Ónerge ǵashyq jan edi: ánshi Maıra Júrsinova týraly bir úzik syr

Keshegi Kúlásh pen Qanabek Baıseıitovter, Júsipbek Elebekov pen Ǵarıfolla Qurmanǵalıev, Serǵalı Ábjanov, Jamal Omarova, Rabıǵa Esimjanova jáne Rahııa Qoıshybaevalar ómir sahnasynan dáris alyp, tyńdaǵandy kókeıge toqý, zerektikpen este saqtaý arqyly án qudiretin boıyna darytqan sańlaqtarymyz edi. Al osy maıtalmandardyń sońynan ergen, aldyńǵy býyn aǵalardyń ónerinen sýsyndaǵan, uqsap baqqan tamasha ánshilerimizdiń esimin ózderińiz áýe tolqynynan áldeneshe tyńdaǵan da bolarsyzdar.

Bir kezde Shyǵys Túrkistannan qorjyny ánge toly Ámına Nuǵymanova atamekenge kelip, nebir biz bilmeıtin halyq ánin tyńdaýshysyna jetkizse, Shyńǵystaýdan kelgen aqynymyz Tursynhan Ábdirahmanova tamyljyǵan ánderin áýe tolqynynan oryndap, úntaspaǵa túsirdi. Ásirese egiz qozydaı bir mezgilde aty shyqqan Maıra Júrsinova men Sájıda Ahmetovanyń ánderin aıtsańyzshy!

Birde men «Rahat» teledıdary arqyly tikeleı efırge shyqtym. Qońyraýlar tolastaǵan joq. Solardyń birinde bir er adam: «Qazaq radıosynyń mýzyka redaktsııasynda qyzmet etseń, jas kezimizde súısinip tyńdaıtyn ánshilerimiz - Sájıda Ahmetova men Maıra Júrsinova jaıly habar uıymdastyrmaısyńdar ma?- dep ótinishin bildirgen edi. Sol oı meni árkez mazalaıtyn.

Maıra Júrsinova kózi tirisinde Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bólimine kelip uzaq syrlasty, burynǵy jazyp qaldyrǵan alpys shaqty ánin tyńdap, jastyq shaqty saǵynyshpen eske aldy. Biz de «men barmyn» dep ózi kelgen ánshimizdi sózge tartyp, áńgimesin úntaspaǵa jazyp aldyq. «Syrly aıaqtyń syry ketse de syny ketpeıdi» demekshi, boıshań kelgen kelisti jannyń jas kezindegi kelbeti kóz aldyma keldi. Shyndyǵynda da óner úshin jaralǵan jan eken.

Men Maıra Júrsinovany alǵash kórgende «ákem sizdiń ánińizdi súıip tyńdaıtyn edi» dep qýanyshymdy jasyra almadym. Sol bala kezdegi este qalǵan áser jadymda jazylyp qalǵandaı.

Jyldar ótken saıyn saǵynyshqa aınalǵan ásem ánder tyńdaýshynyń ótkenin ańsatyp, sezim qylyn shertetini bar. Tamasha ánderdi tamyljyta jetkize bilgen tabıǵı daryn Maıra Júrsinova ózi jaıly aıtyp berýin ótingenimizde áńgimesin bylaısha bastaǵan edi:

Maıra: Arqanyń ánderin súıip aıtamyn.Ákem Nurbek arqaánderin súıip oryndaıtyn. Anam Zaǵı da ánshi edi. Tereńnen tamyr tartqan óner ǵoı bul. Baýyrlarym da ánge qumar. Báriniń áý deıtini bar.

Altyn: Qazaq halqy ejelden áıeldiń jýan, er adamnyń jińishke daýysyn qatty baǵalaǵan bolsa, sol qońyr daýysty ánshilerimizdiń biri - Maıra Júrsinova ishki jan sezimin ánge qosyp, ıin qandyryp oryndaı bilgen jaqsy ánshilerimizdiń biri. Án qandaı, ánshi qandaı demekshi, Maıranyń sazdy da nazdy ánderi óz kezinde tyńdaýshy kóńilinen shyqty.

