Orys ulttyq bas kıimindegi aıtysker: Qostanaılyq Irına Novıtskaıa

Irına Novıtskaıa Qostanaı oblystyq Y. Altynsarın atyndaǵy balalar men jasóspirimder kitaphanasynda aýdarmashy bolyp qyzmet etedi. Sondaı-aq oblys ákimdigi qoǵamdyq damý basqarmasyna qarasty «Qoǵamdyq kelisim» mekemesinde bas sarapshy qyzmetin atqarady. Negizgi jumysymen qatar «Mámile» kýrstary aıasynda qazaq tilin úıretedi. Bul sabaqtar Dostyq úıinde oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń bastamasymen bes jyldan astam ýaqyt boıy turaqty ótkizilip keledi.

Jýyrda Astanada ótken «Altyn shańyraq» respýblıkalyq aıtysynda jeńimpaz atanyp, Qostanaı óńiriniń namysyn qorǵady.

— Balalyq shaǵyńyz qalaı ótti?

— Balalyq shaǵym otbasymnyń qoldaýy men meıirimine toly boldy. Qaı ispen aınalyssam da, ata-anam árdaıym janymnan tabyldy. Biz aýyldyń qarapaıym turmysyn kórip óstik: baý-baqsha kútip, sharýashylyqqa aralastyq. Sol kúnderdiń bári erekshe estelikke toly.

— Otbasyńyzdaǵy eki mádenıet sizge qalaı áser etti?

— Otbasymyzda qazaq jáne orys dástúri qatar saqtaldy. Degenmen kúndelikti ómirde qazaqy tárbıe basym boldy. Anam bizge tildi, úlkenge qurmet kórsetýdi, salt-dástúrdi úıretti. Ákemnen ózge mádenıetke qurmetpen qaraýdy, ashyq bolýdy úırendim. Sonyń nátıjesinde eki mádenıet boıymda úılesim tapty.

— Bul baǵytty tańdaýyńyzǵa ne áser etti?

— Eń aldymen anamnyń yqpaly zor boldy. Sonymen qatar túrli baıqaýlar men olımpıadalarǵa qatysýǵa degen qyzyǵýshylyǵym da áser etti. Dombyrany da óz qalaýymmen úırene bastadym.

— Nelikten qazaq fılologııasyn tańdadyńyz?

— Jýrnalıstıka men fılologııanyń arasynda tańdaý boldy. Fılologııanyń múmkindigi keń ekenin túsindim. Onyń ústine 11 jyl qazaq mektebinde oqydym. Ýaqyt óte kele qyzyǵýshylyq artyp, osy salany tańdadym.

— Bul tańdaýdyń durys ekenin qashan túsindińiz?

— «Abaı oqýlary» baıqaýynan keıin. Sol kezde bul baǵyttyń maǵan jaqyn ekenin anyq túsindim. Óz jolymdy durys tańdaǵanyma kózim jetti.

— Jumysyńyzda sizdi ne jigerlendiredi?

— Maǵan adamdardyń qazaqsha sóıleýge talpynysy qatty áser etedi. Tipti bir sóz úırense de, sonyń ózi qýantady. Eshqashan syn aıtpaımyn, kerisinshe sabaqty erkin, jaıly ótkizýge tyrysamyn. Bir-birimen qazaqsha sóılese bastaǵanda, qatty qýanamyn.

— Este qalǵan erekshe oqıǵa bar ma?

— Iá, bir oqýshym uzaq ýaqyt sóıleýge uıalatyn, qatelesýden qorqatyn. Bir kúni qazaq tilinde óz otbasy týraly aıtyp berdi. Qateleri bolǵanymen, óz oıyn senimdi aıtty. Sol kezde onyń qorqynyshyn jeńgenin kórip, men de qýandym.

— Barlyǵyna qalaı úlgeresiz?

— Keıde ózim de tańǵalamyn. Biraq «úlgerem degen adam úlgeredi» degen sóz bar. Bala kezden oqý men túrli úıirmege qatysyp óstim, sodan da bolar. Qazir de sol ádetim kómektesedi. Eń bastysy — óz isińdi jaqsy kórý. Árıne, jubaıymnyń qoldaýy da mańyzdy, ol árdaıym janymnan tabylady.

— Otbasyńyzdaǵy dástúrler qandaı?

— Biz qalada turamyz, al anam aýylda. Ár demalys saıyn bárimiz anamnyń úıine jınalamyz. Birge as iship, áńgimelesemiz. Bul — biz úshin eń qymbat ýaqyt. Úıdiń ishi árdaıym jyly, jaıly.

— Úıde qaı tilde sóılesesizder?

— Bala kezden qazaqsha sóılesemiz. Ákem de qazaqsha sóıleıtin. Keıde ózimizdiń orys ekenimizdi de umytyp ketemiz.

— Mýzyka ómirińizde qandaı oryn alady?

— Dombyra tartyp júrgenime 14 jyl boldy. Qazir sırek bolsa da, úıde oınap, án aıtamyn. Keıde gıtara men pıanınoda da oınaımyn.

— Kópultty Qazaqstanda ómir súrý siz úshin neni bildiredi?

— Bul — ózara qurmet pen birlikte ómir súrý. Munda ár mádenıet pen tildiń ózindik orny bar. Osyndaı ortada ómir súrip jatqanymdy baǵalaımyn. Qazaqtyń mádenıeti men dástúrin erekshe qurmetteımin.

Aıta keteıik, qazaq tili alǵash ret halyqaralyq olımpıadada jumys tili retinde bekitildi.