Operatsııalaryn Parıj ben Tokıo dárigerleri tikeleı efırden baqylaıtyn qazaqstandyq neırohırýrg

Bir kezderi Germanııada mansabyn jalǵastyrýǵa múmkindik týǵanymen, ol elge oralýdy jón kórdi. Búginde dáriger naýqastardy emdeýmen qatar, elimizdegi joǵary tehnologııalyq medıtsınanyń damýyna úles qosyp, jas mamandardy oqytyp, qazaqstandyq neırohırýrgterdiń jańa býynyn qalyptastyrýǵa atsalysyp júr.

Esten ketpes ota

2010 jyly mı qan tamyrlaryna jasalǵan kúrdeli ota barysynda kútpegen jaǵdaı boldy. Tromb arterııany bitep tastady. Hırýrgter qan aınalymyn qalpyna keltirýge tyrysqanymen, eshteńe shyqpady. Naýqas ıshemııalyq ınsýlt alyp, on kúnnen keıin kóz jumdy.

Myńjylqy Berdiqojaev sol oqıǵany áli kúnge deıin umyta alar emes. Jas neırohırýrg úshin bul aýyr kásibı synaq qana emes, jańa sheshimder izdeýge túrtki bolǵan sát edi. Ol mıdyń zaqymdanýyna jol bermeı, mı tamyryndaǵy trombty alyp tastap, qan aınalymyn ýaqytynda qalaı qalpyna keltirýge bolatynyn túsingisi keldi. Osy suraqqa jaýap izdep, shetelde bilimin jetildirýge attandy. Jańa tehnologııalardy zerttep, jetekshi mamandardyń jumysyn baqylap, kásibı daǵdylaryn shyńdady.

2013 jyly Berdiqojaev Qazaqstanda alǵash ret mehanıkalyq trombektomııa jasady. Bul ádis mı tamyryndaǵy trombty alyp, qan aınalymyn qalpyna keltirýge múmkindik beredi. Keıinnen atalǵan tehnologııa otandyq medıtsınada keńinen qoldanylyp, ıshemııalyq ınsýltke shaldyqqan naýqastardy emdeýge múmkindik berdi. Dárigerdiń esinen ketpegen qaıǵyly oqıǵa osylaısha onyń kásibı qyzmetine jańa serpin syılady.

Taǵdyryn aıqyndaǵan tańdaý

1990 jyldardyń sońynda Qazaqstanda dáriger bolý ońaı emes edi. Medıtsına qyzmetkerleri jalaqysyn aılap ala almaıtyn, aýrýhanalarda zamanaýı jabdyqtar jetispeıtin, al kóptegen medıtsınalyq mamandyqtyń bolashaǵy bulyńǵyr bolatyn. Osyndaı kezeńde Qyzylordadan shyqqan jas jigit Qaraǵandy memlekettik medıtsına akademııasyna oqýǵa tústi.

Onyń otbasynda buǵan deıin dáriger bolmaǵan. Myńjylqy medıtsına jolyn tańdaǵan alǵashqy adam edi. Ony adamzat úshin áli de talaı qupııasy ashylmaǵan mı jumysy, jaýapkershilikpen sheshim qabyldaý jáne aýyr haldegi naýqastarǵa kómektesý múmkindigi qyzyqtyrdy. Osylaısha ol medıtsınanyń eń kúrdeli salalarynyń biri — neırohırýrgııany tańdady.

Alǵashqy otasyn 2004 jyly 23 jasynda jasady. Aýrýhanaǵa aýyr mı jaraqatyn alǵan naýqas shuǵyl jetkizilgen edi. Ol kezde medıtsınalyq tehnologııalardyń múmkindigi búgingideı emes, kóptegen jumysty qolmen atqarýǵa týra keletin.

