Ormýz buǵazy arqyly keme qatynasy 95%-ǵa qysqardy
ASTANA. KAZINFORM — BUU men halyqaralyq teńiz uıymdary Qyzyl teńiz, Ormýz buǵazy jáne oǵan irgeles aımaqtardaǵy jaǵdaıdyń kúrt nasharlap bara jatqany týraly eskertti, dep habarlaıdy BUU Jańalyqtary.
BUU men Halyqaralyq teńiz uıymynyń (IMO) málimetinshe, kommertsııalyq kemelerge jasalǵan shabýyldardyń qaıta jandanýy teńizshilerdiń ómirine, álemdik saýdaǵa jáne óńirlik turaqtylyqqa qaýip tóndirip, gýmanıtarlyq jáne ekologııalyq zardaptardyń qaýpin kúsheıtip otyr.
IMO Bas hatshysy Arsenıo Domınges Qyzyl teńizdegi sońǵy shabýyldardy qatań aıyptap, olardy «aqtalmaıtyn áreket» dep atady. Onyń aıtýynsha, bul shabýyldar jahandyq jetkizý tizbeginiń jumysyna kedergi keltirip, teńiz ortasyna zııan keltiredi ári halyqaralyq saýda úshin eleýli qaýip týǵyzady. Ol teńizshilerdiń beıbit azamattar ekenin atap ótip, keme kompanııalaryn qaýipti aımaqtar arqyly ótpes buryn táýekelderdi muqııat baǵalaýǵa shaqyrdy.
Sondaı-aq IMO basshysy Qyzyl teńiz ben Aden shyǵanaǵyndaǵy shabýyldardan keıin tutqynda qalǵan barlyq teńizshini dereý jáne sózsiz bosatýǵa úndedi. Onyń aıtýynsha, Qyzyl teńiz — álemdik saýdanyń negizgi dálizderiniń biri, al jalǵasyp jatqan shabýyldar óńirdegi shıelenisti kúsheıtip, keme qatynasyna jáne erkin navıgatsııa qaǵıdatyna qaýip tóndiredi. Buǵan qosa, sońǵy oqıǵalar qorshaǵan ortanyń lastaný qaýpin de arttyryp otyr.
Osyǵan uqsas málimdemeni BUU Bas hatshysynyń resmı ókili Stefan Dıýjarrık te jasady. Ol hýsıtterdiń Qyzyl teńiz arqyly ótetin kommertsııalyq kemelerge shabýyldarynyń qaıta bastalýyna alańdaýshylyq bildirdi. BUU mundaı áreketter Taıaý Shyǵystaǵy shıelenisti odan ári ýshyqtyryp, Iemendi keń aýqymdy óńirlik qaqtyǵysqa tartýy múmkin ekenin eskertti. Uıym BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 2722-qararyna jáne halyqaralyq quqyq normalaryna sáıkes saýda kemelerine jasalatyn shabýyldardy toqtatýǵa shaqyrdy.
Iemendegi jaǵdaıdyń ýshyǵý qaýpi
BUU-nyń Iemen jónindegi arnaıy ókili Hans Grýndberg «Ansar Allah» qozǵalysynyń kommertsııalyq kemelerge shabýyldarynyń qaıta jandanýy men teńiz qatynasyndaǵy jańa irkilisterge alańdaýshylyq bildirdi. Onyń aıtýynsha, basty mindet — 2022 jylǵy bitimniń nátıjelerin saqtap, aýqymdy qarýly qaqtyǵystyń qaıta bastalýyna jol bermeý jáne jan-jaqty saıası úderisti jalǵastyrý.
BUU deregine sáıkes, qazirgi qaqtyǵys kezeńinde keminde 17 teńizshi qaza tapqan. Uıym azamattyq kemelerge jasalǵan shabýyldardy aıyptap, úkimetter men keme ıelerin ekıpajdardyń qaýipsiz evakýatsııasy men elge qaıtarylýyn qamtamasyz etýge, sondaı-aq olardyń eńbek quqyqtaryn saqtaýǵa shaqyrdy.
Táýelsiz tergeý júrgizýge shaqyrdy
BUU sarapshylary 2026 jylǵy 28 aqpannan beri Iran aýmaǵynda AQSh pen Izraıl júrgizgen áskerı operatsııalar men Irannyń Parsy shyǵanaǵy elderindegi nysandarǵa jasaǵan jaýap soqqylary halyqaralyq quqyqtyń eleýli buzylýyna ákelýi múmkin ekenin málimdedi. Olar beıbit turǵyndar arasyndaǵy shyǵyndar men azamattyq ınfraqurylymǵa keltirilgen zalal týraly aqparatty táýelsiz tergeýge shaqyrdy.
Ormýz buǵazy arqyly keme qatynasy 95%-ǵa qysqardy
BUU-nyń sońǵy taldaýyna sáıkes, sońǵy aptada Ormýz buǵazy arqyly ótetin kemeler sany táýligine orta eseppen beske deıin azaıǵan. Qaqtyǵysqa deıin bul kórsetkish táýligine shamamen 130 keme bolǵan. Osy jaǵdaı aıasynda shilde aıynyń basynan beri Brent markaly munaıdyń baǵasy shamamen 40%-ǵa ósip, bir barreli 100 AQSh dollarynan asty.
BUU málimetinshe, energııa tasymaldaýshylardyń, tyńaıtqyshtardyń jáne basqa da mańyzdy taýarlardyń jetkizilýindegi irkilister álemdik ekonomıka men azyq-túlik qaýipsizdigine eleýli áser etip jatyr. Aqpan aıynyń sońynan beri tyńaıtqysh baǵasy 25–30%-ǵa qymbattap, fermerlerdiń shyǵynyn arttyrdy jáne bolashaq ónim kólemine keri yqpal etýi múmkin. Dúnıejúzilik azyq-túlik baǵdarlamasynyń baǵalaýynsha, Ormýz buǵazyndaǵy ahýalǵa baılanysty shamamen 45 mıllıon adam ótkir azyq-túlik tapshylyǵyna tap bolýy yqtımal.
Aıta ketelik Iran Ormýz buǵazynda Taıland týymen júrgen kemege soqqy jasalǵanyn málimdedi.
