Oqý-aǵartý mınıstrligi mekteptegi býllıngke qarsy jańa is-sharalar ázirlep jatyr

Qazaqstanda mundaı quqyqbuzýshylyq úshin ákimshilik jaza eki jyl buryn engizildi. Balalar men jasóspirimderge álimjettik kórsetý, mazaq qylý, shettetý, júıkesine tııý t.b. áreketterdiń aldyn alýǵa arnalǵan sharalar qandaı nátıje berip jatqanyn zerttep kórgen edik. 

Bul másele boıynsha Kazinform-nyń resmı saýalyna Balalar quqyǵyn qorǵaý komıteti jaýap berdi. Vedomstvo málimetinshe, atalǵan zań 2024 jyldyń maýsym aıynda kúshine engen. Bastapqy jarty jyldyń ishinde 119 azamat jaýapkershilikke tartylsa, al 2025 jyly bul kórsetkish 272-ge jetken. 

Mınıstrliktiń túsindirýinshe, tirkelgen faktilerdiń artýyna profılaktıkalyq jumystardyń kúsheıýi jáne býllıngti anyqtaý kórsetkishiniń ósýi áser etken. 

Búginde elimizde álimjettik pen kemsitýdi quzyrly organǵa habarlaýdyń jáne kómek alýdyń birneshe mehanızmi qoljetimdi.

Atap aıtqanda:

• «111» baılanys-ortalyǵyna táýlik boıy anonımdi túrde habarlasyp, psıhologııalyq kómek jáne keńes alýǵa bolady;
• Mamandarmen jedel baılanysqa shyǵý úshin barlyq mektepte QR-kodtar japsyrylyp, ornatylǵan;
• Respýblıkanyń 20 óńirinde Balalar men ata-analarǵa arnalǵan psıhologııalyq qoldaý ortalyqtary ashylǵan;
• Ár aımaqta balalalar quqyǵy jónindegi ýákilder jumys isteıdi;
• Balalar quqyǵyn qorǵaý boıynsha basqarmalar qurylǵan. Olar kámeletke tolmaǵandardyń quqyǵyn qorǵaý, quqyqbuzýshylyqtardyń aldyn alý jáne anyqtaýmen aınalysady.

Áıtse de, mınıstrliktiń málimdeýinshe, býllıng túrleri – psıhologııalyq qysym, fızıkalyq álimjettik, kıberbýllıng – boıynsha jeke-jeke statıstıka ázirge júrgizilip jatqan joq. Sonymen qatar, psıhologııalyq járdemge júgingen oqýshylardyń jasy men sany boıynsha da arnaıy esep júrgizilmeıdi.

Jalpy, 2025 jyly Psıhologııalyq kómek ortalyqtary 17 567 balaǵa kómek kórsetken.

Sonymen qatar mınıstrlik býllıng faktisi belgili bolsa, mektepterdiń qalaı áreket etetinin de egjeı-tegjeıli sıpattady. Ereje 2022 jyldyń 21 jeltoqsanynda Oqý-aǵartý mınıstriniń № 506 buıryǵymen bekitilgen. 

Atalǵan qujatqa saı, álimjettik, kemsitý jóninde aqparat túsken soń, dırektordyń tárbıe isi jónindegi orynbasary myna amaldardy atqarýy tıis:

• Oqıǵanyń qatysýshylary jóninde aqparat jınaý;
• Bir jumys kúni ishinde býllıngke ushyraǵan balamen, álimjettik kórsetken oqýshymen jáne olardyń ata-analarymen áńgime júrgizý (oǵan psıholog pen synyp jetekshisi qatysýy kerek);
• Janjaldy beıbit jolmen retteý maqsatynda qajetti sharalardy qabyldaý;
• Qajet bolǵan jaǵdaıda balanyń medıtsınalyq kómek alýyna kómektesý;

Atqarylǵan jumystar jóninde mektep basshylyǵyna aqparat berý.

Sonymen birge, mınıstrlik bilim berý uıymdarynda psıhologııalyq qoldaý kórsetý júıesin kúsheıtip keledi. Qazir iri mektepterde pedagog-psıhologterdiń sanyn kóbeıtý úshin shtattyq normatıvke ózgeris engizý qarastyrylyp jatyr.

Odan bólek, 2026 jyldyń 1 qyrkúıeginen mektep psıhologterine qosymsha saǵattar berý josparlanyp otyr, ıaǵnı mamandar aıryqsha nazar aýdarýdy qajet etetin balalarmen psıhologııalyq jumys júrgizbek.

Olarǵa arnap «Mektep psıhologyna kómek» degen biryńǵaı jınaq ta ázirlengen. Onda 1-11 synyp oqýshylary men kolledj stýdenteriniń dıagnostıkasyna baǵyttalǵan 23 ádisteme qamtylǵan. 

Mınıstrliktiń málimetinshe, ulttyq zańnamaǵa «býllıng» degen uǵym engizilgennen keıin, elde profılaktıka men áreket etýdiń vedomstvoaralyq júıesi quryla bastady.

Atap aıtqanda, bul maqsatta tómendegideı qujattar daıyndaldy:

• Býllıng belgileri anyqtalǵan jaǵdaıda pedagogter men mektep ákimshiliginiń áreket etý tizbegi;
• Zorlyqqa, álimjettikke ushyraǵan ne sondaıǵa kýá bolǵan balalardy anyqtaý jáne olarǵa kómek kórsetý erejeleri;
• Aıryqsha nazar aýdarýdy qajet etetin balalarǵa pedagogıkalyq qoldaý kórsetý erejeleri;
• Psıhologterdiń, áleýmettik pedagogterdiń jáne memlekettik organdar ókilderiniń qatysýymen ótetin Profılaktıka keńesteriniń jumys isteý tártibi.

Odan bólek, bilim berý uıymdarynda profılaktıkalyq jobalar engizilip jatyr. 2025 jyldyń qyrkúıeginen bastap barlyq mektep pen kolledjde «DosbolLIKE» jáne KiVa degen ataýmen antıbýllıngtik baǵdarlamalar jumys istep keledi.

Olar, mınıstrliktiń dereginshe, býllıng deńgeıin shamamen 2%-ǵa tómendetken.

– «DosbolLIKE» jobasy bilim alyp jatqan oqýshylar men stýdentter arasynda ózara janashyrlyq, syılastyq jáne áriptestikti damytýǵa baǵyttalǵan. Negizgi elementterdiń biri – bastamaǵa balalar men jasóspirimderdi tartý, - dep málimdedi Balalar quqyǵyn qorǵaý boıynsha komıtet.

Sonymen qatar bilim berý uıymdarynda «Adal azamat» biryńǵaı tárbıe berý baǵdarlamasy iske asyrylyp jatyr. Onyń aıasynda kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy zorlyq, býllıng, sýıtsıd, devıantty minez-qulyqtyń aldyn alý boıynsha qaýipsizdik sabaqtary jáne biliktilikti arttyrý kýrstary ótkiziledi.

Bul baǵyttaǵy jumystar munymen de shektelmeıdi. Bıyl 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan «Qazaqstan balalary» kontseptsııasy bekitildi. Balalar quqyǵyn qorǵaý júıesin odan ári jetildirý, býllıngtiń aldyn alý sharalaryn kúsheıtý jáne kámeletke tolmaǵandarmen jumys isteıtin mamandardyń biliktiligin arttyrý máseleleri atalǵan qujatta qamtylǵan.

Aıta keteıik, buǵan deıin alǵash ret býllıngke qarsy respýblıkalyq forým ótkenin jazǵanbyz.