- Alǵashqy otamdy 2004 jyly, 23 jasymda jasadym. Naýqas aýyr mı jaraqatymen tústi. Ol kezde tehnologııalar óte az bolatyn, kóp jumysty qolmen atqaratynbyz. Ota sátti ótti. Sol kezde óz jolymdy tapqanymdy, ómir boıy osy ispen aınalysatynymdy túsindim, — dep eske aldy neırohırýrg.

Keıin ol «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha Sankt-Peterbýrgtegi Kırov atyndaǵy Áskerı-medıtsınalyq akademııada bilimin jalǵastyrdy. Germanııa, Ońtústik Koreıa jáne basqa da elderde taǵylymdamadan ótip, qan tamyrlary hırýrgııasy men endovaskýlıarlyq hırýrgııanyń zamanaýı ádisterin meńgerdi.

Halyqaralyq deńgeıde mansap qurýǵa barlyq múmkindik bar sııaqty kóringen. 2011 jyly Germanııada júrgende, Berdiqojaevqa iri sheteldik klınıkalardyń birinde jumys isteý týraly usynys tústi.

Onyń aldynda kúrdeli tańdaý turdy: álemdegi medıtsınasy damyǵan elderdiń birinde eńbek jolyn jalǵastyrý nemese zamanaýı tehnologııalardy endi ǵana engize bastaǵan týǵan eline oralý. Ol Qazaqstandy tańdady.

Bul sheshimniń astarynda óte mańyzdy bir suraq jatty: eger talantty dárigerler, ǵalymdar men ustazdardyń bári shetelge ketse, ata-anamyzdy kim emdeıdi, balalarymyzdy kim oqytady?

Ol jınaǵan bilimin dál sol bilimge zárý elde qoldaný úshin otanyna oraldy. Sodan beri 15 jyldan astam ýaqyt ótti. Osy jyldar ishinde onyń kásibı qyzmeti Qazaqstandaǵy neırohırýrgııanyń damýyna úles qosqan mańyzdy kezeńderdiń birine aınaldy.

Segiz myńnan astam ota jáne medıtsınany ózgertetin tehnologııalar

Búginde Myńjylqy Berdiqojaev — Qazaqstandaǵy qan tamyrlary jáne endovaskýlıarlyq neırohırýrgııa salasynyń jetekshi mamandarynyń biri. Ol Almatydaǵy Ortalyq klınıkalyq aýrýhananyń Neırohırýrgııa ortalyǵyn basqarady, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Іs basqarmasy Medıtsınalyq ortalyǵy dırektorynyń hırýrgııa jónindegi orynbasary qyzmetin atqarady, kásibı medıtsınalyq birlestikterdiń jumysyna qatysady.

Onyń esebinde mı men qan tamyrlaryna jasalǵan 8 myńnan astam ota bar. Jyl saıyn júzdegen kúrdeli, joǵary tehnologııalyq operatsııa jasaıdy. Bul sandardyń artynda kásibı rekord qana emes, myńdaǵan adamnyń taǵdyry jatyr.

Mı anevrızmasy, tamyrlyq malformatsııalar, ınsýlt saldary jáne basqa da aýyr dertterge shaldyqqan naýqastar buryn qoljetimsiz bolǵan tehnologııalardyń arqasynda qalypty ómirge oralýǵa múmkindik alady.

Berdiqojaev jumysynyń negizgi baǵyttarynyń biri — endovaskýlıarlyq neırohırýrgııa. Bul ádistiń ereksheligi — mı qan tamyrlaryna jasalatyn kúrdeli otalardyń kópshiligin hırýrgııalyq aralasýsyz oryndaýǵa bolady. Ol úshin qan tamyryna kishkentaı tilik arqyly arnaıy quraldar engizilip, zaqymdanǵan aımaqqa jetkiziledi. Sodan keıin qajetti emdik shara jasalady. Mundaı operatsııalardan hırýrgtiń qımyl dáldigi, anatomııany tereń bilýi jáne zamanaýı tehnologııalardy joǵary deńgeıde meńgerýi talap etiledi.

