«Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda alty mektep salynady

Birinshi másele boıynsha oblystyq qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Qanat Dyrynbaev sóz sóılep, «Nurly jol» jańa ekonomıkalyq baǵdarlamasy sheńberinde Ulttyq qor esebinen qarjylandyrylatyn bilim berý nysandary qurylysynyń barysymen tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, 2015-2017 jyldar aralyǵynda «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda oblys aýmaǵynda jalpy somasy 6 mıllıard 303 mıllıon teńgeni quraıtyn alty bilim berý nysanynyń qurylysy júrgizilýi tıis. Atalmysh alty nysannyń beseýi mektep bolsa, bireýi mektepke deıingi bilim berý mekemesi. 

- Bul bes mekteptiń jalpy syıymdylyǵy 2 120 oryndy quramaq. Al Rıdder qalasynda boı kóteretin mektepke deıingi bilim berý mekemesinde 280 bala bilim almaq. 2015 jyly atalmysh maqsatqa Ulttyq qordan 1 mıllıard 650 mıllıon teńge kóleminde qarajat bólinip, ıgerildi. Bıyl taǵy 3 mıllıard 116 mıllıon teńge bólingen. 15 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha 1 mıllıard 324 mıllıony ıgerildi. ıAǵnı, 2017 jylǵy tapshylyq shamamen 622 mıllıon teńgeni quramaq, - degen basqarma basshysynyń mindetin atqarýshy aǵymdaǵy jyldyń segiz aıynda 2 mıllıard 205 mıllıon teńge ıgerilýi kerek bolatynyn, alaıda shyn mánisinde ıgerilgen soma bir jarym mıllıonǵa da jetpeı qalǵanyn atap ótti.
- Segiz aıdyń ishinde 1 mıllıard 300 mıllıon teńgeni ǵana ıgerýge shamalaryńyz jetkende, tamyz aıynyń sońyna deıin qalǵan 795 mıllıondy qalaı ıgerip úlgermekshisizder? Onyń ústine qazirdiń ózinde bul qarajattyń 455 mıllıony mejelengen ýaqytqa deıin ıgerilmeı qalady dep aıta berýge bolady. Sebebi, Rıdder qalasynda salynyp jatqan mektepke deıingi bilim berý mekemesindegi negizgi qurylystan bólek qosymsha jumystardy júrgizý konkýrsy sol qalpy aıaqsyz qalǵan, - degen oblys ákimi Danıal AHMETOV Shemonaıha aýdanynyń Verh-Ýba aýylynda salynyp jatqan 300 oryndyq mekteptiń jaǵdaıy da máz emes ekenin jetkizdi.
Aıta keteıik, keler jyldyń tamyz aıynda paıdalanýǵa berilýi tıis atalmysh bilim ordasynyń qurylys jumystaryna 883 mıllıon teńge bólingen bolatyn. Onyń 629 mıllıony bıyl ıgerilýi kerek-tin. Biraq, jyl basynan beri bólingen qarajattyń segiz paıyzy (75 mıllıon teńge) ǵana maqsatty jumsalypty. Ákimdik otyrysynda aımaq basshysy bul nysandardy mysalǵa keltire otyryp, oblystyq qurylys jáne bilim basqarmalarynyń jumysyn qatań synǵa aldy.
- Sizderdiń salǵyrttyqtaryńyzdan mıllıondaǵan teńge ıgerilmeı qalýy múmkin. Eger qurylys jumystaryn keshiktirmeı júrgizip, tapsyrylǵan mindetterdi ýaqtyly oryndaı almasańyzdar, nege birden solaı aıtpaısyzdar? Nege shyn aqparatty jasyrýǵa áýessizder? Qurylys basqarmasy aıtpady delik, alaıda, qalyptasqan jaǵdaıdan bilim basqarmasy da qulaǵdar ǵoı. Aıjan Erhanqyzy, sizder qaıda qarap otyrsyzdar? - degen aımaq basshysy jer-jerde salynyp jatqan túrli áleýmettik nysandardyń qurylys jumystaryna basqarma basshylarymen birge, aýdan, qala ákimderi de jaýapty ekenin eskertti.
Sondaı-aq, oblys ákimi Danıal AHMETOV ıgerilmeı qalǵan qarjy maqsatty jumsalýy úshin qaıta bólinýi kerek ekenin aıtyp, bul jóninde óziniń orynbasary Qýat Tumabaevqa tıisti tapsyrmalar berdi.
Sonymen qatar, Qanat Dyrynbaev pen oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Rınat Omarov Shyǵys Qazaqstandaǵy turǵyn úı qurylysynyń qazirgi ahýalyna qatysty málimetter berdi.
Atap aıtqanda, aldaǵy ýaqytta Ulttyq qordan bólingen qarajat esebinen Óskemen men Semeı qalalarynda 19 kópqabatty turǵyn úı (145 myń sharshy metr, 1 971 páter) salý kózdelinip otyr. Bul maqsatqa 14 mıllıard 821 mıllıon teńge bólinipti. Búginge deıin atalmysh somanyń 367 mıllıony ıgerilgen. Sol sııaqty, Ulttyq qordan Óskemen jáne Semeı qalalaryndaǵy 21 nysanǵa ınjenerlik-kommýnıkatsııalyq ınfraqurylymyn tartý jumystaryna 7 mıllıard 720 mıllıon bólingenin de aıta ketken jón. Qarjylandyrý jospary boıynsha 15 tamyzǵa deıin bıylǵa bólingen alty mıllıard teńgeniń 5 mıllıard 388 mıllıony, ıaǵnı, 89,7 paıyzy ıgerilipti.
Aımaq basshysy Danıal AHMETOV atalmysh baǵyttaǵy jumysty da únemi baqylaýda ustap otyrý qajet ekenin aıtyp, esep bergen basqarma basshylaryna qosymsha mindetter júktedi.

