Núketaı Myshbaeva: Ónerge júregimmen berilgenmin

 «Kúndiz-túni tileıtinim -  táýelsizdigimizdiń baıandy bolǵany. Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn!» deıdi ardaqty sahna sańlaǵy. Alpys jylǵa jýyq ǵumyry Muhtar Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynyń sahnasynda ótip keledi. Bul da aktrısanyń bir baqyty. «Táýbe! Táýelsizdigime táýbe! Bıyl 25 jyldyǵyn atap ótkeli otyrǵan elime táýbe!» deıdi aktrısa. 

Shyńǵys Aıtmatov rıza bolǵan aktrısa

- Núketaı apa, mereıtoıyńyz qutty bolsyn! Osy jasqa jetken de bar, jetpegen de bar?! Siz búginde óner maıtalmannyń biri­siz, degenmen osy ónerge degen qyzyǵýshylyǵyńyz qaı kezden bastaldy? Sol esińizde me?
- Negizi, ánshilikti bala ke­­zimnen tańdaǵanmyn. Oǵan sebep, sheshem edi. Óıtkeni ol keremet ánshi, sýyrypsalma aqyn bolatyn. Áıteýir toı-to­malaqtyń bárin ózi basqaratyn edi. Kishkentaıymnan bı bı­le­tip, án aıtqyzatyn. Bir sóz­ben aıtqanda, meni ónerge tár­bıelegen adam, ol - anam. Ol kezde qýyrshaq degen atymen bolǵan joq. Biraq sonyń ózinde balalardy jınap alyp, án sa­lyp, artıst oınaıtynbyz. Aýyl­dyń ishinde bizdiń úıde ǵana ra­dıo bolatyn. Saýynshylardyń barlyǵy bizdiń úıge kelip tyń­daıdy. Men de sol radıodaǵy Roza Baǵlanovanyń ánderin tyńdap óstim. Artynan anam Almatydaǵy №12 mektepke qoıshylar men saýynshylardyń balasyn oqýǵa alatynyn estip, arnaıy «artıst bol» dep oqýǵa jiberdi. Eki jyl oqyp, 10-synypta «ınstıtýtqa túserde kerek bolar» degen oımen baǵamdy túzeý úshin aýylǵa qaıtyp bardym. Sodan konservatorııaǵa kelip, Asqar Toqpanovqa tústim. Ol: «Sen ánshi bolmaısyń, men bıyl teatr bólimin ashtym. Bizdiń birinshi stýdentimiz bolasyń» dedi. Mine, osylaısha, 1959 jyly ákemteatrdyń tabaldyryǵyn attadym. 
- Ómirge eshkim bárin bilip kelmeıdi ǵoı. Bári tájirıbemen keledi. Degenmen ónerge kelgen kezińizde aǵa býyn ókilderden syn estip, «budan artıst shyqpaıdy» degen sózder aıtylmady ma?
- Ondaı sózdi estigenim joq. Biraq syn aıtylmady emes, aı­tyldy. Alaıda ony da seni jaqsy kóretin adam aıtady. Teatrda únemi kúlip, kóńildi júresiń. Ony kórgen Ázerbaıjan Mámbetov bul tragedııany oınaı almaıdy, komedııanyń aktrısasy dep, ylǵı komedııalyq rólderdi be­retin. Biraq komedııanyń óziniń neshe túrlisi bolady, onyń ekinshi jaǵyn asha bilý kerek. Ár komedııanyń bir qaıǵysy, muńy bolady. Jalpy, ózim tragedııany jaqsy kóremin. Bir kúnde tórt aǵamdy soǵysqa alyp ketkende, sheshemniń zar eńiregeni, aýyl aza­mattaryn soǵysqa shyǵaryp salǵandaǵy halyqtyń muń-za­ryn kózimmen kórdim. Birde «Ana - Jer-Ana» spektaklinde Álımannyń róli berildi. Ol - naǵyz tragedııa. Turmysqa endi shyqqan kelinshektiń kúıeýin soǵysqa alyp ketedi. Bul jaǵdaı maǵan tanys. Óıtkeni týǵan jeń­gemniń basynan týra osyndaı jaǵdaı ótken. Sol kórgenimdi Álımanǵa saldym. Allaǵa shúkir, róldi sátti alyp shyqtym. Ózimdi keremet oınadym dep aıta al­maımyn. Biraq spektaklden keıin Shyńǵys Aıtmatov grımer bólmesine keldi. Onda Sábıra apa ekeýmiz otyrǵanbyz. Bildeı myqty jazýshy: «Oı, Sábıra apa, Núketaı, meniń shyǵarmamnan da bıik oınadyńyzdar! Núke, Álımandy keremet oınadyńyz» dep janyma kelip, qolymnan súıgende, «Raqmet, raqmet» dep jaýap bergenim esimde. Osydan bastap, Ázerbaıjan Mámbetov maǵan tragedııalyq rólderdi bere bastady. 

