Ómirge qaýipti oqýlyqtar erkin saýdalanýda
ASTANA. QazAqparat - Búginde kitap tapshylyǵy óz aldyna, endi bazarlarda samsyp turǵan kóshirme oqýlyqtar balalardyń densaýlyǵyna qaýip tóndirýde.
Jalpy kez kelgen damyǵan memleket oqýlyqtardyń sapasynan bólek, onyń sanıtarlyq-gıgıenalyq talaptaryna da asa mán beredi, qadaǵalaıdy. Máselen, bizde balalardyń kitaptaryna qoıylatyn gıgıenalyq talaptar degen bar. Biraq, bir qyzyǵy mundaı talap týraly bylaıǵy jurt bile bermeıdi. Ásirese, «mektep oqýlyqtaryna qoıylatyn gıgıgenalyq talaptar qatań saqtalýy tıis» degenimizben, muny kimniń qadaǵalaýǵa alatyny belgisiz.
Bir ǵana mysal, oqýlyq tapshylyǵy saldarynan balalaryna kitap izdegen ata-analar búginde baspa dúkenderindegi uzyn-sonar kezekten qashyp, bazar jaǵalap júr. Óıtkeni, arnaıy kitap dúkenderinen taba almaǵan oqýlyqty jaıma bazardan esh qıyndyqsyz satyp alýǵa bolady. Árıne, túpnusqasyn emes. Ásirese, bastaýysh synyptarǵa arnalǵan kitap jıyntyqtaryn túrli-tústi kóshirmeden qaıta basyp shyǵaryp, ony baspadaǵy baǵasynan eki ese qymbatqa satýda.
Ata-analar izdegen oqýlyǵynyń tabylǵanyna máz. Al, ustazdar qaýymy ata-analardyń qyrýar aqshaǵa satyp alyp kelgen oqýlyqtaryn «jaramsyz» dep aıtýǵa aýzy barmaıdy. Tipti, keıbir ustazdar mundaı arzanqol qaǵazǵa qaıta basylǵan kitaptardyń gıgıenalyq talaptarǵa jaýap bermeıtinen habarsyz.
«Oqýlyqtarǵa arnalǵan qaǵaz - baspa belgileri men fonnyń arasyndaǵy qarama-qarsy tústerdiń jetkilikti bolýyn qamtamasyz etý úshin aq nemese azdap sarǵysh tústi bolýy kerek. Qaǵaz beti tegis jáne jaryqtyń shaǵylysýyna kedergi keltirmeıtindeı óte jyltyramaýy tıis. Kedir-budyrly jumsaq qaǵaz ylǵaldy tez sińiredi jáne uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn patogendi mıkroorganızmderdi, organıkalyq las zattardy ózinde ustap qalady» bul mektep oqýlyqtaryna qoıylatyn birqatar talaptardyń biri ǵana. Kitaptardyń qaǵazyna arnaıy zertteý júrgizgen ǵalymdar sapasyz qaǵazǵa basylǵan oqýlyqtardyń betterinde týberkýlez taıaqshalary 5 aıǵa, dıfterııa qozdyrǵyshtary 3 aıǵa, gemolıtıkalyq streptokokktar bir aıǵa deıin ómir súre alatyndyǵy anyqtaǵan. ıAǵnı, mundaı sapasy oqýlyqtar juqpaly aýrýlardy taratý múmkindigi kóp. Al, endi bazardan alynǵan kóshirme oqýlyqtardy kózben kórip, qolmen ustap kórseńiz, onyń sapasy joǵarydaǵy talaptarǵa múlde qarama-qarsy ekenin ańǵarasyz. Boıaýlary solǵyn, qaǵazy jyrtylýǵa shaq tur. Áripteri de aıqyn emes. Bir tańqalarlyǵy, ataǵy dardaı baspalardyń ónimderin kóshirip basyp, shash etekten paıda taýyp júrgen saýdagerlerge «áı deıtin áje, qoı deıtin qoja» kórmeısiz. Baspagerler de bazarlardaǵy bul bassyzdyqqa kóz jumyp, avtorlyq quqyqtaryn daýlap jatqan joq. Nátıjesinde, balalarymyz sapasyz oqýlyqtardan bilim alyp qana qoımaı, kún saıyn ómirlerine tónetin qatermen betpe-bet kelýde.
