Oraza - musylman úshin úlken sabyr mektebi

Ramazan aıy jaıynda «Áziret Sultan» meshitiniń bas ımamy Qaırat Joldybaıuly: «Bul aıda Quran bastan-aıaq qaıta-qaıta hatym jasalyp, ár-ár jerde onyń qasıetti úni ǵajaıyp sulý áýenmen oqylyp, kókke shalyqtap jatady. Quldyń jasaǵan jaqsylyǵyn perishte ataýly jarysa jazyp, tipti oraza saýabyn ólshep jazýda qalam toqtap, tek «oraza ustady» degen baıandaýmen ǵana shekteledi de, beriletin saýaptyń mólsheri Uly Qudiret Iesiniń quzyryna amanattalady. Qudsı hadıste Allah Taǵala: «Aýzy berik adam iship-jeýin tek meniń rızalyǵym úshin doǵardy. Oraza - Meni men qulymnyń arasyndaǵy rııasyz ǵıbadat. Oǵan beriletin syı-saýapty Men ǵana ólshep, Men beremin. Aýzy berik qulymnyń ashtyq pen shóldeýden shyqqan aýyz ıisi Men úshin mısk átirinen de tamasha» dep, orazanyń zor saýabynan habar berip súıinshilegen», - deıdi.

Orazanyń sózdik maǵynasy - bir nárseden alystaý. Sharıǵat termıninde oraza - ustaýǵa kúshi jetken adamnyń nıet etip, ekinshi shapaqtan bastap, kún batqanǵa deıin orazany buzatyn nárselerden saqtanýy. Oraza belgili bir ýaqyt iship-jeýden, nápsi qalaýlarynan tyıylý. Munyń paryzy - iship-jeý men qumarlyq sezimderden saqtaný.

Ramazan orazasy - Islamdaǵy bes paryzdyń bireýi. Oǵan Quran men súnnet dálel. Quranda Allah Taǵala bylaı deıdi: «Eı, ıman etkender! Senderge burynǵylarǵa paryz etilgendeı oraza paryz etildi» (Baqara, 2/185). Paıǵambarymyz (s.a.ý.) bylaı deıdi: «Islam bes nárseden turady: Allahtan basqa qudaı joq ekenine, Muhammedtiń Allahtyń quly jáne Elshisi ekenine kýálik etý, namaz oqý, zeket berý, Ramazan orazasyn ustaý, shamasy kelgenderge qajylyqqa barý (Býharı, Iman, 34).

Oraza adam janyn tazartyp, jaman qylyqtardan saqtaıdy.

Orazanyń aýzy berik adamǵa ǵana emes, sonymen qatar qoǵamdyq paıdalary bar. Oraza - eldegi dáýletti adam men joq-jitik arasynda baılanys jasaıdy.

Oraza ustaǵandar úshin mustahap nárseler

Oraza ustaǵandarǵa myna nárselerdi jasaý - mustahap.

1. Bir jutym sý da bolsa sáreside turyp, iship-jeý. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) bul turǵyda: «Sáresige turyńdar. Óıtkeni, sáreniń tamaǵynda bereket bar» (Býharı, Saým, 20). Basqa bir hadısinde: «Sáresi tamaǵy - bereket. Bir jutym sý da bolsa, ony tastamańdar. Óıtkeni, Allah sáreside tamaqtanǵandarǵa raqymdylyq etip, perishteleri de olar úshin keshirim tileıdi» (Ahmed b. Hanbál, ІІІ, 44), - deıdi.

Ekinshi shapaq atqanǵa deıin sáresini keshiktirý de mustahap. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) «Úmbetim aýyz asharda asyǵyp, sáresini keshiktirgen ýaqytta árqashan jaqsylyqta» (Býharı, Saým. 45), - degen.

2. Aýyzdy aqsham namazynan buryn ashý. Namazda adamnyń kóńili aýyz ashýǵa aýyp turatyndyqtan, aýyz ashýǵa asyǵý - mustahap. Buǵan joǵaryda aıtylǵan hadıs kýá. Sonymen qatar, aýyzdy qurma nemese sýmen ashý - súnnet. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) osylaı ashqan.