Maıranyń alǵash Qazaq radıosynyń kelýinde de bir syr. Ádebıet bóliminiń redaktory Baıanjan Mádıev «daýysyńdy tyńdataıyq, kórkemdik keńeske kelseń qaıtedi» degennen soń Maıra óz baǵyn synaý úshin ótinishin oryndap, ádilqazylar alqasyna «Maıranyń» ánin oryndap beredi, belgili kontsertmeıster Natalıa Aleksandrovna Borısova birden ánshini súıemeldeı jóneledi. Kópshilik ishinde vals koroly Shámshi jáne birneshe aqyn, mýzykanttar otyrǵan. Maıra Júrsinovanyń áni kópshilikke birden unaıdy. Osydan soń ol Qazaq radıosynyń fonotekasyna jumysqa qabyldandy. Kompozıtor Shámshi Qaldaıaqov pen Іlııa Jaqanov Maıranyń daýysyna laıyqtap birtalaı án jazdy, ánshiniń zerektiligine qyzyqty, jańa ándi bir aıtqanda qaǵyp alyp úntaspaǵa jazý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıtini ras. Taǵy da suhbatqa kezek bersek:

Altyn: Maıra apaı, keıbir kezderde «shirkin-aı, men nege óner jolyna túspedim, alatyn asýym bıik edi ǵoı?» degen ókinish boldy ma?

Maıra: Jastardaı men de saırandap júrgim keldi, biraq balaly-shaǵaly bolǵannan keıin analyq paryzymdy atqarýym kerek, negizgi jumysymmen aınalystym...

Altyn: Az ýaqyt Qazaq radıosynda eńbek etken ol ýnıversıtetten alǵan bilimin jalǵastyryp, Qazaqtyń Ulttyq Ǵylym Akademııasy janynan ashylǵan Til bilimi ınstıtýtynda ǵylymı qyzmetkeri retinde uzaq jyl eńbek etip, ulttyq bilim salasyna óz qoltańbasyn qaldyrdy, júregi án salyp turǵan óner ıesi oıyn-saýyqta, dúbirlegen toı-dýmandarda óz ortasynyń gúli, ánniń erkesine aınaldy.

Bir kezde Qazaq radıosynyń áýe tolqynynan ánshilerimiz tikeleı án shyrqaǵan, ol kezde jazyp alar úntaspa áli shyǵa qoımaǵan kez. Maıranyń da osyndaı tikeleı áýe tolqynyna án salǵan sátteri boldy.

Maıra: Qazaqtyń Levıtany bolǵan Ánýarbek Baıjanbaev tikeleı talaı kontsertterimdi júrgizgen edi. Qazir jandy daýyspen aıtýǵa tyrysyp jatyr ǵoı, endi. Sol dástúrdi qalar edim, áıtpese áý degenniń bári ánshi emes. Múmkin bolsa óz daýysyńmen aıtqanǵa ne jetsin!

Altyn: Ánshi qazirgi estrada jastarynyń fonogrammamen án oryndaǵanyna úzildi-kesildi qarsy. «Ter tógip án shyrqamaǵan soń maýqyń basyla ma?»-deıdi ol. Ánshi ándi ne úshin aıtady? Tyńdaýshyny súısindirip, janyna jalaý, kóńiline medeý bolatyndaı ásermen oryndap, rýhyn shattandyrý úshin aıtpaı ma?

Maıra Júrsinova osyny bala kezden túsindi, bul qanmen keletin tektiliktiń boıǵa darýy, esti ánshiniń kóńilge túıgen syry edi.

Maıra Núrbekqyzy 1971 jyly Máskeý radıosyna birneshe án jazdyrady. Solardyń ishinde Sákenniń «Taý ishinde» ániniń ekinshi túri jáne «Uıqydaǵy arý» ánderi súıemeldeýsiz oryndaldy

Altyn: Qurbyńyz Sájıda Ahmetova ekeýińiz bir mezgilde ónerge keldińizder. Qazaq radıosynyń áýe tolqynynan tamasha án shyrqaýshy edińizder, ol kisi qazir qaıda eken?