Investorlarmen baılanysty shıratý qajet

Budan keıin Óskemen jáne Semeı qalalary ákimderi orynbasarlarynyń baıandamalary tyńdaldy. Olar Elbasy Nursultan NAZARBAEVTYŃ «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósý, reformalar, damý» atty Joldaýyndaǵy qadamdyq jospardy iske asyrý sheńberinde ınvestıtsııalar tartý jáne memlekettik-jeke menshik áriptestikti damytý jónindegi jumystardyń barysymen tanystyrdy. Óskemen qalasy ákiminiń orynbasary Arman Ysqaqovtyń aıtýynsha, búginde oblys ortalyǵy boıynsha 27 ınvestıtsııalyq jobany júzege asyrý kózdelgen. Onyń 24-i Eýropalyq damý jáne qaıta qurý bankiniń qoldaýymen qolǵa alynbaq. Atalmysh qarjy uıymynan bólinetin qarajat 102,4 mıllıard teńgeni quraıdy dep kútilýde. Sondaı-aq, taǵy úsh joba memlekettik-jeke menshik áriptestik aıasynda júzege asatyn bolady. Olardyń jalpy somasy 42,3 mıllıard teńgeni quraıdy.
- Ásirese, bes jobaǵa erekshe basymdyq berip otyrmyz. Onyń ishinde shahardyń sýmen qamtý jáne sý ótkizý júıelerin jańǵyrtý (quny 4,4 mıllıard teńge), kóshe jaryqtandyrý júıesin energııa únemdegish shamdarmen almastyrý (4,9 mıllıard), jylýmen qamtý júıesin modernızatsııalaý (bes mıllıard), Jeńis dańǵyly men Qazaqstan kóshesi qıylysynda jańa jol aıryǵyn salý (8,7 mıllıard) jáne Ertistiń ústimen ótetin, qalanyń Vınogradov kóshesi men Menovnoe aýylynyń mańyndaǵy Óskemen - Semeı avtokólik trassasyn jalǵaıtyn kópir salý (56,4 mıllıard) sııaqty aýqymdy jobalar bar, - dedi qala ákiminiń orynbasary.
Onyń aıtýynsha, buǵan qosa, taǵy úsh qosymsha jobaǵa aıryqsha mán beriletin bolady. Jalpy alǵanda, qalanyń kontsessııalyq jáne ınvestıtsııalyq jobalarynyń somasy 144 mıllıard teńgeden asyp jyǵylady eken.
Sol sııaqty, aldaǵy birneshe jylda Semeı qalasynyń aýmaǵynda da birqatar iri joba júzege asyrylady dep kútilýde. Onyń ishindegi 37 jobaǵa erekshe basymdyq berilipti. Qala ákiminiń orynbasary Qaırat Erembesovtiń sózine sensek, ásirese, kásipkerlik, agrosektor, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryna kóp kóńil bólinedi.
- Qaladaǵy jańadan boı kóterip kele jatqan Qaraǵaıly yqshamaýdanyna sý ótkizý jáne káriz júıelerin tartý, sondaı-aq, №3 jylý elektr ortalyǵyn salý jobalaryna basymdyq berip otyrmyz. Máselen, Qaraǵaılyǵa qajetti ınfraqurylymdy tartý jumystaryna 344,8 mıllıon teńge bólindi. Búginge deıin onyń 162,4 mıllıony ıgerildi. Al jylý elektr ortalyǵyna keletin bolsaq, jýyqta Qytaıdaǵy eń alpaýyt energetıkalyq kompanııa sanalatyn «TVEA» AAQ-men tıisti memorandým jasastyq. Qazir el Úkimetinen memlekettik kepildeme alý máselesi qarastyrylýda, - dedi Qaırat Erembesov.
Degenmen, oblys ákimi Danıal AHMETOV bul turǵyda da olqylyqtar kóp ekenin aıtyp, ákimder men olardyń orynbasarlaryna Eýropalyq damý jáne qaıta qurý banki sııaqty iri ınvestorlarmen jıirek kezdesip turý qajettigin tapsyrdy. 

