Oralda tórt eldiń ǵalymdary Jaıyq ózeniniń máselelerin talqylady
ORAL. QazAqparat - Búgin Oralda Qazaqstan, Avstrııa, Reseı jáne Ózbekstan elderi ǵalymdarynyń qatysýymen "Transshekaralyq Jaıyq ózeni basseıniniń ózekti máseleleri. Sheshý joldary. Transshekaralyq basseınderdiń ekojúıesin basqarýdaǵy ozyq tájirıbeler" atty dóńgelek ústel ótti. Bul týraly Qazaqstannyń Reseıdegi elshiliginiń saıtynda habarlandy.
Atalǵan sharaǵa oblys ákimi Altaı Kólginov, RF Orynbor oblysynyń gýbernatory ıÝrıı Berg, Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Álibek Naýtıev, QR Parlamenti depýtattary Shavhat Ótemisov, Sáýle Aıtbaeva, RF Memlekettik Dýmasynyń depýtaty ıÝrıı Mışerıakov, EYQU Astanadaǵy baǵdarlamalar ofısi basshysynyń orynbasary Dıana Dıgol qatysty.
Dóńgelek ústeldi alǵy sózben ashqan QR Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isi jáne otbasy-demografııalyq saıasat jónindegi Ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Elena Tarasenko sharanyń basty maqsaty - Jaıyq ózeniniń ekologııalyq jaǵdaıyn saralaý, Jaıyq óńiriniń týrıstik resýrstary jáne ekologııasyn nasıhattaý, Batys Qazaqstan jáne Orynbor oblys turǵyndarynyń arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty damytý ekendigin aıtty.
- Eki el úshin zor mańyzǵa ıe usynysymyzdy qoldap, ıgi bastamalarda qatarymyzdan tabylatyn ıÝrıı Berg bastaǵan orynborlyq delegatsııaǵa alǵysymyz sheksiz. Osy sátti paıdalanyp reseılik aǵaıyndy halyqaralyq fýtbol dodasyn joǵary deńgeıde uıymdastyryp, ótkizýlerimen quttyqtaımyn. Ózekti máselege arnalǵan mundaı basqosýdyń jyl saıyn dástúrli túrde uıymdastyrylýy bizdi qýantady. Ótken jylǵy dál osyndaı kezdesýde eki shekaralas oblys arasynda «Jaıyq kúni» merekesin atap ótý usynylyp, Orynbor ákimshiligi tarapynan qoldaý taýyp, alǵash ret sol oblysqa qarasty Elek qalasynda toılanǵan bolatyn. Bıylǵy jyly bizdiń qatarymyzǵa kórshiles Atyraý oblysy da qosylyp otyr. Endi bul mereke úsh oblys kóleminde atalyp ótiletin bolady. Qart Jaıyq bizdiń ortaq baılyǵymyz, maqtanyshymyz. Ony osy qalpynda saqtap, keler urpaqqa aman jetkizýde birlikpen atqarylatyn is. Jaıyq ózeniniń boıynda 87 eldi meken ornalassa, ol jerlerde óńir halqynyń 75 paıyzy meken etedi. Oblys aýmaǵyndaǵy ózen-kólderge quıatyn sýdyń 80 paıyzy kórshiles Reseı elinen keledi. Ózderińizge belgili 2016 jyly Astana qalasynda Qazaqstan men Reseı prezıdentteri Nursultan Nazarbaev pen Vladımır Pýtın "Jaıyq transshekaralyq ózeni basseıniniń ekojúıesin saqtaý jónindegi" memleketaralyq kelisimsharttyń jobasyna qol qoıǵan bolatyn. Bul da bolsa 20 jyldan astam ýaqyt ótkizilip kelgen eki el aralyq ekspedıtsııanyń nátıjesi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka mınıstrligi men Reseı Federatsııasynyń Tabıǵı resýrstar jáne ekologııa mınıstrligi bul mańyzdy kelisimdi odan ári iske asyrady degen oıdamyn. Qazaqstan men Reseı elderi halqyn biriktiretin ózendi saqtaýǵa, barlyq salalardaǵy memleketaralyq yntymaqtastyqty tereńdetýge jáne tatý kórshilik qarym-qatynastardyń jańa deńgeıine jetýge baǵyttalǵan maqsattarǵa qol jetkizetinine shyn júrekten úmittenemin. Bul kezdesý eki jaqqa naqty sharalar men usynymdar ázirleýge múmkindik bereri sózsiz, - dedi oblys ákimi Altaı Kólginov.
