Ońtústikten soltústikke: kóshi-qon baǵdarlamasy qalaı jumys istep jatyr

Almatydan aýylǵa

Esil aýdany ıAvlenka eldi mekenine kóship kelgen jas otbasynyń biri — Qýanyshbek pen Marııam. Buryn Almatyda páter jaldap turǵan erli-zaıypty 1,5 apta buryn ǵana baspanaly boldy.

— Jeke ózimizdiń kishkentaı memleketimiz. Bul úıde bir-eki jyl turyp, sińisip alaıyq, keıin kúrdeli jóndeý júrgizip, úı ishine sándi jıhaz alǵym keledi. Ázirge barymen bazar, — deıdi Marııam Serikqyzy.

Marııamnyń aıtýynsha, úlken qalada jas otbasyǵa ómir súrý qıyn. Tipti jaqsy tabys tapqan kúnniń ózinde baspana jaldaý, kúndelikti shyǵyn men bala tárbıesine ketetin qarajat otbasy bıýdjetine aıtarlyqtaı salmaq túsiredi. Sondyqtan olar úshin soltústikke kóshý — táýekel ǵana emes, naqty eseppen qabyldanǵan sheshim.

Qazir otbasy aýyl ómirine beıimdelip jatyr. Bıyl alǵash ret baqsha ekpek. Aýyl turmysy olarǵa tańsyq emes. Sebebi ekeýi de aýylda ósken.

— Úkimettiń berip otyrǵan múmkindigin meılinshe jaqsy jaǵynan paıdalaný qajet. Osyndaı úı beredi, kóship kelgennen keıin adam basyna aqsha bólinedi. Dıplomyń bolsa jumysqa ornalastyryp beredi. Jergilikti adamdary da, turǵan jerimiz de jaqsy, aýa raıyna qatysty qolaısyzdyqtar bar, biraq biz úırenip kettik, — deıdi Marııam.

Qaıyrbektiń aıtýynsha, bul sheshimdi qabyldaýǵa ata-anasy áser etken. Olar soltústikke alty jyl buryn kóship kelgen eken. Jas otbasy aýyldaǵy turmysty kórip, osy jaqta qalýǵa bel býǵan. Joǵary bilimdi ınjener búginde jańa mamandyqty ıgerip, baǵdarlamamen kelgen qandastarǵa qujat rásimdeýge kómektesedi.

— Meniń mindetime baǵdarlamamen kóship kelgen qandastarǵa úı alý úshin kelisimsharttar ázirleý kiredi. Men mundaı jumysty istep kórmegenmin, ózim oqyǵan kolledjde arnaıy pánnen eki jyl muǵalim boldym, odan keıin óndiriste 4 jyl jumys istedim. Qazirgi ujymymda áriptesterim óte jaqsy, solardyń arqasynda biraz nárseni úırenip qaldym, — deıdi Qaıyrbek Qýanyshbek.

Táýekelmen kelgen tabys

Qyzylorda qalasynyń týmasy Qanat Áýelbek otbasymen bıylǵy qysty Qazaqstannyń soltústiginde, Chırıkovka aýylynda ótkizdi. Negizgi mamandyǵy jol ınjeneri bolǵanymen, qazir ol mal sharýashylyǵymen aınalysyp júr.

— Biz buryn mal ustap kórmegenbiz. Byltyr qyrkúıek aıynda kóship kelip, qorany tolyq salyp úlgermedim. Ázirge 4 sıyrymyz bar. Taýyqtyń eki túrin satyp aldyq. Qaısy tıimdi, qysqa tózimdi, sony zerttep jatyrmyz. Keıin taýyq qora salyp, jumyrtqa ónimin ulǵaıtsaq pa dep otyrmyz. Bıyl úırek te aldym. «Shegirtkeden qoryqqan egin salmaıdy» deıdi ǵoı. Bilmegenimizdi úırenip jatyrmyz. Aýylǵa kóship kelgendegi maqsatym da osy mal sharýashylyǵymen aınalysý bolatyn. Sondyqtan jumys izdegenim joq, jeke kásipkermin, — deıdi Qanat.

Qazir otbasy qurt, maı, irimshik, jumyrtqa satady. Tabıǵı ónimge suranys joǵary. Keıde tapsyrysty ýaqytynda oryndap úlgermeıtin kezder de bolady eken. Іsker azamat áli de mal basyn kóbeıtpek. Jumysty jeńildetý úshin separator jáne maı shaıqaıtyn apparat alyp, kerek-jaraǵyn túgendep qoıǵan. Keler jyly aýdan ortalyǵy ıAvlenka aýylynda fermasynyń ónimderin satatyn dúken ashpaq.

— Suranys óte kóp. Qazir maıdyń kelisin 6 myń teńgeden satyp jatyrmyz, qalada 7-8 myń teńge dep aıtady. Jumyrtqanyń ony — 500 teńge, dúkennen arzan. Kóshýge kóbi qystan qorqady. Otyn-kómirdi durys daıyndasa, esh qıyndyǵy joq. Úı jyly, qysta tereze ashyp otyrǵan kúnder boldy. Aýylda tynysh, eshkim mazany almaıdy, bári ózimiz sııaqty qarapaıym, — deıdi Qanat Áýelbek.

