Oljas Bektenov: Qazaqstan geologııalyq barlaýdy kúsheıtedi
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Oljas Bektenov Geoscience & Exploration of Central Asia (GECA 2026) halyqaralyq geologııalyq forýmyna qatysty. Bul týraly Úkimettiń baspasóz qyzmeti habarlady.
GECA 2026 forýmy halyqaralyq uıymdardyń, dıplomatııalyq korpýstyń, sondaı-aq ulttyq jáne sheteldik kompanııalardyń ókilderin biriktirdi. Geologııalyq forýmnyń plenarlyq otyrysynda sóz sóılegen Premer-mınıstr Oljas Bektenov sala mamandaryn kele jatqan kásibı merekesimen quttyqtap, el ekonomıkasy men ónerkásibiniń turaqty damýy úshin geologııalyq barlaýdyń strategııalyq mańyzdylyǵyn atap ótti.
— Bıyl — shyn máninde, Qazaqstan úshin tarıhı jyl. Ekonomıka men qoǵamnyń barlyq salasyn odan ári jańǵyrtý isine tyń serpin bergen jańa Konstıtýtsııa qabyldandy. Jalpyhalyqtyq referendýmda elimizdiń azamattary naǵyz otanshyldyqtyń úlgisin kórsetip, Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń aýqymdy bastamalaryna jappaı qoldaýyn bildirdi. Qazirden bastap memlekettik basqarýdyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa, qolaıly ınvestıtsııalyq ahýal qalyptastyrýǵa jáne adam kapıtalyn damytýǵa baǵyttalǵan Ata zańnyń normalaryn iske asyrýǵa biz aıryqsha kóńil bólip otyrmyz. Atalǵan ózgerister ekonomıkany damytý úshin jańa múmkindikter ashady, sonyń ishinde geologııalyq barlaý salasy otandyq ónerkásiptiń strategııalyq negizine aınaldy, — dep atap ótti Oljas Bektenov.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy boıynsha Qazaqstanda salanyń ınvestıtsııalyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa, ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa jáne zamanaýı tehnologııalardy qoldaný aıasyn keńeıtýge baǵyttalǵan geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy júıeli reformalar júzege asyrylýda.
Mundaǵy mańyzdy qadam qyzmetterge ashyq qoljetimdilikti qamtamasyz etetin jer qoınaýyn paıdalanýdyń Biryńǵaı portalyn iske qosý bolyp otyr. Máselen, «Birinshi keldi — birinshi aldy» degen ozyq álemdik tájirıbeniń negizinde jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berý protsesteri aıtarlyqtaı jeńildetildi. Bul sońǵy úsh jylda geologııalyq barlaýǵa shamamen 280 mlrd teńge jeke ınvestıtsııa tartýǵa múmkindik berdi.
Qorlar boıynsha eseptiliktiń halyqaralyq standarttary engizildi. Aldaǵy ýaqytta geologııalyq zertteýlerge ornyqty kózqaras qalyptastyrý úshin 1:50 000 masshtabyndaǵy geofızıkalyq kartalardy jasaqtaý qolǵa alyndy.
Búginde elimizde geologııalyq salany damytýdyń zamanaýı jáne tehnologııalyq modeli qalyptasýda. Uzaqmerzimdi basymdyqtardyń qatarynda — tehnogendik mıneraldyq túzilimderdi ekonomıkalyq aınalymǵa tartý, jer asty sýlarynyń ken oryndaryn túgendeý boıynsha júıeli jumys, sondaı-aq salanyń tsıfrlyq transformatsııasy jaǵdaıynda jumys isteýge qabiletti jańa formatsııa mamandaryn — geologterdi, ınjenerler men sarapshylardy daıarlaý bar. Astanada analıtıkalyq zerthana, kern qoımasy jáne geologııalyq aqparat qory bar geologııalyq klaster qurylýda. Ortalyq kadrlyq ári tehnıkalyq resýrstardy biriktiredi jáne salalyq zertteýlerdi jedeldetýge yqpal etedi.
Qazaqstannyń eleýli mıneraldyq-shıkizattyq áleýetke ıe jáne ony ınvestorlar paıdaly qazbalardy barlaý, óndirý jáne qaıta óńdeý boıynsha basym aımaqtardyń biri retinde qarastyrady.
Elimizde shamamen 10 myń ken orny bar, shıkizattyń negizgi túrleri boıynsha qorlardyń jalpy kólemi 2,3 myń tonnadan astam altyn, 4,3 mlrd tonna munaı, 3,8 trln tekshe metr gaz, 33,5 mlrd tonna kómir jáne 26,7 mlrd tonna temir. Resýrstyq bazanyń edáýir bóligin sırek jer metaldary, onyń ishinde 2025 jyly ashylǵan 800 myń tonnaǵa jýyq tserıı, neodım, ıttrııdiń jáne basqa da elementterdiń qory bar «Quıryqtykól» ken orny quraıdy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde el aýmaǵyn geologııalyq-geofızıkalyq zerdeleýdi 2,2 mln sharshy shaqyrymǵa deıin jetkizý boıynsha jumys jalǵasýda. Búgingi tańda bul kórsetkish shamamen 2,04 mln sharshy shaqyrymǵa jetti. jer qoınaýyn geologııalyq zerdeleýdi qarjylandyrý 10 esege ulǵaıtylǵany jáne aldaǵy 3 jylda shamamen $500 mln-dy quraıtyny atap ótildi.
Forým barysynda tsıfrlyq tehnologııalar men JI engize otyryp, geologııalyq barlaý, jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty damytýǵa jáne tájirıbe almasýǵa nazar aýdaryldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń ónerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev, Ózbekstan Respýblıkasy taý-ken ónerkásibi jáne geologııa mınıstriniń orynbasary Rýstam ıÝsýpov, Tájikstan Respýblıkasy Úkimeti janyndaǵy Geologııa bas basqarmasynyń basshysy Ilhomdjon Oımýhammadzoda jáne taǵy da basqalar ózara is-qımyldy keńeıtý jóninde usynystar aıtyp, pikir bildirdi.
Forýmǵa qatysý aıasynda Premer-mınıstr «Jas geolog» stendin, mıneraldardyń ekspozıtsııasyn jáne geologııalyq klaster maketin aralap kórdi.
Aıta ketelik úsh jylda geologııalyq barlaý salasyna 280 mlrd teńge jeke ınvestıtsııa tartylǵan edi.