Maıra: Sájıda birinshi daýysta, men ekinshi daýysta án aıtatynbyz. Onyń da óz tyńdarmandary bar, ózi qandaı súıkimdi bolsa, áni de súıkimdi. Ol kisi ózim sııaqty zeınet jasyndaǵy adam, Almaty qalasynda turady.

Altyn: Ol kisiniń qyzy Aqmaral Qaınazarova úndi bıin qazaq dalasyna jetkizýshi retinde tanyldy. Ananyń aq sútimen kelgen óner bolar. Al óz balalaryńyzdyń ishinde óner qýǵandary bar ma?

Maıra: Ul-qyzym ǵylym salasynda. Toǵjan degen nemerem bar. Men sol urpaǵymnan úmit kútem.

Altyn: Óner de urpaqtan urpaqqa jalǵasa beretini ras. Maıra Júrsinovanyń kelesheginen úmit kúter Toǵjan degen nemeresi alla buıyrtsa ájesiniń jolyn qýar degen senim bar. Ol talshybyqtaı ósken urpaqtyń óz qalaýyna da baılanysty.

Óner janashyry retinde Maıra Júrsinova qazaq aspanynda halqymyzdyń dástúrli ánderi jıirek shyrqalsa degen tilegin de jasyrmady.

Maıra: Endigi jastar dástúrli ónerge jaqyndaý bolsa-shy! Dástúrli ánderdi kóp oryndasa-shy! Dástúrli án adamdy jalyqtyrmaıtyn tabıǵı dúnıe ǵoı.

Bizdiń qazaq halqy ónerli ǵoı. Sondyqtan dástúrli ánderdiń ǵumyry uzaq bolsynshy dep tileımin!...

Bul ánshi Maıra Júrsinovanyń kózi tirisinde bergen sońǵy suhbaty edi.

Ánshi Maıra Júrsinova baqytty ánshilerimizdiń biri. Onyń Qazaq radıosynyń áýe tolqynynan áli kúnge shyrqalyp júrgen alpys shaqty áni ómir jolynyń izi, tabıǵı bolmystyń belgisi dese de bolǵandaı. Qyzdaryn álpeshtep ósirgen ata-ana Núrbek pen Zaǵı bir kezde urpaǵynan kóp úmit kútti. Tereńnen tamyr tartqan kıeli óner án bop ińgálady, qus bolyp bıikke samǵady, Qazaq radıosynyń áýe tolqyny arqyly qazaq dalasyn sharlady. Maıraǵa baq qonǵan sát osy kez edi... 

Otbasynda qudaı qosqan qosaǵy Narbozy Aqaıuly ekeýi urpaǵyn jaqsy tárbıelep, ulyn uıaǵa, qyzyn qııaǵa qondyrdy. Narbozy Aqaıuly Aýyl sharýashylyq mınıstrliginde kóp jyl jemisti eńbek etti, Qazaqstannyń eńbek sińirgen zootehnıgi atandy.

Ómir boıy ásem ándi janyna serik etken ánshi Maıra Júrsinova Shyǵys Qazaqstan oblysy Ulan aýdanynyń túlegi. Biz ór Altaıdyń eteginde, týǵan jerdiń sulý tabıǵaty aıasynda ásemdikke, ónerge ǵashyq bola bilgen jandy qazaq óneriniń janashyry deýshi edik. Kómeıine bulbul uıa salǵan daryndy ánshi Maıra Júrsinova jýyrda ómirden ozdy. Jalǵan dúnıe-aı deseńizshi!.. Ýaqytsha bir saraıdan fánıge ozdy. Artynda tamyljyǵan áni, urpaǵy, ıgilikti isteri qaldy.

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
Qazaqstannyń Mádenıet qaıratkeri
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty
Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bóliminiń jetekshisi

Altyn Imanbaeva