Qan aınalymy júıesiniń aýrýlary beleń alyp tur

Kelesi kezekte densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Ǵalııa Jýasbaeva qan aınalymy júıesi aýrýlarynan bolatyn ólimdi azaıtý sharalary týraly baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, oblystaǵy ólim-jitimniń 25 paıyzy osy qan aınalymy júıesiniń aýrýlarynan bolady. 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy arqasynda atalmysh aýrýlardan bolatyn ólim kórsetkishi 46 paıyzǵa tómendepti. ıAǵnı, 2011 jyly 100 myń adamǵa shaqqanda 447 adam, al 2015 jyly 239 adam qan aınalymyndaǵy aýrýlar sebebinen kóz jumǵan. 
Sońǵy 5 jyl ishinde qan aınalymy aýrýlarynyń deńgeıi oblysta 23,5 paıyzǵa ósken. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy mamandarynyń aıtýynsha, óńirdegi bul jaǵdaıǵa eń basty sebep - egde adamdar sanynyń artýy. Odan soń skrınıngpen qamtylǵan azamattar qatarynyń kóbeıýi, jylyna shamamen 120 myń adam atalmysh tekserýden ótedi, olardyń 14,2 paıyzynda qan aınalymy júıesiniń aýrýlary anyqtalǵan. Kelesi bir sebep - 90-shy jáne 2000-shy jyldardaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq qıyńdyqtar men ólkedegi kúrdeli ekologııalyq ahýal, ásirese Semeı polıgonynyń kesiri.
- Qan aınalymy aýrýlarynyn bolatyn ólim-jitimdi qysqartý jónindegi is-sharalar júrgizilip jatyr. Aıtalyq, ótken jyly 124 myń adam tekserýden ótip, olardyń 17 myńynan aýrý belgileri tabylǵan, 15 myńy esepke alyndy. Osy jyldyń 7 aıynda taǵy 85 myńnan astam turǵyn tekseristen ótti, 9 myń naýqas anyqtalyp, 7,5 myńyn esepke aldyq. Atalmysh sanattaǵy azamattardy jeńildetilgen dári-dármekpen qamtýdy uıymdastyrý sharalary qolǵa alyndy. Mamandandyrylǵan jáne joǵary kásibı medıtsınalyq kómekpen qamtý baǵytynda oblys boıynsha 255 kardıologııalyq tósek-oryn bar, - dedi basqarma basshysynyń mindetin atqarýshy.
Munymen qosa, Óskemendegi oblystyq aýrýhanada jáne Semeı medıtsınalyq ýnıversıtetinde teri arqyly áser etý ortalyqtary jumys isteıdi. Atalmysh bólimsheler demalyssyz jáne úzilissiz mıokard ınfarktisi kezinde jedel medıtsınalyq kómek kórsetedi. Bıylǵy jeti aıda atalmysh bólimderde 1360 koronaroangıografııa jáne 1168 stentırleý syndy zamanaýı medıtsınalyq járdem túrleri kórsetilipti. Aýdandardan 787 naýqas jetkizilgen. Sonymen qatar, 80 oryndyq oblystyq ońaltý ortalyǵy ashylǵan. 
- Sońǵy 5 jylda qan aınalymy aýrýlarynyń kórsetkishi 23,5 paıyzǵa ósip otyr. Al osy jyldary elimiz boıynsha bul kórsetkish nebári 2,1 paıyzǵa artypty. Bul kóńil kónshiterlik kórsetkish emes. Mundaı jaǵdaıda ne isteý kerek?! Atqarylyp jatqan siz aıtqan sharalar áli de bolsyn jetkiliksiz. Bul sala boıynsha tereń taldaý jumysyn júrgizý kerek. Siz sebepter qatarynda adamdardyń qartaıýyn atadyńyz, mundaı sebep bola ma?! Sonda adamdar qartaımaýy kerek pe?! Skrınıngteý aýqymynyń artýy da sebep emes, ondaı tekserýler búkil elimiz boıynsha ótkiziledi. Al Semeı polıgonynyń áseri rasynda da kóp. Desek te, eń basty sebep - vedomstvodaǵy máseleler, jumystyń sapasyzdyǵy der edim. Orynbasarym Jaqsylyq Omarǵa arnaıy komıssııa quryp, kórsetkishterdiń nelikten óskenin túbegeıli tekserýdi tapsyramyn. Atalmysh topqa salalyq mınıstrlik ókilderi tartylýy kerek. Jyl sońynda biz osy máseleni taǵy bir talqyǵa salamyz. Sonymen qatar, kelesi ákimdik otyrysynda oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń balalar ólimin qysqartýǵa qatysty is-sharalaryn jan-jaqty qarastyratyn bolamyz, - dep tapsyrma berdi aımaq basshysy.

