Oryndalmaǵan jumys, keshikken merdiger, sozylǵan sot: byltyr Atyraýda 22,6 mlrd teńge ıgerilmeı qalǵan
ATYRAÝ. KAZINFORM — Atyraý oblysynda 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha jergilikti bıýdjettiń 22 mıllıard 628 mıllıon teńgeden astam qarajaty ıgerilmeı qalǵan. Qarjynyń der kezinde jumsalmaýyna memlekettik tapsyrystardyń ýaqtyly oryndalmaýy, sozylǵan sot protsesteri, jobalyq qujattardyń keshigýi jáne bıýdjettik josparlaýdaǵy olqylyqtar sebep bolǵan.
Igerilmeı qalǵan 22,6 mıllıard teńge: sebepteri men saldary
Óńirde oblystyq bıýdjet shyǵysynyń 97,7 paıyzǵa atqarylǵan. Degenmen qazynadan qarjy qaralsa da, ýaqytyly jumsalmaǵan jaǵdaılar jeterlik. Paıdalanylmaı qalǵan 22,6 mıllıard teńgeniń 19 mıllıard teńgesi oblystyq basqarmalarǵa, al 3,6 mıllıard teńgesi aýdandar men Atyraý qalasyna tıesili bolyp otyr.
Qarjynyń tolyq jumsalmaýy boıynsha eń joǵary kórsetkish qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynda tirkelgen 7,1 mıllıard teńge. Munda Jem ózeniniń túbin tereńdetýge bólingen 5,1 mıllıard teńge, bilim berý nysandaryna arnalǵan 542 mıllıon teńge jáne densaýlyq saqtaý obektileriniń 457 mıllıon teńgesi oryndalǵan jumys aktileriniń usynylmaýynan jumsalmaı qaldy.
Al Nursaıa men Órken shaǵyn aýdandaryndaǵy emhanalar qurylysyna bólingen 814 mıllıon teńge merdigerlerdiń jumys kestesinen qalys qalýy saldarynan sozylyp, turǵyndarǵa arnalǵan medıtsınalyq nysandardyń ýaqtyly paıdalanýǵa berilýin keshiktirdi. Bul nysandar áli kúnge paıdalanýǵa berilgen joq. Jiberilgen bul olqylyqtar úshin basqarma basshysyna «qatań sógis» jarııalanǵan.
Aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasynda ıgerilmeı qalǵan 6,7 mıllıard teńgeniń basym bóligi, ıaǵnı 6,5 mıllıard teńgesi respýblıkalyq bıýdjetten nesıelik qarajattyń túspeýine baılanysty qalyptasty. Oǵan qosa, taýarlyq balyq ósirýdi sýbsıdııalaýǵa ótinimderdiń túspeýi saldarynan 165 mıllıon teńge paıdalanylmaı, agroónerkásiptik sektordy memlekettik qoldaý sharalary tolyq kólemde júzege aspaı qaldy.
Bilim berý basqarmasy boıynsha paıdalanylmaǵan 4,5 mıllıard teńgege keler bolsaq, onyń 2,9 mıllıard teńgesi «Zııatker» mektep-lıtseıine ǵımarat satyp alý boıynsha sot protsesterine baılanysty buǵattaldy. Sonymen qatar № 9 jáne O. Sarǵunanov atyndaǵy mektepterdiń kúrdeli jóndeýiniń keshigýinen 348 mıllıon teńge, al «Aqshaǵala» shaǵyn aýdanyndaǵy 2000 oryndyq mektep salý memlekettik jekeshelik áriptestik kelisimshartynyń qazynashylyqta ýaqtyly tirkelmeýinen 409 mıllıon teńge ıgerilmeı, oqý oryndaryn modernızatsııalaý merzimderi sozyldy.
— Negizgi sebepter — jumys aktileriniń bolmaýy, qurylystyń kesteden qalýy, satyp alý rásimderiniń aıaqtalmaýy jáne qyzmetterdiń ýaqytynda oryndalmaýy. 2025 jylǵy bıýdjet kirisi jospardan joǵary oryndaldy. Sonymen birge 22,6 mlrd teńgeniń ıgerilmeýi josparlaý, satyp alý jáne jobalardy iske asyrý sapasyna qatysty naqty qorytyndy shyǵarýdy talap etedi, - dedi oblystyq ekonomıka jáne bıýdjetti josparlaý basqarmasynyń basshysy Aıgúl Ájiǵalıeva.