Berdiqojaev Qazaqstanda mı anevrızmasy men arterııalyq-venalyq malformatsııalardy emdeýdiń zamanaýı endovaskýlıarlyq ádisterin alǵashqylardyń biri bolyp engize bastady. Alaıda bul jumystyń basty nátıjesi bir mamannyń kúrdeli tehnologııalardy meńgerýimen shektelmeıdi. Ýaqyt óte kele jańa ádister otandyq medıtsınalyq tájirıbege enip, neırohırýrgııanyń tutas bir baǵytyn damytýǵa negiz boldy.

Ozyq medıtsına ár adamǵa qoljetimdi bolýy kerek

Myńjylqy Berdiqojaev úshin neırohırýrgııanyń damýy medıtsınalyq ortalyqtardyń jetistikterimen ǵana ólshenbeıdi. Ol kásibı qyzmetiniń edáýir bóligin Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde joǵary tehnologııalyq medıtsınany damytýǵa arnap júr.

Neırohırýrg kóp jyldan beri oblystardaǵy medıtsınalyq mekemelerge turaqty túrde baryp, mı qan tamyrlaryna kúrdeli otalar jasaıdy, naýqastarǵa keńes beredi jáne jergilikti mamandarmen tájirıbesin bólisedi. Onyń tájirıbesinde anevrızmalardy, arterııalyq-venalyq malformatsııalardy jáne ınsýltke ákelýi múmkin basqa da tamyr patologııalaryn emdeýge arnalǵan joǵary tehnologııalyq otalar bar. Sondaı-aq qan tamyrlaryna stent qoıý jáne buzylǵan qan aınalymyn qalpyna keltirý operatsııalaryn jasaıdy.

Mundaı saparlar naýqastarǵa mamandandyrylǵan medıtsınalyq kómekti shalǵaı aımaq emes, óz jerinde alýǵa múmkindik beredi. Endi júzdegen shaqyrym jol júrip, iri medıtsınalyq ortalyqtarǵa barýdyń qajeti joq. Al óńirlik dárigerler eldegi jetekshi mamandardyń birimen birge jumys istep, onyń zamanaýı tásilderin meńgere alady.

Berdiqojaev jańa tehnologııalardy kórsetýmen ǵana shektelmeıdi. Ol áriptesterimen birge operatsııalarǵa qatysyp, kúrdeli klınıkalyq jaǵdaılardy taldaıdy, olardyń praktıkalyq daǵdylaryn jetildirýge atsalysady. Osylaısha álemniń jetekshi klınıkalarynda jınaqtalǵan bilim birtindep qazaqstandyq medıtsınalyq mekemelerdiń kúndelikti tájirıbesine engizilip keledi.

Onyń kásibı tájirıbesine sheteldik áriptesteri de qyzyǵýshylyq tanytady. Olar neırohırýrgti sheberlik sabaqtaryna, birlesken operatsııalarǵa jáne halyqaralyq bilim berý baǵdarlamalaryna qatysýǵa shaqyrady.

Degenmen dáriger otandyq neırohırýrgııa mektebiniń damýyna kóbirek kóńil bóledi. Onyń maqsaty — zamanaýı emdeý ádisteri barǵan saıyn kóp naýqasqa qoljetimdi bolatyn kásibı orta qalyptastyrý. Óıtkeni ol úshin bir adamnyń ómirin saqtap qalý ǵana emes, erteń ózgelerdiń de ómirin qutqara alatyn mamandarǵa bilim berý mańyzdy.

Qazaqstandyq hırýrgter sheteldik áriptesterine tájirıbe úıretip júr

Búginde Myńjylqy Berdiqojaevtyń esimi halyqaralyq kásibı ortaǵa jaqsy tanys. Ol ǵylymı konferentsııalarǵa turaqty qatysyp, kúrdeli otalardy kórsetip, sheberlik sabaqtaryn ótkizedi, túrli elderdiń mamandarymen tájirıbe almasady.

