Oralda dinı óshpendilikti qozdyrǵan turǵyn segiz jylǵa sottaldy
ORAL. QazAqparat - Oral qalalyq sotynyń búgingi úkimimen Abdýhalıl Abdýjapparov QR QK 164-baby 3-bólimine sáıkes (1997 jylǵy redaktsııada) aıypty dep tanylyp, ol qaýipsizdigi ortasha qylmystyq-atqarý júıesi mekemesinde 8 jyl bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn óteýge sottaldy, dep habarlaıdy «QazAqparat» tilshisi.
Sot talqysynda málim bolǵanyndaı, A.Abdýjapparov 2003-2006 jyldary Atyraý, Aqtóbe jáne Oral qalalarynda turǵyndar arasynda dinı óshpendilikti qozdyrý maqsatynda ekstremıstik baǵyttaǵy ýahabbılik «tákpir» jamaǵatynyń ıdeologııasyn nasıhattaǵan.
Sot úkimi zańdy kúshine engen joq.
«Amanat-Jaıyq» qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy, teolog Erjan Jumaǵojıevtiń tolyqtyrýynsha, A.Abdýjapparov «sheıh Halıl» laqap atymen tanymal. Ol Ońtústik Qazaqstan oblysy, Saıram aýdanynda týǵan. 1993-1999 jyldary aralyǵynda Pákistan Respýblıkasynyń Islamabad qalasyndaǵy Halyqaralyq Islam ýnıversıtetinde gýmanıtarlyq teologııa ǵylymdarynyń salasy boıynsha Islam ilimine qatysty bilim alǵan. Abdýjabbarov atalǵan ýnıversıtette oqyǵan kezinde ekstremıstik ıdeologııany úgitteıtin «tákpirlik» aǵymnyń arbaýyna túsip, 1994 jyly zańsyz jolmen Aýǵanstan aýmaǵyna ótedi. Keıin osy eldiń aýmaǵyndaǵy terrorıstik is-qımyl daǵdylaryn, onyń ádis-tásilderin tereń meńgergen «mudjahıdterdi» (sodyrlardy) daıarlaıtyn arnaıy lagerdiń qaraýynda jattyqqan. 1999 jyldyń maýsym aıy men 2003 jyldyń aqpan aıy aralyǵynda Abdýjapparov Shymkent qalasyndaǵy jeke «Darýl-Arqam» medresesinde mektep jasyndaǵy balalarǵa quran oqýdy úıretetin muǵalim, Qazaq-Kýveıt gýmanıtarlyq akademııasynyń dintaný fakýltetiniń kafedra laboranty, aǵa oqytýshysy laýazymdarynda qyzmet atqarǵan.
Osy merzim ishinde QR Konstıtýtsııasyn jáne ózge zańnamalaryn moıyndamaı, «tákpirlik» kózqarastaǵy teris aǵymdy keńinen nasıhattaýǵa túbegeıli bekıdi.
Batys óńiriniń meshitterinde arab tilin biletin, dinı bilimi mol mamandardyń tapshy ekenin bilgen «sheıh» 2002-2006 jyldary Atyraý, Aqtóbe jáne Batys Qazaqstan oblystarynda turatyn musylmandar, sonyń ishinde, dinge endi bet burǵan, ıslam dininen habary az jastar arasynda ıslamdaǵy fýndamentalıstik «tákpirlik» ıdeologııany taratý, olardyń dástúrli ıslam dinine degen kózqarasyn ekstremıstik baǵytqa burý baǵytynda jumystanady.
2003 jyly Atyraý qalasyndaǵy Imanǵalı atyndaǵy ortalyq meshitiniń janynda ashylyp jatqan medresege arab tilin úıretetin muǵalim qyzmetine kirisedi. Keıin Abdýjapparovtyń radıkaldyq kózqarasy áshkerelendi. Meshit jamaǵatynyń arasynda alaýyzdyq (fıtna) týdyryp, onyń bedelin ımamnan joǵary qoıatyn, «sheıhtiń» aıtqanymen ǵana júretin toptar paıda bolǵany anyqtalǵan soń, qyzmetinen qýylady. Degenmen ol óziniń ıdeologııasynan bas tartpaı, jaqtastaryn úgittep, Atyraý qalasynyń Rembaza aýdanynda QMDB-ǵa baǵynbaıtyn «At-Tahýa» meshitin saldyrǵan.