3. Aýyz asharda myna duǵany oqý - súnnet: «Allahýmma láká sýmtý ýá bıká áámántý ýá áláıká táýákkáltý ýá álá rızqıká áftartý ýá sáýmál ǵadı mın sháhrı Ramadan náýáıtý, fáǵfırlıı má qaddámtý ýá máá áhhartý». Maǵynasy: «Allahym! Seniń rızalyǵyń úshin oraza ustadym. Seniń bergen rızyǵyńmen aýzymdy ashtym. Saǵan ıman etip, saǵan táýekel ettim. Sen meniń ótken jáne keleshek kúnálarymdy keshir».

4. Aýzy berik jandarmen birge aýyz ashý jáne joq-jitikter men kedeılerge qol ushyn berý - mustahap. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) bylaı deıdi: «Aýzy berik jandy aýyzasharǵa shaqyryp tamaq bergen oraza ustaǵan adamnyń alatynyndaı saýap alady. Aýzy berik adamnyń saýabynan da esh nárse kemimeıdi.

5. Tań ýaqyty kirmeı júniptik, haıyz jáne nıfastan tazalaný: Mundaǵy maqsat - orazany taza bastaý. Biraq aýzy berik turyp, jýynýǵa da bolatynyn eskere keteıik. Mundaı kezde sýdyń tamaqqa ketip qalmaýyn qatty qadaǵalaý kerek. Áıeldiń haıyz ıakı nıfas merzimi túnde aıaqtalyp, orazaǵa nıet etse jáne júnip kisi jýynbaı oraza ustasa, orazasy jaramdy.

6. Aýzy berik adamnyń jaqsy sózder sóıleýi, bos sóz ben orynsyz is-qımyldardan boıyn aýlaq ustap baısaldylyq tanytýy - mustahap. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) bylaı deıdi: «Jalǵan sóıleý men jalǵan sózdermen áreket etýdi qoımaǵan adamnyń iship-jeýdi ǵana doǵarýy Allahqa qajet emes (Ahmed ıbn Hanbál, VІ, 34). Basqa bir hadısinde: «Nebir oraza ustaǵandar bar. Olardyń orazasynda shóldeý men ashtyqtan basqa eshqandaı paıdasy bolmaıdy. Nebir túnde turyp, nápil ǵıbadat etkender bar. Biraq bul áreketinen uıqysyzdyqtan basqa eshqandaı paıda tappaıdy» (Ibn Majá, Sııam, 21). Sonymen qatar, Ramazanda «Men orazamyn» deý - súnnet. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) bylaı deıdi: «Kimde-kim aýzy berik bolsa, jaman sóz sóılemesin. Daýys kóterip, aıqaı shyǵarmasyn. Bireý oǵan til tıgizse nemese onymen keriskisi kelse oǵan: «Men orazamyn» desin (Býharı, Saým, 2).

7. Aýzy berik adam bos ýaqyttaryn nápil ǵıbadattarmen, ǵylymmen, Quran oqýmen, zikir, salaýat aıtýmen ótkizý kerek. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) Ramazanda Jebireıil ekeýi bir-birine kezekpe-kezek Quran oqyp, tyńdasatyn» (Býharı, Bádýl-Ýahı, 5).

8. Jalpy Ramazan aıynyń eń sońǵy on kúninde ıǵtıqafqa kirý - súnnet. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) Ramazannyń eń sońǵy on kúninde kóp ǵıdabat jasaıtyn (Mýslım, I'tıqad, 8).

Aýzy berik kisige mákrúh jáne mákrúh emes nárseler

1. Sebepsiz bir nárseniń dámin tatý nemese shaınaý - mákrúh. Bul orazanyń buzylýyna sebep bolýy múmkin. Biraq kóp kisige pisirilgen tamaqtyń dámin qadaǵalaý úshin, tamaqtyń dámin kórip, túkirip tastaýǵa bolady. Dámin tatqan ýaqytta tamaqqa ketpeýi shart.