Aktrısa róldi qalaı jattaı­dy?

- Jalpy, sahnada júrgenińizge 60 jyldaı boldy. Osy kúnge deıin talaı spektaklge qatysyp, talaı-talaı rólderdi alyp shyqtyńyz. Búginde oınaıtyn róldegi mátindi qalaı jattaısyz? Spektakl kezinde umytyp qalmaısyz ba?
- Adamnyń atyn myń aıtsa da, umytyp qalamyn. Al róldi umytpaımyn. «Bes boıdaqqa bir toı» degen komedııaǵa osydan 10 jyl buryn oınaǵanmyn. Ót­kende sonyń úzindisin qaı­tadan berdi. Qarasam, rólimdi sýdaı jatqa biledi ekenmin. Qazir jastar sózderin umytyp, tastap ketip jatady. Sonda dińkeń qurıdy. Jaqynda «Qyzyl alma» serıalyna tústim. Onda da ózime berilgen róldiń sózin bir-eki ret oqydym da, qaıta aıtyp berdim. Sonda rejısser: «Núketaı apamyzǵa qaramaısyńdar ma, áp-sátte jattap, bir kadrda túsirip tastadyq» degeni bar. Muny boıǵa sińgen ádet deýge bolady. Negizi ózgege emes, ózime qatalmyn. Eger rólimniń bir só­zin umytqan kúni teatrdan ket­ýim kerek. Alla, áli de kúsh-qýat bersin dep tileımin! Qazir de «Júreıik júrek aýyrtpaı», «Otyz ulyń bolǵansha...» degen spektaklderde oınaımyn. 
- Apa, sizder aldaǵy óner maı­­talmanyna eliktep, olardyń pikirimen sanasyp ósken urpaqsyz. Al qazirgi býyn sizderge elikteı me? Sizderdiń aqyl-keńesterińizdi surap, pikirlese me?
- Ol ras, kezinde biz aǵa-ápkelerimizdiń oınaǵan spek­taklin qalt jibermeı kórip, ár róldi qalaı shyǵaratynyn qarap otyratynbyz. Ózimiz oınasaq, «Apa, myna ról qalaı bolady? Qalaı oınadym?» dep surap, pikirin bilýge tyrystyq. Al qazir jastardyń eshqaısysy eshteńe suramaıdy. Tipti bizdiń oınap jatqan spektaklimizge de kelip kórmeıdi dep oılaımyn. Biraq jastar jaman emes. Olarda júrek bar, teatrymyzdyń úlgisimen kele jatyr. Negizi, bizdiń zaman da, kórermen de basqa boldy. Sol sııaqty jastardyń da za­many ózgergen. Oǵan qosa, jas­tardyń ýaqyty joq. Áıteýir sapyrylysqan dúnıe. Másele, qur bilim alyp, artıst bola al­maısyń. Artıst bolý úshin týa bitken daryn bolý kerek. Farıda Sháripovanyń sózderi, sybyry balkondaǵylarǵa jetetin edi. Farıda spektaklde kishkentaı ról bolsa da, ózi jasap, túrlen­dirip, ónerdiń shyńyna alyp shy­ǵatyn. Bastysy, jastar ónerdi óltirmeı, óshirmeı, alǵa jetelese dep tilegim bar. 

