Ormýz buǵazy arqyly negizgi taýar eksporty 54%-ǵa qysqardy

Halyqaralyq saýda ortalyǵynyń málimetinshe, aqpan aıynyń sońynan beri Ormýz buǵazy arqyly ótetin kommertsııalyq keme qatynasynyń azaıýy, sondaı-aq tasymal men saqtandyrý qunynyń qymbattaýy Parsy shyǵanaǵynan tys óńirlerdegi saýda aǵyndaryna da áser etken. Keme qatynasyn qalpyna keltirý baǵytynda jumystar júrgizilip jatqanymen, qozǵalys qarqyny áli de qalypty deńgeıden edáýir tómen.

Eksport kólemi kúrt tómendedi

Ormýz buǵazy — álemdegi eń mańyzdy teńiz kólik dálizderiniń biri. Ol arqyly dúnıejúzindegi teńiz arqyly tasymaldanatyn munaıdyń shamamen tórtten biri, suıytylǵan tabıǵı gaz saýdasynyń eleýli bóligi jáne karbamıdtiń álemdik eksportynyń úshten birine jýyǵy ótedi.

2026 jylǵy sáýir aıyna qatysty aldyn ala derekter Ormýz buǵazyna táýeldi elderden eksport kóleminiń aıtarlyqtaı azaıǵanyn kórsetti. Byltyrǵy jyldyń sáýirimen salystyrǵanda negizgi 12 taýar sanaty boıynsha jetkizilimniń jalpy kólemi 54%-ǵa qysqarǵan.

Eń úlken tómendeý:

• suıytylǵan tabıǵı gaz eksportynda — 95%;

• karbamıdta — 83%;

• metanolda — 80%;

• ammıakta — 75%.

Eń iri shyǵyn energetıka salasyna tıesili boldy. Shıki munaı eksporty 28 mıllıon tonnaǵa, munaı ónimderi 7,3 mıllıon tonnaǵa, al suıytylǵan tabıǵı gaz 5,5 mıllıon tonnaǵa azaıdy.

Sarapshylardyń aıtýynsha, irkilister energetıkamen ǵana shektelmeı, tyńaıtqyshtar, hımııa ónimderi, plastmassa jáne alıýmınıı jetkizilimine de áser etip, kóptegen óndiris salalary men jetkizý tizbekteriniń jumysyna kedergi keltirdi.

Importtaýshylar balama jetkizýshilerge bet burdy

Daǵdarystyń áseri ár elde ártúrli boldy. Bul olardyń Parsy shyǵanaǵy óńirindegi jetkizýshilerge qanshalyqty táýeldi bolǵanyna, qor kólemine, ishki suranysqa jáne ımportty basqa baǵyttarǵa jedel aýystyrý múmkindigine baılanysty.

Zerttelgen 12 taýar sanatynyń 10-y boıynsha balama jetkizýshilerden ımport kólemi artqan. AQSh suıytylǵan býtan men suıytylǵan tabıǵı gaz jetkizilimin edáýir ulǵaıtsa, Qytaı etılen jáne propılen polımerleriniń mańyzdy qosymsha jetkizýshisine aınaldy.

Soǵan qaramastan, Ormýz buǵazyna táýeldi elderden ımporttyń qysqarýyn tek eki ónim — ammıak pen polıpropılen boıynsha ǵana tolyq óteý múmkin boldy.

Halyqaralyq saýda ortalyǵynyń baǵalaýynsha, bul jahandyq saýda baǵyttarynyń qaıta qalyptasý úderisi bastalǵanyn kórsetedi. Alaıda sáýir aıynda jańa jetkizilim arnalary burynǵy kólemdi tolyq almastyra almady. Keıbir memleketter jınaqtalǵan qorlaryn, strategııalyq rezervterin paıdalanýǵa, ishki óndiristi arttyrýǵa nemese tutynýdy qysqartýǵa májbúr bolǵan bolýy múmkin.

Eń osal elder

Ormýz buǵazy arqyly jetkizilimge tarıhı turǵydan táýeldi memleketter daǵdarystyń saldaryn kóbirek sezindi.

Máselen, buǵan deıin ımporttalatyn shıki munaıdyń 91%-yn osy óńir elderinen alyp kelgen Japonııada munaı ımportynyń jalpy kólemi 64%-ǵa qysqardy.

Ońtústik Koreıada munaı ımporty 23%-ǵa tómendedi. Bul eldiń óńirge táýeldiligi buǵan deıin 62% bolǵan. Al Malaızııada ımport kólemi 41%-ǵa azaıdy, onyń táýeldilik deńgeıi 53%-dy quraǵan.

Sonymen qatar Taıland munaı ımportyn 62%-ǵa arttyrdy. Buǵan jergilikti munaı óńdeý kompanııalarynyń balama jetkizýshilerden qosymsha kólemdi jedel tartýy múmkindik bergen.

Daǵdarystyń saldary uzaqqa sozylýy múmkin

Halyqaralyq saýda ortalyǵy qalypty keme qatynasy tolyq qalpyna kelgenniń ózinde, daǵdarystyń ekonomıkalyq saldary uzaq ýaqyt saqtalýy múmkin ekenin eskertedi.

Uıymnyń baǵalaýynsha, jetkizilimderdiń keshigýi, qorlardyń sarqylýy, tasymal kestesiniń buzylýy, sondaı-aq kólik jáne saqtandyrý shyǵyndarynyń joǵary bolýy táýekel retinde áli de saqtalyp otyr.

Sońǵy oqıǵalar qalypty jaǵdaıǵa tolyq oralý merziminiń ázirge naqty belgisiz ekenin kórsetedi.

Aıta keteıik, buǵan deıin Tramp AQSh pen Iran arasyndaǵy kelissózdiń 3 tamyzda ótetinin málimdegen edi.