Oraldyqtar teatr tarlany Jambylbek Esenbekovti eske aldy

Shara barysynda kezinde Jambylbek Esenbekovpen qatar júrip, qyzmettes bolǵan Memlekettik syılyqtyń ıegeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Serdesh Qajymuratov, sondaı-aq teatr dırektory Qýanysh Amandyqov, dombyrashy Edige Nábıev, aıtysker aqyn, ánshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qatımolla Berdiǵalıev, teatr ardageri Qujyrǵalı Tóleýishev jyly lebizderin bildirdi.

Keshke teatr maıtalmanynyń zaıyby, A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy «Shańyraq» stýdenttik teatrynyń rejısseri Aısáýle Esenbekova arnaıy qatysyp, sharany uıymdastyrýshylarǵa shynaıy alǵysyn jetkizdi.

J.Esenbekovtiń shákirti, BQO teatrynyń rejısseri ári akteri Samal Ábýovtyń aıtýynsha, Oralda qazaq drama teatry ashylǵan 1993 jyly Jambylbek Igilikuly osyndaǵy Dáýletkereı atyndaǵy mádenıet jáne óner ınstıtýtynda dáris te bergen.  Ústine qara kostıým, aq kóılek kıip, qyzyl galstýk taqqan dóńgelek júzdi, óte salmaqty jan edi. Stýdentteriniń saýaldaryna jaýap berip, erkin áńgimelesetin.

Jambylbek Esenbekov - qazaqtyń áıgili batyry Eset Kókiulynyń urpaǵy. Rýy - Jetirý Tama. 1941 jyldyń 10 qyrkúıeginde Ońtústik Qazaqstan oblysy, Jetisaı aýdany, Jambyl atyndaǵy keńsharda dúnıege kelgen. Jan jary Aısáýle Ábdeshqyzynyń sózine qaraǵanda, onyń Jambylbek atalýynyń syry bar. Sábı dúnıege kelgende, anasy Sholpan «Qazaqtyń uly aqyny Jambyl Jabaev atamyzdaı daryndy bolsyn» degen nıetpen Jambyl dep qoıǵysy kelgen eken. Sonda ákesi Igilik «Jambyl degen - uly adam, dara tulǵanyń esimi ǵoı, Jambyl atanyń rýhy qoldap, jelep-jebep júrsin, esimin Jambylbek qoıǵanymyz durys bolar» dep aqyl qosypty.

Bala kezinen óner adamy bolýdy armandaǵan Jambylbek Esenbekov 1967 jyly A.Ostrovskıı atyndaǵy Tashkent kórkem teatr ınstıtýtyna túsken. Bul bilim ordasynda ulaǵatty ustazy Gladkovtan tálim alyp, kásibı drama rejısseri bólimin bitirdi. Dıplomdyq jumysyn qorǵaǵannan keıin Atyraý qalasyndaǵy M.Ótemisuly atyndaǵy qazaq drama teatrynda alǵashqy eńbek jolyn birden bas rejısser bolyp bastady. Óner ordasynda eńbek etip júrgende bilimin jetildirý týraly armany oıynan shyqpaı qoıdy. 1970 jyly Máskeýdegi kórkem akademııalyq teatrǵa oqýǵa túsip, Keńes Odaǵy jáne Reseıdiń teatr rejısseri, akter, pedagog Oleg Efremovten eki jyl dáris aldy. Máskeýdegi teatrlardyń qoıylymdaryn kórip, áıgili rejıssserlarmen kezdesip, tájirıbe jınaqtady. Bilikti maman elge oralǵan kezinde Torǵaı teatrynyń negizin qalady. 1972 jyldyń 24 jeltoqsanynda Arqalyq qalasynda teatr shymyldyǵy tuńǵysh ret Muhtar Áýezovtiń «Aıman-Sholpan» komedııasymen ashyldy. Jambylbek Esenbekov únemi izdeniste júretin jan edi. Ol 1999 jyly qoıǵan R.Muqanovanyń «Qyz jylaǵan» tragedııasy úshin Qaraǵandy qalasynda ótken dástúrli jetinshi respýblıkalyq teatrlar festıvalinde laýreat atanyp, úzdik rejısser retinde baǵalandy.
Shyǵarmashylyq adamy ádette bir orynda uzaq turaqtaǵandy qalamaıtyny belgili. Ol birneshe teatrda qyzmet etti. 1993 jyly Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatrynyń shaqyrýymen kelip, 16 jeltoqsanda óner shańyraǵynyń shymyldyǵyn Muhtar Áýezovtiń «Qaragóz» qoıylymymen ashty. Oral teatrynan keıin Jambylbek Esenbekov ózge de teatrlardyń tusaýyn kesti. 2000 jyldyń 14 qyrkúıeginde Qostanaı oblystyq qazaq drama teatrynyń shymyldyǵy Á.Kekilbaev pen S.Júnisovtyń pesasy boıynsha qoıylǵan «Abylaı han» qoıylymymen ashyldy. Onyń ashylýyna Elbasymyz qatysyp, jańa teatrǵa aq jol tiledi.
Osylaısha, úsh teatrdyń ashylýyna úles qosqan rejısser, Qostanaı oblysy metsenattar klýbynyń «Qazyna» syılyǵynyń ıegeri Jambylbek Igilikuly 2007 jyly maýsym aıynyń 10 juldyzynda dúnıeden ozdy. Jambylbek Igilikuly qoıǵan klassıkalyq qoıylymdardyń bir shoǵyry: M.Áýezovtiń "Qaragóz" tragedııasy, «Aıman-Sholpan» dramalyq komedııasy, «Qara qypshaq Qobylandy», Sh.Aıtmatov "Janpıda", ,«Betpe bet»," «Armanym - Áselim", Ǵ.Músirepovtyń «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», Ý.Shekspırdiń «Romeo men Djýletta», S.Muqanovtyń «Shoqan Ýálıhanov», N.Gogoldyń «Revızor», Á.Kekilbaevtyń «Abylaı han» dramasy, B.Maılınniń "Jalbyr", H.Erǵalıevtyń «Qurmanǵazy» qoıylymdary ulttyq teatrlarymyzdyń repertýaryna zor úles qosty.