2. Aýzy berik kisige sýly mısýakty qoldaný - mákrúh.

3. Dáret alǵan kezde aýzyna, murnyna sýdy kóp paıdalaný - mákrúh.

4. Bal nemese maı sekildi satyp alatyn nárselerdiń qandaı ekenin bilý úshin dámin tatyp kórý - mákrúh.

5. Shaınalyp táttisi ketken aq saǵyzdy shaınaý - mákrúh. Al jańasyn shaınaýǵa múldem bolmaıdy.

6. Aýzy berik adam álsirep ózin saqtaı almaıtyndaı bolsa, qan aldyrýy - mákrúh. Eger kótere alsa, mákrúh emes. Eń jaqsysy, kún batqan soń qan aldyrý.

7. Ramazanda qatty ystyqtap salqyndaý úshin aýyz ben muryndy sýlaý jáne sýyq sýmen jýyný - Ábý ıÝsýp boıynsha, mákrúh emes. Óıtkeni, mundaı ýaqytta adamǵa jeńildik týady. Fátýa osy úkimge berilgen.

8. Ózine sene almaǵan aýzy berik jannyń áıelin súıýi - mákrúh. Ózine sense, mákrúh emes. Hadıste Paıǵambarymyzdyń (s.a.ý.) zaıybyn súıgeni jáne ázildegeni jaıly aıtylady (Ibný Majá, Sııam, 19).

9. Aýzy berik adamnyń júnip kúıinde tań atyrýy nemese kúndiz ıhtılam bolýy orazaǵa zııany joq.

10. Aýzy berik jannyń gúl ne átir sekildilerdi ıiskeýi, súrme jaǵýy, murtyn maılaýy - mákrúh emes.

Orazany buzbaıtyn jaǵdaılar

1. Umytyp iship-jeý nemese bilmeı jynystyq qatynasta bolý. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) bylaı deıdi: «Aýzy berik adam umytyp iship-jese, orazasyn buzbaı tolyqtyrsyn. Óıtkeni, oǵan jegizgen de, ishkizgende - Allah» (Mýslım, Sııam, 171). Basqa bir hadıste: «Ramazanda umytyp orazasyn buzǵan adamǵa qaza da, káffarat ta kerek emes» ( Ibn Majá, Sııam, 15), - delingen. Umytqan adam esine túsken kezde dereý toqtatýy kerek.

2. Bir adam tańerteń júnip bolyp tursa jáne keshke deıin de osylaı júnip kúıinde júrse, orazasy buzylmaıdy. Biraq, álbette, namaz oqý úshin ǵusyl alý paryz. Allah Quranda: «Eger júnip bolsańdar, tolyq tazalanyńdar» (Maıda, 5/6), - deıdi.

3. Qan aldyrý nemese súlik saldyrý orazany buzbaıdy. Paıǵambarymyz (s.a.ý.) qajylyqta aýzy berik kezinde qan aldyrǵan (Býharı, Tybb, 11).

4. Qulaqqa sý kirý, bulyq aǵý orazany buzbaıdy.

5. Kózge, qulaqqa dári tamyzý nemese kózge súrme jaǵý orazany buzbaıdy.

6. Mısýak orazany buzbaıdy. Óıtkeni, mısýak qoldaný - súnnet. Tipti tis pastasyn qoldaný da orazany buzbaıdy. Biraq ishke ketip qalsa buzylady. Eń abzaly tań namazy kirmeı turyp jýý.

7. Tis juldyrý orazaǵa kedergi jasamaıdy. Biraq juldyrǵan ýaqytta aýyzdaǵy qandy ıakı dárini jutpaý shart.

8. Aýyz ben murynǵa sý alyp shaıqaý orazany buzbaıdy. Biraq tamaqqa ketpeýin qadaǵalaý qajet.

9. Tamaqqa tútin nemese topyraq, shań, unnyń tozańy, qardyń ushqyny, jaýynnyń tamshylary eriksiz kirse, orazaǵa zııan bermeıdi. Biraq bulardy ádeıi ishine tartsa, oraza buzylady.

10. Túkirik nemese muryndy tartý arqyly bir nárse tamaqqa ketse, oraza buzylmaıdy.

11. Tisterdiń arasynda qalǵan tamaq qaldyqtary noqattan kishkene bolsa, ony jutý orazany buzbaıdy. Gúl, átir sekildi jaqsy ıisterdi ıiskeý orazaǵa zııan bermeıdi.

