Onkolog qaterli isiktiń elemeýge bolmaıtyn alǵashqy belgilerin atady

Qaterli isiktiń alǵashqy boljamdy belgileri men emniń jańa tásilderi jaıly Jibek Joly telearnasynyń «Búgin.LIVE» baǵdarlamasynda onkolog dáriger Qýantqan Jabaǵın aıtty.

Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, búginde 246 myń patsıent onkologııalyq aýrý boıynsha dınamıkalyq baqylaýda. Degenmen Qazaqstanda jyl saıyn shamamen 43 myń jańa onkologııalyq jaǵdaı tirkeledi. Osyǵan baılanysty aýrýdy erte anyqtaý jáne onyń aldyn alý máselesi ózekti bolyp otyr.

— Qaterli isikke kez kelgen adam shaldyǵýy múmkin. Onyń paıda bolý sebepteri álemde áli tolyq anyqtalǵan joq. Bul — bir ǵana faktorǵa baılanysty emes, birneshe sebepten týyndaıtyn protsess. Genetıkadan bólek, durys tamaqtaný, artyq salmaqtan saqtaný, durys uıyqtaý jáne kúndelikti ómir saltynyń qalypty bolýy mańyzdy, — dedi joǵary sanatty onkolog.

Mamannyń aıtýynsha, qazirgi qoǵamda uıqynyń azaıýy, durys tamaqtanbaý, kúızelistiń kóbeıýi jáne profılaktıkalyq tekserýlerden ýaqytyly ótpeý qaterli isikti erte anyqtaýǵa kedergi keltiredi.

Qaterli isikke kez kelgen adam shaldyǵýy múmkin

Qýantqan Jabaǵınniń aıtýynsha, adamdardyń arasynda onkologııalyq aýrýǵa qatysty túrli túsinik bar. Sonyń biri — otbasynda mundaı aýrý bolmaǵan jaǵdaıda adamnyń ózi de qaterli isikke shaldyqpaıdy degen pikir.

— Kóbi «tuqymymyzda mundaı aýrý joq edi, men de aýyramyn ba?» dep alańdaıdy. Biraq bul tek tuqym qýalaıtyn aýrý emes. Shynynda kez kelgen adam aýyryp qalýy múmkin. Sondyqtan adam aýyrǵan jaǵdaıda ózin kináli sezinbeýi kerek. «Stressten boldy», «durys tamaqtanbaǵannan boldy» dep ózin jazǵyrýdyń qajeti joq, — dedi dáriger.

Onyń sózinshe, qaterli isikti erte anyqtaýda skrınıngten ótý jáne aǵzadaǵy ózgeristerge ýaqytynda mán berý mańyzdy.

— Eger adam sebepsiz aryqtap ketse, daýysy qarlyǵa berse, bir aıdan astam ýaqyt jótel bolsa, qatty tersheńdik baıqalsa nemese lımfa bezderi ulǵaısa, dárigerge qaralý kerek. Kishi dáret kezinde qan bólinýi de nazar aýdarýdy qajet etedi. Áıelderde menopaýzaǵa qaramastan qan ketý baıqalsa, onkologııalyq aýrýǵa kúdiktenip, aýrýhanaǵa júgingen jón, — dedi Qýantqan Jabaǵın.

Maman denedegi qal men meńderdiń ózgerýine de nazar aýdarýǵa shaqyrdy. Eger olardyń kólemi ulǵaıyp, túsi ózgerse, dárigerge qaralý qajet.

— Jylyna bir ret tekserilip turǵan durys. Qazaqstannyń ár qalasynda alǵashqy medıtsınalyq tekserýden ótý múmkindigi bar. Eń mańyzdysy — skrınıngterden ýaqytynda ótý, — dedi ol.

Onkologııany emdeýde jańa tásilder qoldanylyp jatyr

Onkolog qazirgi tańda qaterli isikti emdeý tásilderi de ózgerip jatqanyn atap ótti. Buryn aýrýdyń tek qaı satyda ekenine basymdyq berilse, qazir isiktiń molekýlalyq-genetıkalyq erekshelikteri de zertteledi.

