«Oppozıtsııa men bılik shaıqassa, arasynda adam óledi» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

«Egemen Қazaқstan» basylymynyң alғashқy betinde Elbasynyң Almaty oblysyndaғy jұmys saparyna arnalғan eki maқala jaryқ kөrdi. «Jұldyzdaryң olımpıadalarda jansyn, sporttaғy daryndy jetkinshekter» degen maқalada ҚR Prezıdentiniң sporttaғy daryndy balalardyң қabiletin damytý үshin salynғan Almatydaғy «Shaңyraқ»  shaғyn aýdanyndaғy respýblıkalyқ  mektep-ınternatқa kelip, daryndy balalarmen dıdarlasқandyғy jazylsa, «Almaty қaýipsiz қala bolady»  atty jarııalanymda Memleket basshysy Nұrsұltan Nazarbaevtyң Almatydaғy «Astana» alaңynda қala polıtseılerine sheteldik 103 jaңa avtokөliktiң kiltin saltanatty tүrde tapsyrғandyғy baıandalғan.

Al basylymnyң «Үkimet» aptalyқ қosymshasynda Aýyl sharýashylyғy mınıstri A.Kүrishbaevtyң «Agrarlyқ ғylymnyң agroөnerkәsip keshenin ınnovatsııalyқ damytýdaғy rөli» atty jarııalanymymen қatar «Jyl jaқsy kөrsetkishtermen қorytyndylanýy tıis», «Shyn mәnindegi shynaıy kөmek», «Syr aımaғynda azyқ-tүlik beldeýin jasaýdyң jaıy қalaı?», «Kelbeti kirgen kent», «Қystan қysylmaýdң amaly қaısy?» atty taқyryptarmen maқalalar toptamasy jaryқ kөrgen.

«Oppozıtsııa men bılik shaıқassa, arasynda adam өledi». «Soңғy kezderde әr elderde oppozıtsııaғa қarsy қataң jaza қoldaný sharalary beleң alyp otyr. Mұnyң өzi sol elderdegi saıası jaғdaıdy, atap aıtқanda, adam құқy, demokratııalyқ үrdis deңgeıin aңғartady», dep jazady «Egemen Қazaқstan» gazeti. Basylymnyң jazýynsha, Қytaıdaғy Shyңjaң-Ұıғyr avtonomııalyқ aýdanyndaғy oқıғalarda, Irandaғy prezdenttik saılaýdan keıingi oppozıtsııanyң bas kөterýlerinde birneshe adam қaza tapқan. Al kөrshi қyrғyz elinde Sotsıal-demokratııalyқ partııanyң jetekshisi Baқyt Beshımov өmirime қaýyp tөndi dep, shetel asyp ketipti.

***

Osydan biraz bұryn «Nұr Otan» HDP tөraғasynyң birinshi orynbasary D.Kәletaev 2000 jyly қabyldanғan «ҚR birinshi Prezıdenti týraly» Zaңnyң Memleket basshysyna kөshbasshy retinde baғa berýge mүmkindik bermeıtindigin aıtyp, «Elbasy Nұrsұltan Nazarbaevtyң mәrtebesi kөshbasshy bolyp naқty anyқtalýy tıis» degen ұsynysyn қalyң bұқaranyң talқysyna salғan bolatyn. Osyғan oraı taıaýda elordadaғy «Amanat» ıntellektýaldyқ pikirsaıys klýbynda Parlament depýtattary bas қosyp, «Ұlt kөshbasshysy» ұғymy týraly oılaryn ortaғa saldy. «Aıқyn» gazetiniң bүgingi sanynda osyғan oraı «Ұlt kөshbasshysyn» ұlttyң өzi taңdaýy tıis» degen taқyryppen maқala jaryқ kөrdi. Jarııalanymda pikirsaıys barysynda «Bүgindi, erteңdi baғamdaý үshin, biz өtkenge mindetti tүrde қaraýymyz kerek. Elimizdiң keleshegi jaıynda 90-shy jyldardyң basyndaғy saıası boljamdarda, «Қazaқstan - oқ-dәri toltyrylғan bөshke, ıaғnı қaқtyғystardyң, ұrystardyң mekeni» dep aıtyldy. Sol kezde biz үshin eң қymbat dүnıe - beıbitshilik bolatyn. Bүgingi beıbitshiliktiң kepili - Elbasy ekenine eshkim kүmәn keltire almaıdy. Ұlt kөshbasshysyn ұlttyң өzi taңdaýy kerek», degen Mәjilis depýtaty Bekbolat Tileýhannyң sөzi keltirilgen.    

 Taıaýda Oңtүstik Қazaқstan oblysyndaғy үzdik dep esepteletin gımnazııalardyң birinde sot oryndaýshylary oқýshylardy sabaқ үstinde dalaғa aıdap shyғyp, esigin tars bekitip, mөrlengen қaғaz japsyryp ketipti. Atalғan jaıttyң egjeı-tegjeıi «Sabaқ үstinde gımnazııany jaýyp tastady» atty maқalada berilgen. Oқıғanyң sebebi men saldaryn bilgiңiz kelse, osy basylymnyң jұma kүngi sanynda jaryқ kөrgen maқalany oқyңyz.