Aıta keteıik "Jaıyq-Oral" tarıhı-mádenı ekojoryǵy bıyl 22-márte uıymdastyrylyp otyr. Oǵan áý basta tek oraldyqtar qatyssa, sońǵy 16 jylda bul shara Reseıdiń Orynbor gýbernııasymen tyǵyz baılanysta ótip keledi. Óıtkeni, Jaıyqtyń jaǵdaıy - ony jaǵalaı jatqan eki oblystyń da turǵyndaryna ortaq.
- Jaıyq - jáı ózen ǵana emes, úlken ekojúıe. Ózenniń jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda bizderdiń tarapymyzdan da birqatar jumystar atqarylýda. Bul maqsatta qomaqty qarjy da bólinip, quzyrly mekemeler de jumyldyrylýda. Jaıyqtyń taǵdyry - halyqtyń taǵyry ekendigin esh esten shyǵarmaýymyz kerek, - dedi Orynbor oblysynyń gýbernatory ıÝrıı Berg.
Dóńgelek ústelde sóz alǵan QR Parlamenti depýtaty Shavhat Ótemisov qart Jaıyqtyń jaǵdaıyn jan-jaqty jaqsartýǵa baǵyttalǵan bir qatar usynys-pikirin ortaǵa saldy.
- Jaıyq ózeniniń jaǵdaıy Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń qos palatasynda da jıi talqylanady. Kóptegen jyldar boıyna másele kóterip, búginde bizdiń qol jetken nátıjemiz - memleketaralyq kelisimge qol qoıylýy. Bul baǵytta birqatar sharalar qolǵa alynyp, jumystar jasalǵanymen belgili bir júıe joq. Biz Jaıyq ózeniniń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartamyz dep 30-shy nemese 50-shi ret ekspedıtsııa uıymdastyra alamyz. Biraq naqty baǵyt pen nátıje bolmasa jaǵdaı ózgermeıdi. Meniń oıymsha, Jaıyqty jaǵalaı ornalasqan oblystar ortaq ınvestıtsııalyq qor qurý kerek. Sonymen qatar tikeleı osy máselemen aınalysatyn quzyrly organ jasaqtalýy tıis. Jaıyqtyń boıyn túbegeıli tazartyp, jaǵdaıyn jaqsartýdyń birden-bir joly ol sýdyń mol kólemde kelýi. Ókinishke oraı sońǵy jyldary joǵardan keletin sýdyń qarqyny óte shamaly. Sondyqtan Jaıyqqa sýdyń mol qory túsýi úshin joǵardan jasandy sý qoımalary jasaqtalsa eken deımiz. Bul árıne kóp qarjyny, kúshti talap eteri sózsiz. Sondaı-aq ózen boıyn tazartýǵa, tereńdetýge bıznes ókilderin tartý qajet. Osy sharalardy qolǵa alǵanda ǵana qart Jaıyqtyń jaǵdaıyn jaqsartamyz, - dedi Shavhat Ótemisov.
Sonymen qatar, Jaıyq ózeniniń jaǵalaýynda sharaǵa qatysýshylar eskertkish-belgi ashylý rásimine qatysty. Orynbor, Batys Qazaqstan oblysynyń sportshy- týrısteri, ǵalymdary men sharaǵa qatysýshylar baıdarka qaıyǵymen 400 shaqyrymnan asatyn sý jolynan ótedi.