Aýdandar men Atyraý qalasy boıynsha ıgerilmegen 3,6 mıllıard teńge de jergilikti ınfraqurylymdyq jobalardyń báseńdeýine ákep soqty. Atap aıtqanda, Jylyoı aýdanynda oryndalǵan jumys aktileriniń bolmaýynan sý tazartý stansasyn satyp alý men turǵyn úılerdi kúrdeli jóndeý boıynsha 1,7 mıllıard teńge jumsalmasa, Atyraý qalasynda jol qurylysy, ınfraqurylym júrgizý men abattandyrýdyń keshigýinen 1,6 mıllıard teńgege jýyq qarjy paıdalanylmady. Buǵan qosa, Atyraý qalasy bıýdjetiniń kiris jospary oryndalmaǵandyqtan, oblystyq bıýdjetke 49,5 mıllıard teńge kólemindegi bıýdjettik alyp qoıýlar aýdarylǵan joq.
Memlekettik aýdıt: 50,2 mıllıard teńgeni tıimsiz josparlaý
Tekserý komıssııasy byltyr 106,5 mıllıard teńge bıýdjet qarajatyn tekserip, zańnama talaptarynyń saqtalmaýynan 50,2 mıllıard teńge tıimsiz josparlanǵany anyqtaldy.
— Qarjylyq zań buzý 8,1 mlrd teńgeni, tıimsiz paıdalanylǵan bıýdjet qarajaty men memleket aktıvteriniń somasy 14,2 mlrd teńge, bıýdjet qarajaty men memleket aktıvterin tıimsiz josparlaý somasy 21,3 mlrd teńge, al qarjylyq eseptilik aýdıtin júrgizý kezinde anyqtalǵan qarjylyq eseptiliktiń burmalanýy 6,4 mlrd teńge bolyp otyr. Budan basqa, baqylaý qorytyndysy boıynsha 700 rásimdik sıpattaǵy zań buzý jáne 14 júıeli kemshilik anyqtaldy, - dedi Atyraý oblysy boıynsha tekserý komıssııasy tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Bolat Anjanov.
Aýdıt barysynda qarjyny sapasyz josparlaý men oryndalmaǵan jumystarǵa aqsha tóleýdiń naqty faktileri anyqtaldy. Maqat aýdanynda atqarylmaǵan qurylys-montaj jumystary úshin merdigerlerge 521 mıllıon teńge zańsyz tólenip, 1,4 mıllıard teńge tıimsiz josparlanǵan. Qurmanǵazy aýdanynda da oryndalmaǵan jumystarǵa 171 mıllıon teńge aýdarylyp, áleýmettik ortalyq pen sý tazartý ǵımarattarynyń qurylysy 3-3,5 jylǵa sozylǵandyqtan, 3,9 mıllıard teńge tıimsiz josparlaý sanatyna jatqyzyldy. Al Qyzylqoǵa aýdanynda 1,1 mıllıard teńgege salynǵan sý qubyry jelileri jobalyq aýytqýlar men jer asty sý qorynyń jınalmaýy sebepti iske qosylmaı, qarjy tıimsiz jumsalǵan.
Bilim berý salasynda bıýdjettik ótinimderdi artyq esepteý men qate josparlaý kesirinen 927 mıllıon teńge tıimsiz josparlansa, 2021 jyly salynǵan Atyraý ındýstrıaldy kolledjiniń 387 mıllıon teńgelik jataqhanasy bary-joǵy 20 paıyzǵa ǵana paıdalanylyp otyr.
Sport basqarmasyna qarasty uıymdarda issapar shyǵystarynyń shekti mólsherlemeleri bekitilmeı, 1,3 mıllıard teńge tıimsiz josparlanǵan.
Aýdıt qorytyndysymen 137 laýazymdy tulǵa tártiptik jaýapqa tartylyp, 90 laýazymdy jáne zańdy tulǵaǵa 21,8 mıllıon teńge ákimshilik aıyppul salyndy. Qylmystyq zań buzý belgileri bar 8 materıal prokýratýra organdaryna joldansa, tekserý komıssııasynyń yqpalymen 11,6 mıllıard teńge bıýdjetke qaıtaryldy jáne qalpyna keltirildi.
Atyraý oblysy boıynsha tekserý komıssııasynyń málimetine súıensek, 2026 jyldyń 1 qańtaryna oblystyq bıýdjettiń debıtorlyq qaryzdary 10,1 mlrd teńge bolyp, ótken jylmen salystyrǵanda 41,9%-ǵa azaıǵan. Onyń ishinde ótken jyldardan jalǵasyp kele jatqan debıtorlyq qaryz somasy 705,0 mln teńge. Debıtorlyq qaryzdyń kóp bóligi oblystyń qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy, bilim berý, aýdandyq qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi, avtomobıl joldary bólimderinde aldyn-ala tólem júrgizý saldarynan qalyptasqan.
Atyraý oblysynyń 2026 jylǵy bıýdjeti 1,2 trln teńgege jýyqtaıdy. Ózge óńirlerdegi qarjy máselesi munaıly astana da bar. Qazir aımaqta birneshe iri nysan qatar salynyp jatsa, memlekettik saraptamadan ótken, jalpy quny 200 mlrd teńgeden asatyn taǵy birqatar joba qarjy men kezegin kútip tur.