Núketaı apanyń ókinishi
- Siz teatr sańlaqtarynyń kóbin kózben kórdińiz. Tipti sah­nalas, áriptes boldyńyz. Qazir kim kóbirek eske túsedi? 
- Osy kıeli shańyraqta qyzmet etip kele jatqanyma 60 jyldaı boldy. Teatr - ózi bir álem. Teatrǵa kelgenimde, Sábıra Maıqanova, Hadısha Bókeıeva, Habıba Elebekova, Bıken Rı­­mova, Farıda Sháripova, Serke Qojamqulov sekildi aǵa-ápkelerimniń kózin kórdim. Bı­ken, Habıba apalarymyz ár­qashan úılerine shaqyryp, ta­maq beretin edi. Olar týraly aıt­sam, áli kúnge deıin júregim aýyrady. Árıne, saǵynamyz, ózimiz qatarymyz birigip qalsaq, sóz qylamyz. Biz úshin olardyń aty óshken joq. 
Negizi Farıda Sháripova, Sábıra Maıqanova úsheýmiz bir aýlada turamyz. Farıdanyń kúıeýi Ydyrys Noǵaıbaevtyń mashınasy bar. Jumysqa so­ny­­men baryp-kelip júre­tin­biz. Ydyrys shyqqan kezde, bir­ge shyǵamyz. Sábıra apa mashınaǵa otyrarda: «Oıpyrm-aı, mashınany ustasa, sendeı jyltyratyp ustasyn. Ózi qandaı symbatty jigit, boı degen eki metr» dep maqtaı bastaıdy. Biz de qosylyp «ıá» dep qoıamyz. Bir kúni qarasaq, Ydyrystyń mashınasy joq. Sodan teatrǵa taksımen shyqtyq. Jolda aıal­damada otyrǵan Qapan Batyrov­ty kórip qaldyq. Sábıra «Óı, mynaý neǵyp otyr, eı! Taksı almaı ma eken, otyrysyn qarashy» dedi. Ol kisiniń sóıtip sóıleıtin ádeti bolatyn. Ekeýi qurdas bolǵandyqtan, apamyz qatty qaljyndasatyn. «Apa, alyp keteıik te» dep qoımadym. Mashınadan shyǵyp: «Qapan aǵa, mashınaǵa minińiz» dep shaqyryp, ishine qaraı kirip kettim. Qapan aǵa kire bergeninde, Sábıra apa esikti japty da qaldy. Aǵanyń saýsaǵy esiktiń ortasynda qalyp, qan ústime shashyrap ketti. «Oıbaı, apa, toqtańyz! Aǵanyń qoly synyp ketti me, ne boldy, qan ǵoı» dep shoshyp kettim. «Oı, Qudaı-aı, soǵysta basty da julyp ketedi. Anaý degen nemene?! Jumystan qalamyz» dedi. «Apa, bolmaıdy» dep shyryldaımyn. Aǵaǵa qarasam, qolyn ustap alǵan, saýsaǵy salbyrap tur. Sóıtip, ol kisini SovMınniń aýrýhanasyna tastap, teatrǵa keldik. Rejısserǵa aǵa­nyń jaǵdaıyn aıtyp, bireýdi daıyndaýyn suradyq. Óıtkeni onyń keletinin, ne kelmeıtinin de bilmeımiz. 
«Ana - Jer-Ana» spektakliniń ekinshi aktisi. Sábıra apa meniń enemdi oınaıdy. Enem ekeýmiz sahnanyń eki jaǵynda turmyz. Bir ýaqytta sahnaǵa Qapan aǵa shyǵyp: «E, sabyrly bolyńdar, Qasym men Maısalbek qaza tapty» dep qolyn appaq matamen tanyp, kóterip alǵan. Álgi jerde Sábıra apa ekeýmiz «Oıbaı!» dep zar jylap shyǵýymyz kerek. Biraq ana kisige qarap, ekeýmiz toqtaýsyz kúlemiz, Qapan aǵa da qolyn túsirmeıdi. Dárigerler solaı aıtqan bolar. Sodan «Maısalbek», «Qasym» dep apama júgirip kórisetinimiz bar. Ekeýmiz qosylyp sylqyldaımyz, Sabıra apa «boldy» dep meni qatty shymshyp qoıady. Sóıtip, áreń toqtaǵanymyz bar. 
- Bıyl 80-niń seńgirine kel­dińiz. Ómirińizde qaıǵy da, qýanysh ta bolǵan shyǵar. Ótkenińizge qa­rasańyz, ókinetin sátterińiz kóp pe?
- Shirigen baıdyń da, tórt túligi saı adamnyń da ókinishi bolady. Bárimiz Allanyń jaratqan bir pendesimiz. Tur­mysqa 24 jasymda shyqtym. Joldasym Mels Erjanov osy teatrda dekaratsııada jumys istegen, ózi sýretshi boldy. Salıqa Qojaqova arqyly meni kınoǵa shaqyryp júretin. «Oı, boıy uzyn emes, ádemi emes» dep mensinbeıtinmin. Ózi tompaıǵan bir qara jigit bo­latyn. Qashanǵy artynan júgirtesiń, sóıtip kezdese bas­tadyq. Artynan onyń ónerine ǵashyq boldym. Sóıtip, Alla basymyzdy qosty. Ekeýmizdiń Zemfıra degen qyzymyz bar. Allaǵa shúkir, bir qyzym on balaǵa tatıtyn daryndy bala. Ózi - ónertanýshy. Odan bir nemerem bar. Ókinetinim sol, teatrmen júrip, basqa bala tappadym. Negizi bireý emes, 3-4 bala bolǵanyn da ǵoı deımin. 