12. Eriksiz qusý (aýyz toly qusyq bolsa da) orazaǵa kedergi jasamaıdy. Jáne onyń eriksiz ishke qaıta ketýi de.

13. Salqyndaý úshin jýyný, júzý nemese ylǵaldy bir kóılek kııý orazany buzbaıdy. Biraq sý jutpastan sýǵa batyp júzý qıyn bolǵandyqtan túspeý abzal.

Oraza ustaýǵa shamasy kelmegen jandarǵa fıdııa berý - ýájip. Bular - aýrýlarynyń aıyǵýy úmit etilmegen jandar men oraza ustaýǵa shamasy jetpegen qart kisiler. Olar orazanyń ornyna árbir kúni úshin bir kedeıdi tamaqtandyrady. Fıdııany aqshalaı berýge de bolady. Bir kedeıdi otyz kún tańda jáne keshke tamaqtandyrý nemese alpys kedeıdi bir kún tańerteń ıakı keshke tamaqtandyrý jetkilikti. Quranda Allah Taǵala «Oraza ustaýǵa shamasy kelmeıtinder bir jarlynyń tamaǵyn tólesin», - deıdi. Ibn Abbas bul aıat jaıly bylaı deıdi: «Aıat kári adamdar úshin túsken. Orazany óteý - paryz». Degenmen, keıbir qarııalar joq-jitikti tamaqtandyrýǵa shamasy kelmese, Allahtan keshirim tileıdi. «Allah adamǵa kótere almaıtyn júkti bermeıdi». Sol sekildi jazylmaıtyn naýqasqa da fıdııanyń ýájip bolǵany jaıly Islam faqıhteri arasynda aýyzbirlik bar. Mundaı adamǵa oraza ustaý paryz emes. Oǵan myna aıat dálel: «Allah senderge dinde qıynshylyq jasaǵan emes».

Áziret Sultan» meshitiniń bas ımamy Qaırat Joldybaıuly muslim.kz saıtynda jaryq kórgen «Ramazan qandaı aı?» degen taqyryptaǵy maqalasynda: «Iá, Ramazanda Jaratqannyń quldary jappaı oraza ustaıdy. Oraza - tek ishim-jemge aýyz bekitý emes, Uly Qudiret razy bolmaıtyn barsha isterden tyıylyp, kúlli jaman oılardan arylý. Sondyqtan, bul aıda musylman balasy júrek túkpirine túrli aram oılardyń ýaqytsha uıalaýyna da jol bermeı, nápsimen aıqasta kúndeı kúrkirep, naızaǵaıdaı jarqyldaıdy. Barsha dene-múshelerindegi jaǵymsyz qylyqtar men áreketterge kisen salyp baǵady. Bul aıda onyń kózi tek aqıqatqa ǵana ashylyp, qulaǵy tek jaqsy nasıhatty ǵana tyńdaıdy. Tili bos sózderge kúrmeledi de, nebir jaqut-marjan jaqsy sózderge aǵytylady. Qoly tek adal ustap, aıaǵy tek saýap izdep, jaqsylyqqa júgiredi. Mundaı jandardyń jadynda árdaıym Haq Elshisiniń (s.a.ý.): «Kimde-kim jalǵan sóıleýin qoımasa, jaǵymsyz qylyqtarynan tyıylmasa, Allah Taǵala ondaı adamnyń tek aýyz bekitkenine muqtaj emes» degen salmaqty eskertýleri jańǵyryp turady. Oraza - musylman úshin úlken sabyr mektebi. Sondyqtan, Jaratqannyń quldary bul aıda ádep bilmes pendelerdiń ózine jasaǵan nebir soraqy is áreketterin kórip, ashý shaqyrar sózderin estise de, jarylýǵa shaq qalǵan nápsisine «Men orazamyn» degen jalǵyz aýyz sózben toqtaý salyp, sabyrǵa shaqyrady. Mundaı kútpegen sózben soqqy alǵan sol ádep bilmesterdiń ózi de tereń oıǵa shomyp, táýbasyna keledi», - deıdi.

Adamdarǵa týra jol nusqaýshy, aq pen qarany aıyrýshy, bekem tutynatyn jolbasshy retinde Quran túsirile bastaǵan Ramazan aıy qutty bolsyn! Ustaǵan orazalaryńyz, duǵa-tilekterińiz qabyl bolǵaı!