— Qazir burynǵydaı jappaı hımıoterapııa berý joq. Buryn «aýrýdyń qaı satysy?» dep suraıtyn edik. Qazir «aýrýdyń molekýlalyq-genetıkalyq túri qandaı?» dep suraımyz. Óıtkeni sol taldaýlarǵa baılanysty dáriler taǵaıyndalady. Qazaqstanda qajetti dárilerdiń barlyǵy qoljetimdi jáne tegin beriledi, — dedi Qýantqan Jabaǵın.

Maman sonymen qatar ıadrolyq medıtsına salasynyń onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeýdegi mańyzyna toqtaldy.
QR Prezıdentiniń Іs basqarmasy Medıtsınalyq ortalyǵy aýrýhanasynyń janyndaǵy ıAdrolyq medıtsına ortalyǵy Qazaqstandaǵy eń iri jáne Ortalyq Azııadaǵy iri ortalyqtardyń biri sanalady. Munda onkologııalyq aýrýlardy anyqtaý jáne emdeý úshin radıofarmpreparattar qoldanylady.

— Radıofarmpreparattar — onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeýde taptyrmaıtyn qural. Radıoızotoptardan arnaıy dáriler daıyndaımyz. Olardy qaterli isikterdi anyqtaýǵa jáne emdeýge qoldanamyz. Ortalyqta 11 túrli radıofarmpreparat bar. Olar sırek kezdesetin isikterdi dıagnostıkalaýda da paıdalanylady, — dedi dáriger.

Onyń aıtýynsha, ortalyqqa Qazaqstannyń barlyq óńirinen patsıentter keledi. Munda jylyna shamamen 35-40 myń adam tekserýden ótedi. Kúnine 80-90-ǵa jýyq zertteý júrgiziledi.

Qýantqan Jabaǵın onkologııa salasyndaǵy 16 jyldan astam tájirıbesinde 35-40 myńǵa jýyq patsıentke keńes bergenin aıtty. Onyń ishinde hımıoterapııa jáne ıadrolyq medıtsına baǵyttary boıynsha medıtsınalyq kómek kórsetilgen.

Dáriger onkologııalyq naýqastar men olardyń jaqyndaryna túsinikti aqparat berý maqsatynda «Onkolog bez halata» atty kitap jazǵan. Kitapta emdelý kezinde patsıentter jıi qoıatyn 100 suraqqa jaýap berilgen.

— Bul kitap meniń ǵana jeke eńbegim emes. Munda onkologııalyq naýqastardyń da eńbegi bar deýge bolady. Sebebi kitaptaǵy 100 suraq — naýqastardyń maǵan qoıǵan suraqtary. Em barysynda qalaı ómir súrý kerek, hımıoterapııanyń asqynýlarymen qalaı kúresýge bolady, qalaı tamaqtaný kerek degen suraqtar kóp qoıylady. Óıtkeni el arasynda mıfter óte kóp, — dedi ol.

Maman kitapty medıtsınalyq termınderdi barynsha azaıtyp, qarapaıym tilde jazǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, eńbek onkologııalyq dıagnoz qoıylǵan naýqastarǵa ǵana emes, olardyń týystaryna jáne jas mamandarǵa da paıdaly bolady.

— Adam óz basynan ótkermeı, bireýdiń jaǵdaıyn tolyq túsine almaıdy. Dáriger emes, anasy nemese ákesi aýyryp qalǵan adam onyń qandaı kómek kórsetetinin, qandaı tamaq beretinin, ne kıgizetinin, qaıda aparatynyn bilmeı qalady. Onyń oıynda júzdegen suraq paıda bolady. Osy kitap sol naýqastarǵa ǵana emes, olardyń týystaryna da kómek bolady dep oılaımyn, — dedi Qýantqan Jabaǵın.

Aıta keteıik, buǵan deıin, tegin onkologııalyq skrınıngte 1837 obyr jaǵdaıy rastalǵanyn jazǵan edik.