Nıý-Iorkte BUU Bas Assambleıasynyń 81-sessııasy ashyldy: qandaı máseleler talqylanady

Onyń jumysy 2027 jylǵy 7 qyrkúıekke deıin jalǵasady. Al alǵashqy aıdyń basty oqıǵasy dástúr boıynsha memleket jáne úkimet basshylary, sondaı-aq syrtqy ister mınıstrleri qatysatyn joǵary deńgeıdegi jalpy saıası pikirtalastar bolmaq.

Sessııa halyqaralyq qaqtyǵystar ýshyǵyp, BUU qarjylyq qıyndyqtarǵa tap bolǵan tusta jáne uıymdy reformalaý máselesi talqylanyp jatqan kezeńde ótedi. Aldaǵy jyldyń basty erekshelikteriniń biri – uıymnyń jańa bas hatshysyn saılaý. BUU-ny 2017 jyldan beri basqaryp kele jatqan Antonıý Gýterrıshtiń ókilettigi 2026 jylǵy 31 jeltoqsanda aıaqtalady.
Jalpy saıası pikirtalastar 22-26 qyrkúıek jáne 28 qyrkúıek kúnderi ótedi.

Tóraǵa aýysady

Jańa sessııa ashylmastan buryn BUU Bas Assambleıasynyń 80-shi sessııasynyń qorytyndy otyrysy ótedi. Jıyn jergilikti ýaqytpen saǵat 11:00-de (Astana ýaqytymen 20:00-de) bastalady. 80-shi sessııaǵa tóraǵalyq etken Germanııanyń burynǵy Syrtqy ister mınıstri Annalena Baerbok bir jyl boıy atqarylǵan jumystyń qorytyndysyn shyǵarady.
BUU Bas Assambleıasynyń 81-shi sessııasynyń alǵashqy plenarlyq otyrysy saǵat 15:00-de (Astana ýaqytymen 9 qyrkúıekte 00:00-de) ótedi. Bul sessııaǵa Bangladeshtiń Syrtqy ister mınıstri Halılýr Rahman tóraǵalyq etedi. Ol 2 maýsymda ótken jasyryn daýys berý nátıjesinde saılanǵan. Bangladesh ókili 99 daýys jınasa, onyń qarsylasy, Kıpr Respýblıkasynyń ókili Andreas Kakýrıs 91 daýys aldy.

Rahman buǵan deıin ulttyq qaýipsizdik jónindegi keńesshi jáne rohındja máselesi boıynsha arnaıy ókil bolǵan. 2026 jylǵy aqpannan beri Bangladeshtiń Syrtqy ister mınıstrligin basqaryp keledi. Ol mansabynyń basym bóligin BUU júıesinde ótkizip, Nıý-Iork pen Jenevada qyzmet atqarǵan. Onyń tóraǵalyǵy «Senimdi qalpyna keltirý, ózgeristerdi basqarý: barshaǵa qyzmet etetin BUU» uranymen ótedi. Rahman kópjaqty ınstıtýttarǵa degen senimdi kúsheıtip, BUU-nyń tıimdiligin arttyrýdy jáne uıym jumysyn jańa jahandyq syn-qaterlerge beıimdeýdi kózdeıdi.

Jańa sessııanyń alǵashqy otyrysy negizinen uıymdastyrý máselelerine arnalady. Ashylý rásiminen keıin dástúr boıynsha duǵa etý jáne oı tolǵaýǵa bir mınýt únsizdik jarııalanady.

Sondaı-aq ókilettikterdi tekserý jónindegi komıtet músheleri taǵaıyndalyp, kún tártibin bekitý jáne onyń tarmaqtaryn bólý jumysy bastalady.

Jerebe nátıjesinde BUU Bas Assambleıasynyń 81-shi sessııasynda zaldaǵy alǵashqy oryndy Marokko delegatsııasy ıelendi. Qalǵan memleketterdiń delegatsııalary aǵylshyn álipbıiniń retimen ornalastyrylady.

Joǵary deńgeıdegi apta: mańyzdy kezdesýler men talqylaýlar

Qyrkúıek aıyndaǵy basty saıası oqıǵa – joǵary deńgeıdegi jalpy saıası pikirtalastar. Dástúr boıynsha osy kezeńde Nıý-Iorkte ondaǵan memleket jáne úkimet basshysy, sondaı-aq syrtqy ister mınıstrleri bas qosady.

