Oral sózi orys tilinde de solaı jazylýy kerek - Bolat Jeksenǵalıev
ORAL. QazAqparat - Oral sózi orys tilinde de solaı jazylýy kerek. Bul týraly Oral qalasy ákimdiginde ótken «Onomastıka - rýhanı tutastyq negizi» atty dóńgelek ústelde tilshi-ǵalym, halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy BQO fılıalynyń tóraǵasy Bolat Jeksenǵalıev málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Onyń aıtýynsha, onomastıka ǵylymı negizde tarıhı jáne tildik qalyptarǵa saı júrgizilýi tıis. Óıtkeni munda eń aldymen memleket, ult múddesi aldyńǵy orynǵa shyǵyp, qoǵamdyq sana ózgerýi kerek.
Shet elderde shekaralyq aımaqtarda onomastıka máselesine aıryqsha mán beriledi. Mysaly, Germanııanyń Frantsııamen shekaralas bóliginde ataýlardy tek nemis tilinde ataý talap etiledi. Osy turǵydan alǵanda, Batys Qazaqstan oblysy Reseıdiń bes birdeı óńirimen shektesetindikten, bul máseleniń mańyzy zor ekendigi kúmán týǵyzbaıdy.
«Oblys ortalyǵy - Oral qalasyna keleıik. Qalaǵa qaraıtyn kentter áli kúnge Serebrıakov, Jelaev, Krýgloozernyı, Derkól bolyp atalyp keledi. Zachagansk Zashaǵan, Zachagan bolyp túrlishe atalyp júr. Oral qalasynyń ataýyn kezinde patsha ózgertkenimen, týysqan tatar, bashqurt tilderinde de «qaıtyp kel» degen maǵynany bildiredi. ıAǵnı túrkilik ataý bolyp esepteledi. Oral sóziniń túrkilik tabıǵatyn reseılik ǵalymdar áldeqashan moıyndaǵan. Olaı bolsa, Oral qalasynyń ataýyn orys tilinde nege Ýralsk deımiz. Sonyń kesirinen aǵylshyn, nemis jáne basqa tilderde de solaı jazylady. Oral sózine basqa halyqtyń tili kelmeıdi dep syltaýratýdyń qajeti joq, Aqtóbe Aktıýbınsk emes, Aktobe bolyp ózgerdi ǵoı. Shahardyń ózinde «Oral» saýda úıiniń ataýyn ózge ult ókilderi aıtyp júr, ıaǵnı eti úırendi. Sol sekildi Jaıyq ózeni de eki túrli bolyp atalyp keledi. Reseı aýmaǵynda Ýral bolyp keledi de, sodan keıin Jaıyqqa aınalady. Bir ózende eki ataý bola ma, muny da zańdastyrý kerek. Qoryta aıtqanda, Oral qalasynyń ataýy orys tilinde de Oral bolyp jazylýy tıis», - dedi Bolat Óteǵalıuly óz sózinde.
Jıynda eńbek ardageri, belgili aıtys aqyny, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri Sholpan Qydyrnııazova onomastıka, til máseleleriniń barlyǵyn ǵylymı negizde júrgizý qajettigin atap kórsetti.
«Atqarylǵan jumys az emes. Tilshi-ǵalymdarmen aqyldasyp, keńesip jasaǵannyń artyǵy joq. Ekinshiden, kóshelerdiń, shaǵynaýdandardyń ataýlary ózgerip jatyr. Alaıda solar jańasha aıtylyp jatqan joq. Qarapaıym mysal, avtobýs aıaldamalary sol burynǵy ataýlarymen habarlanyp jatady. Sondaı-aq, kóshelerdiń ataýlary túrlishe bolyp jazylyp tur. Oral qalasy ákimdigine qulaqqaǵys, solardy nege rettemeske!?», - dedi Sh.Qydyrnııazova.
Oral qalasy ákiminiń orynbasary Mırbolat Nurjanov dóńgelek ústel otyrysynda kóterilgen usynys-pikirlerdiń eskeriletinin jetkizdi.
Foto: ibirzha.kz