2025 jylǵy maýsymda Parıjde ótken halyqaralyq konferentsııada onyń jetekshiligimen mı qan tamyrlaryna eki kúrdeli ota jasaldy. Naýqastardyń birinde qan quıylýmen asqynǵan arterııalyq-venalyq malformatsııa, ekinshisinde anevrızma men arterııalardyń aıqyn tarylýy anyqtalǵan.

Operatsııalardyń barysyn endovaskýlıarlyq neırohırýrgııa salasyndaǵy jetekshi mamandar tikeleı efırden baqylaǵan. Eki ota da sátti aıaqtaldy.

Berdiqojaev úshin mundaı sharalar, eń aldymen, kásibı tájirıbe almasýǵa, kúrdeli klınıkalyq sheshimderdi talqylaýǵa jáne Qazaqstanda qoldanylatyn tehnologııalardy tanystyrýǵa múmkindik beredi.

Ol bilimin halyqaralyq konferentsııalarda ǵana bólisip júrgen joq. Neırohırýrg 2014 jyldan bastap kásibı qaýymdastyqqa arnalǵan operatsııalardy beınetranslıatsııa arqyly kórsete bastaǵan. Onyń YouTube arnasynda aǵylshyn tilindegi túsindirmeleri bar júzdegen hırýrgııalyq operatsııanyń vıdeosy jarııalanǵan.

Álemniń ártúrli elindegi dárigerler bul jazbalardy kórip, kúrdeli hırýrgııalyq manıpýlıatsııalardyń oryndalý tásilderin zertteı alady, klınıkalyq ádistermen tanysyp, standarttan tys sheshimderdi talqylaıdy.

- Biz muny tájirıbe almasý úshin bastadyq. Translıatsııalardyń birinen keıin maǵan Parıj ben Tokıodaǵy áriptesterim habarlasty. Olar kelip, bizdiń komandanyń qalaı jumys isteıtinin óz kózderimen kórgisi keletinderin aıtty, — dedi Berdiqojaev.

Osylaısha qazaqstandyq operatsııalyq bólimshe naýqastar emdeletin oryn ǵana emes, halyqaralyq bilim almasý alańyna da aınaldy.

Bir túnde jeti ota jáne operatsııa bólmesinen tys ómir

Neırohırýrgtiń kásibı jetistikteriniń artynda naýqastardyń kóbi bile bermeıtin tynymsyz eńbek tur. Onyń tájirıbesinde bir kúnde birneshe kúrdeli operatsııany qatar jasaýǵa týra keletin kezder az emes. Keıde shuǵyl otalar túni boıy jalǵasady. Árbir operatsııa tolyq zeıindi, dáldikti jáne sheshimdi jyldam qabyldaýdy talap etedi.

Soǵan qaramastan Berdiqojaev jumysyn tek aýyr mindet retinde qabyldamaıtynyn aıtady.

- Eń keremeti — jumysyńnyń hobbıińe aınalýy. Men operatsııa jasaýdan eshqashan sharshamaımyn. Kerisinshe, ózim jasaǵan otalardyń nátıjesin kórgende, boıyma kúsh-qýat bitkendeı bolady, — dedi ol.

Keıde ol bir qaladan ekinshi qalaǵa ushqan ýaqytta ǵana demalýǵa úlgeredń. Osyndaı tyǵyz kestege qaramastan, ol otbasyna da ýaqyt bólýge tyrysady eken.

- Keıde ushaqta ǵana uıqymdy qandyramyn. Al úıge kelgende áıelimniń dámdi tamaǵy men balalarymnyń qushaǵy sharshaǵanymdy basady, — dedi neırohırýrg.