Bas Assambleıa sessııasynyń aıasynda joǵary deńgeıdegi birqatar is-shara ótedi. 23 qyrkúıekte Damý quqyǵy týraly deklaratsııanyń 40 jyldyǵyna arnalǵan kezdesý uıymdastyrylady. Sonymen qatar klımattyń ózgerýi men energetıkalyq aýysý máselelerin ádil sheshýge arnalǵan otyrys ótedi. Al teńiz deńgeıiniń kóterilýinen týyndaıtyn qater men onyń saldary 24 qyrkúıekte arnaıy otyrysta qaralady.

25 qyrkúıekte sessııa qatysýshylary pandemııanyń aldyn alý, oǵan daıyndyq jáne tótenshe jaǵdaı kezindegi is-qımyl sharalaryn talqylaıdy. 28 qyrkúıekte Dýrban deklaratsııasy men Іs-qımyl baǵdarlamasynyń qabyldanǵanyna 25 jyl tolýyna oraı arnaıy is-shara ótedi. Al 29 qyrkúıekte ıAdrolyq qarýdy tolyq joıý jónindegi halyqaralyq kúnge arnalǵan arnaıy otyrys ótedi.

BUU-nyń jańa Bas hatshysy saılanady

Jańa sessııanyń kún tártibindegi mańyzdy máselelerdiń biri – BUU-nyń jańa Bas hatshysyn saılaý. Antonıý Gýterrıshtiń ókilettik merzimi aıaqtalýyna baılanysty Bas Assambleıanyń jańa tóraǵasy bul úderisti úılestirý mindetin atqarady.

Sessııa ashylǵan tusta Bas hatshylyqqa birqatar kandıdat resmı túrde usynyldy. Olardyń qatarynda Chılıdiń burynǵy prezıdenti ári BUU-nyń adam quqyqtary jónindegi burynǵy Joǵarǵy komıssary Mıshel Bachelet, Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń bas dırektory Rafael Grossı, BUU Saýda jáne damý jónindegi konferentsııasynyń Bas hatshysy Rebeka Grınspan, Senegaldyń burynǵy prezıdenti Makı Sal jáne Bas Assambleıanyń burynǵy tóraǵasy Marııa Fernanda Espınosa bar.

BUU-nyń bolashaq Bas hatshysynyń kandıdatýrasyn aldymen Qaýipsizdik Keńesi usynady, sodan keıin ony Bas Assambleıa bekitedi. Osy úderis bastalatyn qyrkúıek aıynda Qaýipsizdik Keńesine Frantsııa tóraǵalyq etedi.

Reforma jáne jańa kezeń: BUU-ny ne kútip tur

BUU reformasyn UN80 bastamasy aıasynda odan ári jalǵastyrý da mańyzdy máselelerdiń qatarynda. Uıym kúrdeli qarjylyq qıyndyqtarǵa tap bolǵan tusta qolǵa alynǵan bastama bıýrokratııalyq rásimderdi qysqartýdy, mandattardy qaıta qaraýdy jáne jekelegen bólimshelerdiń qurylymyn ózgertýdi qarastyrady.

2026 jyly BUU basshylyǵy uıymnyń qarjylyq jaǵdaıyna birneshe ret alańdaýshylyq bildirdi. Antonıý Gýterrısh memleketterdiń mindetti jarnalardy keshiktirýi men tólemeýi uıymnyń qarjylyq qıyndyqtaryn ýshyqtyryp otyrǵanyn málimdedi. Osyǵan baılanysty shyǵyndardy qysqartý jáne shtattaǵy birqatar qyzmet ornyn azaıtý kózdelip otyr.

BUU-ny reformalaý jumysy Bas Assambleıanyń jańa tóraǵasy kezinde de jalǵasyp, jańa Bas hatshyny saılaý úderisimen qatar júredi. Osy turǵydan alǵanda, 81-shi sessııa uıym úshin betburys kezeńine aınalýy múmkin. Sessııa barysynda qatysýshylar halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máselelerdi talqylap qana qoımaı, BUU-nyń aldaǵy kezeńdegi basshylyǵy men qurylymyn aıqyndaıtyn mańyzdy sheshimder qabyldaıdy.

Buǵan deıin BUU 2027–2036 jyldardy Halyqaralyq mádenıet onjyldyǵy dep jarııalaǵan bolatyn.