Quqyq qorǵaý qurylymdarynyń nazaryna ilikkenin sezgen Abdýjapparov Atyraý qalasyndaǵy ýshyǵyp kele jatqan jaǵdaı qalypqa túskenshe, Oralda ýaqytsha turýǵa sheshim qabyldaǵan. Oraldaǵy jergilikti musylmandardyń dinı saýaty tómen ekendigin jáne ózinen bilim alýǵa qulshynys tanytqandar sany kóp ekendigin baıqaǵan Abdýhalıl «tákpirlik» ıdeologııasyn taratýyn jalǵastyrǵan.
Óziniń úgit-nasıhatyna qulaq asqandardyń sany kóbeıgenin eskere otyryp, Abdýjapparov meshit ımamyna baǵynbaı, ózimen kelispe¬genderdi «mýrdjııt» (adasqandar) dep aıyptaýǵa shaqyrady. Dinı kelispeýshilikter saldarynan meshitke kelýshiler arasynda jik túsedi. 2004-2005 jyldary bir-eki márte qysqa merzimge Aqtóbe qalasynda bolǵan Abdýjapparovtyń qulshylyq oryndarynda osyndaı alaýyzdyqtyń oryn alýyna sebepshi bolady. El aýmaǵynda «tákpirlik» ıdeologııasyn taratýǵa tosqaýyl qoıylǵanyn túsingen Abdýjapparov jaqtastary arasynda izbasarlaryn daıyndap, aýdıojazbalardaǵy ýaǵyzdaryn dısk jáne kassetalar arqyly taratady.
2006 jyldyń mamyr aıynyń orta tusynda Qazaqstannyń batys óńirindegi Atyraý, Aqtóbe jáne Oral qalalarynyń turǵyndary narazylyq tanytýyna baılanysty ekstremıstik is-áreketteri áshkerelenip, quqyq qorǵaý organdary tarapynan qylmystyq qýdalaýǵa ushyraıtynyn sezgen Abdýjapparov otbasy múshelerimen Qazaqstan aýmaǵynan shetelge jylystaıdy. Túrkııa arqyly Saýd Arabııasy Koroldigine ótip, atalǵan elde 2017 jylǵa deıin turaqtaıdy.
Biraq Abdýjapparovtyń ózi ǵana emes, jaqtastary da jazadan qutylǵan joq. Mysaly, 2007-2016 jyldary Abdýjapparovtyń yqpalymen radıkaldy «tákpir» ıdeologııasyn ustanǵan terrorıstik top músheleri M.Maqulbek (dinı laqap esimi - «Abdýlazız», «At-Tahýa» meshitiniń ımamy), Q.Muhambetqalıev («Sheıh Qaırat»), M.Ispaev, E.Ahatov tutqyn¬daldy. 2011 jyly Atyraý qalasynda «sheıh Halıldiń» 47 jaqtaýshysy jáne taǵy basqa tulǵalar, sybaılastary ekstremıstik jáne terrorıstik qylmys jasaǵandary úshin sottaldy. Olar bes ýaqyt namazyn oqymaıtyn azamattardy jáne quqyq qorǵaý qurylymdary men bılik ókilderin «kápirge» jatqyzyp, olarǵa «tákpir» jarııalaǵan, kúpirlikke qarsy qarýly «jıhad» jasaý ıdeıalaryn qol¬dap, dinı óshpendilikti qozdyrǵan. Sonymen qatar Abdýjapparovtyń «izbasarlary» Taıaý Shyǵystaǵy qarýly qaqtyǵystarǵa qatysý úshin otbasylaryn birge ertip áketip, ata-analardyń kóz jasyna qaldy.