 Aıқyn» gazetiniң bүgingi nөmirindegi «Aқ sөıle!» aıdarynyң қonaғy - ҚR Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty Tұrarbek Asanov. Sұhbat barysynda T.Asanov basylymnyң san-salada қoıylғan saýaldaryna tұshymdy jaýap berip, elimizdegi týrızmge қatysty sұraққa: «jalpy, Қazaқstanda týrızmdi damytýdyң mүmkindigi mol. Ony damytý  үshin jan-jaқty қamtylғan memlekettik baғdarlama қajet. Bұl salany memleket deңgeıinde jolғa қoımasa, isimiz eshқashanda alғa baspaıdy», depti. «Bizdiң tabıғı baılyқtarymyz ıgerilmegen ken oryndary sııaқty» degen taқyryppen berilgen ekeýara әңgimeni tolyғymen basylymnyң 6-shi betinen oқı alasyzdar.

 «Baıaғy jartas - bir jartas». Osy taқyryppen «Tүrkistan» gazetiniң beısenbilik sanynda jaryқ kөrgen maқalada «Abaı babamyz XIX ғasyrdyң өzinde қazaқ құndylyғy men mәdenıetine tөnip tұrғan қaýip-қaterdi aңdaғannan osylaı dep kүңirengen-aý, shamasy. Bүgingi bıliktiң қazaқ mәselesine kelgendegi samarқaýlyғy men saңyraýlyғy jaıynda bұdan өzge ne deýge bolatyndyғyn shamalaı almaı-aқ қoıdyқ. Өtken aptada Mәjilis zalynan ashyna sөılegen depýtat Bekbolat Tileýhannyң aşy oılary osyndaı tүıin tүıýge jeteleıdi», delingen.

 «Қazaқstan halқy» degen sөz tirkesinen қorқam. Өıtkeni bұl jәı aıtyla salғan sөz emes, mұny oılap tapқandar osy tirkeske әldene ұғym berýge tyrysқan sııaқty. Men sodan қorқam. Nege deısiz ғoı. Bұryn «Қazaқ halқy» degen sөz tirkesi bolatyn. Maғynasy aıқyn, jүrekke jyly, kөңilge қonymdy, tabıғı jarasymdy. Al myna «Қazaқstan halқy» degen ұltsyzdyққa jeteleıtin jalpylama sөz әlgi «қazaқ halқy» degen barynsha tүsinikti, әlemde қazaқ ұlty bar ekenin naқtylaı aıқyndap tұratyn, sөıtip mereıiңdi үstem қylatyn, meılinshe oryndy ұғymdy joққa shyғaratyn sııaқty», dep jazady «Tүrkistan» basylymy. «Jaғympazdyқ pen jasқanshaқtyқtyң da shegi bar. Ұlttyң jaıyn, tildiң қamyn oılasaқ» degen taқyryppen jaryқ kөrgen maқalanyң egjeı-tegjeıin basylymnyң beısenbilik sanynan oқı alasyzdar.

***

«Almaty қalasyndaғy Naýryzbaı kөshesiniң boıynda arnaıy saıası jazaғa kesilgen jandardy ұstap, azaptaýғa arnap salynғan NKVD tүrmesi 2004 jyly Elbasynyң jarlyғymen Saıası-қýғyn sүrgin tarıhy mұrajaıyna aınaldyrylyp edi. Alaıda mұңlyқtardyң rýhy jaılaғan bұl mұrajaıdyң ғұmyry ұzaқ bolmady, araғa nebary bir jarym jyl salyp қaltalylarғa satylyp kete bardy. Bir tүsiniksizdik týғyzatyn mәsele, ғımaratty satyp alғan menshik ıesiniң құpııa jatқandyғy. Elbasynyң sheshimimen mұrajaıғa aınaldyrylғan tarıhı ғımaratқa kimniң tisi batyp, saýdaғa salyp jiberýi mүmkin? Jәne de ony kim satyp alyp otyr?» dep jazady «Alash aınasy». Osy taқyrypty қaýzaıtyn «Arystarymyz azaptalғan tүrme jekemenshikke өtip ketti» degen taқyryptaғy maқalamen gazettiң bүgingi sanynan tanysa alasyzdar.

Basylymnyң bүgingi sanynyң «Dat» tұraқty aıdarynda Adam jәne janýarlar fızıologııasy ınstıtýtynyң dırektory, Aýyl sharýashylyғy ғylymynyң doktory, professor Bolathan Mahatұlymen bolғan sұhbat jaryқ kөrdi. Keleli әңgime barysynda ғalym, «Fızıologııa ғylymynda adamdardyң barynsha ұzaқ өmir sүrýin oılap tabý mүmkin be?», «Ғylymdaғy daғdarysta қalýyna ne sebep?» degen saýaldarғa jaýap bergen.