Onyń aıtýynsha, bul mamandyq joǵary biliktilikti ǵana emes, ómirińniń edáýir bóligin kásibińe arnaýǵa daıyn bolýdy da talap etedi. Óıtkeni shuǵyl neırohırýrgııanyń qatyp qalǵan kestesi joq. Naýqasqa jedel kómek qajet bolsa, dáriger táýliktiń kez kelgen ýaqytynda áreket etýge daıyn bolýy tıis.

onymen birge Berdiqojaev kóp jyldyq tájirıbe bolsa da, toqtamaý keregin aıtady. Ol jańa tehnologııalardy zerttep, halyqaralyq bilim berý sharalaryna qatysýdy jáne kúrdeli klınıkalyq jaǵdaılardy taldaýdy jalǵastyryp keledi. Neırohırýrgııada bir ret bilim alyp, «bárin meńgerdim» dep turyp qalýǵa bolmaıdy.

Jas dárigerdiń taǵdyryn ózgertken kezdesý

Myńjylqy Berdiqojaevtyń jas býynǵa yqpaly týraly eń áserli oqıǵalardyń biri – Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıtetiniń túlegi Shaıahmet Mahanbethanmen baılanysty.

Birneshe jyl buryn Shaıahmet altynshy kýrsta oqyp júrgende hırýrg bolýǵa bel býǵanymen, naqty qaı baǵytty tańdaıtynyn áli sheshpegen. Birde ýnıversıtettiń stýdenttik qaýymdastyǵy Myńjylqy Berdiqojaevpen kezdesý uıymdastyrdy. Belgili neırohırýrg óz mamandyǵy, kúrdeli operatsııalar jáne zamanaýı medıtsınanyń múmkindikteri týraly áńgimeledi.

Bul kezdesý tyńdaýshylardyń biri úshin taǵdyrly sátke aınaldy. Shaıahmet neırohırýrgııaǵa qatty qyzyǵyp, bolashaqqa qurǵan josparyn ózgertip, osy mamandyqqa bet burýdy uıǵardy. Keıin Máskeýde bilim alyp, AQSh pen Japonııada taǵylymdamadan ótti, az ınvazıvti hırýrgııanyń zamanaýı ádisterin meńgerdi.

Búginde Shaıahmet Mahanbethan mı men omyrtqaǵa kúrdeli operatsııalar jasaýǵa qatysyp, isikteri, tamyr patologııalary jáne aýyrsyný sındromdary bar naýqastardy emdeıdi. Al Myńjylqy Berdiqojaev onyń ustazdarynyń biri sanalady.

- Men olardy neırohırýrg retinde ǵana emes, osy baǵyttyń kóshbasshylary retinde de qurmetteımin. Olar klınıkalyq jumysty pedagogıkalyq qyzmetpen ushtastyrady, óz bilimin kórsetip, tájirıbesin bólisedi. Munyń bári tutas salanyń damýyna yqpal etedi, — deıdi Shaıahmet ustazy týraly.

Kásibı tálimgerliktiń kúshi de osynda. Ýnıversıtet aýdıtorııasyndaǵy bir kezdesý jas adamnyń bolashaq mamandyǵyn tańdaýyna áser etýi múmkin. Al jyldar ótken soń sol jas mamannyń ózi naýqastardyń ómirin saqtap, jańa tehnologııalardy qoldanyp, ustazdarynyń isin jalǵastyrady.

«Medıtsına — sprınt emes, marafon»

QazUMÝ-da ótken motıvatsııalyq kezdesýlerdiń birinde bolashaq dárigerler odan alǵashqy operatsııalary, kásibı qorqynyshtary, sátsizdikteri men jumystyń qıyndyǵy týraly surady.

Neırohırýrg óz jolyn úzdiksiz jetistikterge toly etip kórsetkisi kelmedi. Kerisinshe, ol óz qatelikterin, jyldar boıy tynymsyz oqyǵanyn jáne keıde óz kúshine kúmándanǵan sátterin eske aldy.