Záýre Bashenova jubaıy Qanattyń barlyq bastamasyn qoldaıdy. Erli-zaıyptynyń tórt balasy bar. Tuńǵyshy — 13-te, kenjeleri — 5-te. Shańyraqtaǵy bereke-birliktiń arqasynda otbasynyń isi órge basyp keledi.

Záýre de joǵary bilimdi maman. Ártúrli salada jumys istegen. Qazir ekinshi mamandyq alyp jatyr. Bolashaqta qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi bolyp jumys isteýdi josparlaǵan.

— Aýylǵa kóshýdegi basty maqsatymyz — balalardyń bolashaǵy. Tabıǵı ónimmen qamtamasyz etý, jaǵdaılaryn jasaý, — deıdi Záýre Bashenova.

Qonys aýdarýshylarǵa qandaı memlekettik qoldaý bar?

Soltústik óńirge qonys aýdarǵan azamattarǵa memleket tarapynan birqatar qoldaý sharalary qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, kóship kelgen árbir otbasy múshesine bir rettik materıaldyq kómek retinde 70 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde, ıaǵnı 302 750 teńge qarjy tólenedi.

Sonymen qatar turǵyn úıdi jaldaý jáne kommýnaldyq qyzmet aqysyn óteý úshin bir jyl boıy aı saıyn qarjylaı qoldaý kórsetiledi. Aýyldyq jerde turatyn azamattarǵa aıyna 64 875 teńgeden 90 825 teńgege deıin, al qalalyq jerde 86 500 teńgeden 129 750 teńgege deıin beriledi.

Budan bólek, otbasy quramyna jáne qonystanatyn eldi mekenge baılanysty ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkaty beriledi. Onyń mólsheri — 1625 aılyq eseptik kórsetkish nemese 7 mln teńge. Bul sertıfıkat qonys aýdarǵan azamattarǵa bir jyl ishinde ózderi tańdaǵan turǵyn úıdi satyp alýǵa múmkindik beredi. Al qalalyq jerlerde turǵyn úıdi ıpoteka arqyly satyp alý múmkindigi qarastyrylǵan.

— Bul jerde bir talap — 5 jyl osy óńirde turýy kerek. Kelip jatqandardyń kóbi Ońtústik óńirlerden, elimizdiń batysynan, Almaty, Astana qalalarynan da qonys aýdarǵandar bar. Jalpy respýblıka boıynsha eń joǵarǵy kvota Soltústik Qazaqstan oblysynda. Bıyl 800 otbasyny, 2820 adamdy qabyldaýymyz kerek. Onyń 66% kelip qoıdy, — deıdi SQO Eńbek mobıldiligi ortalyǵynyń dırektory Nurlan Bıbolaev.

Aýyldan bizdiń nege ketedi…

Resmı statıstıkaǵa súıensek, qonys aýdarý baǵdarlamasy aıasynda 2016 jyldan beri oblysqa 19 myń adam, ıaǵnı 5300-den astam otbasy kóship kelgen. Bul — qonys aýdarǵan qandastardy esepke almaǵanda.

Alaıda, 2023-2025 jyldary 886 otbasy nemese shamamen 3 myń adam ońtústikke qaıta kóship ketken. Basty sebepterdiń biri — klımat. Ońtústiktiń jyly aýa raıyna úırengen adamdar úshin uzaq ári aıazdy qys ońaı soqpaıdy.

— Sýyq aýa raıy ómir súrý sapasyna, otbasylyq bıýdjetke áser etedi. Bizde gaz joq bolǵandyqtan pesh jaǵý kerek, keıbireýler shydamaı, gazben qamtylǵan óńirge oralady. Otbasyndaǵy jeke máseleleri boıynsha, densaýlyqtaryna baılanysty ketetinder bar. Sharýa qojalyqtary qoldaý kórsetip, aldaryna mal salyp beredi, keıbiri sol alǵan maldaryn satyp, qarajatty paıdalanyp ketedi. Mundaı da másele bar. Biraq biz qazir olardy sotqa berip, memlekettiń aqshasyn qaıtarýǵa tyrysyp jatyrmyz, — deıdi ortalyq dırektory Nurlan Bıbolaev.

Mamannyń aıtýynsha, sońǵy úsh jylda qaıta kóship ketken otbasylardyń shamamen ár úshinshisi ǵana materıaldyq kómekti qaıtarǵan. Qazirgi tańda 92 otbasyǵa qatysty is sot qaraýynda jatyr. Olar memleketke 131 mln teńgeni qaıtarýy tıis.

Buǵan deıin Shymkentten 200-den astam adam jumys kúshi tapshy óńirlerge kóshkenin jazǵan edik.