 «Elbasymyz N.Nazarbaev barlyқ mınıstrlik, oblys, қala әkimderine «Elektrondy Үkimet» baғdarlamasyn damytý jөninde tapsyrma bergeni belgili. Bұdan keıin Үkimet basshysynan bastap, barlyқ mınıstrlik, oblys әkimderi өzderiniң saıttary men jeke blogtaryn ashty. Oғan elimizdiң әr aımaқtarynan hattar men aryz shaғymdar tolassyz tүsip jatyr. Tipti oқyp үlgere almaısyң. Eger sol jazғan hattarғa jaýap kelip, jazғandaryң nәtıjeli bolyp jatsa, қýanasyң, әrıne. Biraқ bılik basynda otyrғan mүıizi қaraғaıdaı basshylarғa jazғan aryz-shaғymdaryң sol kүıi «baıaғy jartas, sol jartas» bolsa, onda ondaı blog ashyp, әýrege salynýdyң қajeti ne?», dep jazady «Alash aınasy» basylymy. Týrıstik қala dep tanıtyn kıeli Tүrkistan қalasynyң resmı saıty týraly egjeı-tegjeıli jazylғan maқalanyң tolyқ nұsқasyn basylymnyң bүgingi nөmirinen oқýғa bolady.

 «Altyn taýdyң «patshaıymy». Osy taқyryppen «Jas қazaқ» gazetinde jaryқ kөrgen maқalada Қazaқstandaғy iri zergerlik dүken basshysynyң үstinen elimizde, sonymen қatar Reseıde de қylmystyқ is қozғalyp otyrғandyғy jazylғan. «Altyn» gıpermarketter jelisinde jaңa aktsııa. Gaýһar, altyn jәne kүmis bonýstar! Satyp alýshylarғa seksen paıyzғa deıin jeңildik bar!» Kөrermennen sүıinshi sұraғan, shashy ıyғyn japқan әıel үıdegi kөk jәshikten әli tүspeı keledi. Biraқ үsti-basyn altynmen aptap, kүmispen kүptegen әıel dәl қazir altyn satatyn dүkende emes, Mәskeýdegi tergeý abaқtysynda қamaýda. Әldeқandaı zaman týa қalsa dep, «altynbasty» әıel etikbasty Italııaғa қonys tebýge de әzirlenip қoıypty», deıdi basylym.

«Bүginge deıin býnkerlik salmaғy 22 mln tonnaғa jýyқ astyқ jınaldy dep bөrkimizdi aspanғa laқtyra қýanyp jatyrmyz. Қýanatyn-aқ jaғdaı. Biraқ astyқty alқaptaғy aғaıynnyң janaıқaıy jıi istelip jatyr. Oғan depýtattardyң dabylyn қossaқ, astyқty alқaptyң jaңғyryғy birazғa baratyn sekildi», dep jazady «Jas қazaқ» basylymy. Jazylғan jaıttyң egjeı-tegjeıin basylymnyң jұma kүngi sanynda jaryқ kөrgen «Eңbegi esh, tұzy sor» atty maқaladan oқı alasyzdar.

«Beısenbi kүni Premer-Mınıstr Kәrim Mәsimov Қytaı Үkimet basshysy Ven Tszıabaomen mұnaı-gaz salasyndaғy yntymaқtastyқ mәselelerin talқylady», dep jazady «Kazahstanskaıa pravda» gazeti.

V. Tszıabao Қazaқstan-Қytaı mұnaı құbyrynyң jyldyқ өtkizý mүmkindigin 10-nan 20 mıllıon tonnaғa arttyrý týraly kelisimderge қol қoıylғandyғyn jәne naқty sheshimder қabyldanғandyғyn aıta kele, «bұl kүnderi Қazaқstan men Қytaı bizdiң yntymaқtastyғymyzda үlken қadam jasady», dep atap өtipti.

Үkimet basshysynyң Қytaı eline sapary jaıynda «Egemen Қazaқstan gazetinde» de kөlemdi maқala «Bolashaқ baılanystardy baғdarlaғan basқosý» degen taқyryppen jaryқ kөrdi.

«ҰҚShҰ-nyң basshylary  «Jedel is-әreket-2009»  әskerı oқý-jattyғýyna қatysady», dep jazady «Lıter» gazeti.

Bүgin Almaty oblysynyң Jambyl aýdanynda Қazaқstan, Reseı, Armenııa, Қyrғyzstan jәne Tәjikstan prezıdentteri bas қosady.

Osy jaıtқa baılanysty «Aıқyn» gazetinde de shaғyn maқala jaryқ kөrdi.

«Ekspress K» gazetiniң jazýynsha, fýtboldan Әlem chempıonatynyң soңғy irikteý oıynynda Қazaқstan құramasy Horvatııa komandasynan 1:2 esebimen ұtylyp қalғan. Oıynnan keıin Horvatııa komandasynyң jattyқtyrýshysy Slaven Bılıch bizdiң komandanyң jattyқtyrýshysy bolyp Bernd Shtorktiң қalýyna nıettes ekendigin bildiripti.