Jas kezinde ol «qolyń aýyr» degen syndardy da estigen. Sondyqtan ol operatsııa jasaý daǵdylaryn qaıta-qaıta jattyqtyryp, jetildirýge májbúr edi. Stýdentterge hırýrgııalyq túıin baılaýdy qalaı úırengenin, bos ýaqytyn medıtsınalyq kitap oqýǵa qalaı arnaǵanyn jáne árbir usaq-túıek mańyzdy bolatyn mamandyqty birtindep qalaı meńgergenin aıtyp berdi.

- Men túngi klýbtarǵa baryp kórmedim, dıskotekanyń ne ekenin de bilmedim. Bos ýaqytymnyń bárin kitap oqýǵa arnaıtynmyn. Biraq bir kúni osynyń bári meniń ómirim ekenin jáne bul joldy sanaly túrde tańdaǵanymdy túsindim, — dep eske alady dáriger.

Ol jas maman úshin jyldam jetistikke jetýge umtylǵannan góri shydamdylyq, kásibı tártip jáne naýqasqa degen qurmet mańyzdy dep sanaıdy.

- Qatelesýden qoryqpańyzdar. Alǵashqy aılarda sizder áli úırenip júresizder, bul qalypty jaǵdaı. Eń bastysy — shydamdylyq pen ómirge qurmet. Jaqsy hırýrg bolý úshin jeke qyzyǵýshylyqtaryńnyń basym bóligin keıinge ysyrýǵa daıyn bolý kerek. Sonymen birge batyl bolyp, táýekel ete bilý jáne sheshimdi jyldam qabyldaýǵa daıyn bolý qajet, — dedi Berdiqojaev.

Kezdesýden keıin stýdentter uzaq ýaqyt taramaı, dárigerge suraqtaryn qoıyp, alǵystaryn aıtyp, estelik sýretke túsip, aqyl-keńesterin jazyp aldy. Onyń kásibı ustanymyn bir aýyz sózben túıindeýge bolady. «Medıtsına — sprınt emes, marafon. Eń bastysy — shydamdylyq pen ómirge qurmet».

Elde qalýdy tańdaǵan azamat

Myńjylqy Berdiqojaev — «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» ulttyq jobasynyń qatysýshysy, «Altyn skalpel» kásibı syılyǵynyń laýreaty. Onyń eńbegi Qazaqstanda da, shetelde de joǵary baǵalanǵan.

Alaıda onyń jetistigi marapattar men kásibı ataqtardan ǵana turmaıdy. Bul — bir kezderi Eýropada mansabyn jalǵastyrýǵa múmkindik alǵan jas mamannyń mańyzdy tańdaýy týraly oqıǵa.

Sol kezde ol Qazaqstanǵa oralýdy uıǵardy. Búginde bul sheshimniń artynda myńdaǵan ota, medıtsınaǵa engizilgen jańa tehnologııalar, óńirlik aýrýhanalarǵa saparlar, áriptesterimen birlesken jumys jáne ony ustaz sanaıtyn jas dárigerler tur.

Ol áli de operatsııa jasap, bilimin jetildirip, tájirıbesin bólisip, otandyq neırohırýrgııanyń damýyna úles qosyp keledi.

Myńjylqy Berdiqojaev bir kezderi ózine «Barlyq maman shetelge ketse, ata-anamyzdy kim emdeıdi?» degen suraq qoıǵan edi. Bálkim, onyń keıingi búkil ómiri osy suraqtyń jaýaby bolǵan shyǵar.

Óıtkeni dárigerdiń shynaıy jetistigi — ózi saqtap qalǵan ómirlermen ǵana ólshenbeıdi. Onyń artynda qaldyrǵan bilimi, shabyt bergen adamdary jáne óz eliniń medıtsınasyna ashqan jańa múmkindikteri de mańyzdy.

Eske salsaq, buǵan deıin Anastasııa Gorodko aýyr jaraqattan keıin álemdik arenaǵa qalaı oralǵany týraly jazǵanbyz.