«Jambylbek aǵa kenetten ómirden ótti. Biraq, týǵan jeriniń topyraǵy buıyrypty. Qostanaı teatrynda eńbek etip júrip, jolaýshylap Jetisaıǵa barǵanda, qaıtys boldy. Jəkeń adamı qasıeti óte mol, ańqyldaǵan aqkóńil jan edi. Qasyna kileń jaqsylardy jınaıtyn, jany jomart azamat-ty. "Ózi jaqsyǵa bir kisilik oryn qashan da tabylady" degendeı. Jambylbek aǵa qaı jerde júrse de, óz ornyn tabatyn, kez kelgen adammen lezde til tabysyp, shúıirkelesip ketetin. Júrgen jeri dýman, oıyn-saýyq, jan-jaǵyna nur shashyp júretin. Minezi jaıdary, aýzyn ashsa, kómekeıi kórinetin jigittiń sultany edi. Boıyna bitken óneri de bir basyna jeterlik-ti. Jalpy, Jambylbek aǵa qazaq teatr óneri úshin qomaqty úles qosyp, kez kelgen teatrdy órge súıregen aıtýly tulǵalarymyzdyń biri. Biraq ataqqumar emes-ti. Sonysynan da shyǵar, dárejesi ózinen tómen pysyqaılar alyp jatqan ataq ta buıyrmapty. Ol kisi kez kelgen adamǵa ərdaıym qol úshin berýge daıar-dy. Bul endi Jəkeńniń boıyna Allanyń bergen úlken bir syıy edi. Sol minezimen, ımandylyǵymen oqshaý kórinip, ózgeden oq boıy alda turdy. Ol kisi talaı teatrda eńbek etip, kóptegen shyǵarmalardy júzege asyrdy. Birneshe alaman bəıgede mańdaıy jarqyrap, qanjyǵasy maılanyp, júlde de aldy. Biraq kókirek kerip dandaısyp, keýdesine nan pisken joq. Únemi salmaqty, sabyrly qalpynan jazbaı, eńbek etti. Torǵaı, Atyraý, Jambyl, Qaraǵandy, Oral, Qostanaı jáne basqa teatrlarda qoltańbasy qaldy. Biz Jəkeńmen týǵan aǵaly-inili jandardaı aralas-quralas, syılas boldyq. Qaraǵandyda eńbek etken jyldary talaı ıgi mədenı sharalardyń basy-qasynda bolyp, kóptegen qyrýar jumystar atqardy. Sharshap-shaldyǵýdy bilmeıtin, tynymsyz eńbekqor jan-dy. Ózi stsenarıı jazyp, ony júzege asyryp, qoıatyn. Kóptegen shákirtter tárbıelegen ulaǵatty ustaz, el aǵasy boldy. Səken teatrynda talaı-talaı qomaqty dúnıelerdi sahnalap, teatr eńsesiniń kóterilip, abyroıynyń asqaqtaýyna mol eńbek sińirdi. Úkili dombyrasyn qolyna alyp, júzinen nur shashyp, kúlimsirep otyryp, əýelete ən salatyn. Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry jaqsy bir bastama kóterip, aıtýly óner tarlany, abyz aǵamyz Jambylbek Esenbekovti eske alý keshin ótkizdi. "Óli rıza bolmaı tiri baıymaıdy" degendeı, aldaǵy ýaqytta osy bastamany Jambylbek aǵa buryn eńbek etken Atyraý, Jezqazǵan (burynǵy Arqalyq teatry), Qaraǵandy, Qostanaı jáne basqa teatrlar ilip əketse, nur ústine nur bolar edi. Nege Jambylbek Esenbekov atyndaǵy aımaqtyq, respýblıkalyq teatr festıvalin ótkizbeske?», dedi Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq qazaq drama teatrynyń rejısseri Slambek Jumaǵalı.

Aıta keteıik, aldaǵy jyly BQO teatrynyń ashylǵanyna shırek ǵasyr tolady.