdesý qorytyndylary Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy kólik salasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa úles qosady dep kútiledi. Bul jumystar «Global Gateway» strategııasy aıasynda júzege asyrylady. «Kazakhstan–EU Gateway» — Brıýsselde qurylǵan platforma, ol Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı dıalogty damytýǵa baǵyttalǵan», — dedi R. Vasılenko.

Eýropalyq júk jóneltýshiler keńesiniń bas hatshysy Godfrıd Smıt Jahandyq júk jóneltýshiler alıansymen birlesip, negizinen logıstıka jáne halyqaralyq saýda máselelerimen aınalysyp jatqanyn aıtty.

— Qazirgi talqylaý Eýroodaq úshin óte mańyzdy, sebebi Ortalyq Azııa men Qytaı arasyndaǵy saýda baılanystary ımport úshin de, eksport úshin de úlken ról atqarady. Bul turǵyda «Orta dáliz» balama baǵyt retinde erekshe mánge ıe. Keıbir taýarlar teńiz arqyly, keıbiri áýe kóligimen tasymaldanady, al Orta dáliz — júktiń jyldam jetkizilýin talap etetin jaǵdaılarda tıimdi aralyq sheshim. Onyń artyqshylyǵy — teńiz tasymalynan jyldamyraq, al áýe tasymalynan sál baıaýyraq, — dedi ol.

Ol sonymen birge óńirde shynaıy kásipkerlik rýhtyń baıqalyp otyrǵanyn atap ótti: elder birlesip jumys istep, jańa sheshimder taýyp jatyr.

— Bul Eýropadaǵy biz úshin de, basqa elderdegi saýda seriktesterimiz úshin de asa mańyzdy. Sonymen qatar Ormýz buǵazy mańyndaǵy geosaıası jaǵdaı «Orta dáliz» sııaqty balamaly baǵyttardyń tasymaldaýshylar úshin tartymdylyǵyn arttyryp otyr, — dedi G. Smıt.

Osyǵan deıin Qazaqstan men Ázerbaıjan yntymaqtastyǵy jańa deńgeıge shyqqany týraly jazdyq.