Qysqa daıyndyqtyń qarqynyn arttyrǵan jón

Oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Rınat Omarov aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyqtyń barysy týraly málimet berdi. 
Oblys ákiminiń uıǵarymyna saı ústimizdegi jyldyń sáýir aıynda qys maýsymyna daıyndyq jónindegi oblystyq shtab qurylǵan bolatyn. Osyndaı shtabtar, sondaı-aq, barlyq aýdan jáne qala ákimdikterinde de jasaqtalǵan. Arnaıy bektilgen josparǵa sáıkes jylytý maýsymynyń bastalýyna deıin 624 qazandyqty, 1350 shaqyrym jylý jelilerin, 5676 shaqyrym sýmen qamtý jelilerin daıyndap shyǵý qajet.
Basqarma basshysynyń mindetin atqarýshy bergen málimetterge súıener bolsaq, 17 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha qalalar men aýdandardyń qysqa daıyndyǵy ortasha eseppen 77 paıyzdy qurap otyr. Bul rette Semeı (59 paıyz), Kýrchatov (55 paıyz) qalalary men Kókpekti (50 paıyz), Shemonaıha (62 paıyz) aýdandarynyń kórsetkishteri kóńil kónshitpeı otyr. 
- Búgingi tańda elektr enershııasymen qamtý nysandarynyń daıyndyq kórsetkishi oblys boıynsha 75 paıyzdy quraıdy. Josparlanǵan elektr taratýshy jelilerdiń 72 paıyzyna (3241 km) aǵymdaǵy jóndeý, 43 paıyzyna (30 km) kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilgen, 458 podstantsııa jóndelgen. Úı-jaılardyń jylytý maýsymyna daıyndyq tólqujattary 15 qazanǵa deıin ázir bolýy tıis, - dedi Rınat Omarov. 
Óskemende Mendeleev kóshesindegi jylýmen qamtý jelisi jańartylyp, №3 qazandyqtan jylý trassasy salynýda. Semeıde «Teplokommýnenergo» kásiporny 250 mıllıon teńge somasyndaǵy jeke qarjysyna jóndeý jumystaryn qolǵa alǵan. Al óz mindetterin ýaqytynda oryndamaǵan semeılik «Danııar-SEK» JShS merdiger uıymymen shart birjaqty buzylyp otyr.
Basqarma basshylyǵy keńes barysynda Semeıdegi jylýmen qamtý nysandaryna aǵymdaǵy jóndeý jumystaryn júrgizý úshin Danıal AHMETOVTEN oblystyq bıýdjetten 90 mıllıon teńge somasynda qarjy bólgizýge septesýin surady.
- Ǵımarattardyń jylýdy qabyldaýǵa daıyndyǵy týrasyndaǵy qujattar 15 qazanǵa deıin emes, 15 qyrkúıekke deıin ázir bolýy tıis. Eger qyrkúıektiń sońynda kún kúrt sýyp ketse, ne isteısizder?! Sizder óz jumystaryńyzdy jeńiltkilerińiz keledi. Semeıdegi jóndeý jumystaryna qajet 90 mıllıon teńge qarajat qalalyq qazynadan qarastyrylýy kerek. Semeıde qazirgi kezde bıýdjet 400 mılııon teńge shamasynda artyq oryndalýda. Mine, osy qarjyny atalmysh maqsattarǵa jumsańyzdar. Qazir biz Semeıdiń ózinen jınalǵan barlyq qarjyny tek qalanyń óz maqsattary úshin jaratýǵa ruqsat berip otyrmyz. Sonymen qatar, bereshekterdi joıý baǵytyndaǵy jumystardy shırata túsken jón, - dedi oblys ákimi Danıal AHMETOV. 

Nurjan Kenjeuly,  Erjan Ábish