Núketaı apa soǵysty da kórgen

- Osy ýaqytqa deıin ómirdiń biraz asýlaryn basyńyzdan ótkerdińiz, zamannyń jaqsy-jamanyn da kórdińiz. Soǵys jyl­daryn eske alǵanda, kóz al­dyńyz­ǵa ne ele­steıdi?
- Sol soǵystyń zardabyn bir kisideı kórdim. Keıbireýler sýyqqa, ashtyqqa shydamaı ólip jatty. Ashtyqty da, joqtyqty da bastan ótkerdik. Árıne, qazirgi jastar ony bilmeıdi. Tipti aıtsań da, ertegi dep oılaıdy. Biraq qazir baqytty elmiz, táýelsiz memleketpiz. Budan asqan qýanysh bar ma?! Qazir bir qıyndyq bolsa, kıiz úıdiń astynda, tamaq jemeı ótken ómirimdi eske alyp, «E, Núketaı! Baıqa, «bálenim joq, túlenim joq» deme. Qazirgi ómiriń jumaq» dep ózimdi ózim tejeımin. 
Biz negizi qandy soǵystyń urpaǵymyz. Ákemdi kórgen joq­pyn. Bir jasqa tolmaı, dám-tuzy taýsylyp, dúnıeden ótken eken. Al anam pysyq bolatyn, sonyń tárbıesinde óstim. Jumysqa ábden pisken edim. Ol kezde bar bolǵany alty jastamyn. Onda jeıtin tamaq bolǵan joq. Táttiniń de dámin kórgen joqpyz. Ol kezde sháı degen joq. Nannyń kúıigin sháı qylyp ishetinbiz. Áýpirimdep júrip, tanys arqyly sheshem sıyr fermaǵa saýynshy boldy. Eń úlken ápkem ákem bar­da turmysqa shyǵyp, Kegen jaqta turatyn. Ózi dúken us­taı­tyn. Sheshem soǵan anda-sanda baryp, ápkemniń sháı-pulyn, kıim-keshegin alyp ke­le­tin. Saýynshy áıelderdiń barlyǵy «Oıbaı, Sharıpa qashan keledi?» dep sheshemdi tosyp otyrady. Sheshem kelgen kúni bizdiń úıde - toı. Anam alyp kelgen dúnıesiniń jartysynan kóbin solarǵa taratyp beredi. Odan kıiz úıde, ortasynda oshaq, bári án aıtyp, kóńildi otyrady. Ánniń aıaǵy zar-muńǵa aınalady. Bireýi ákesin, bireýi balasyn, endi biri kúıeýin joqtaıdy. Ótken ómirimiz osylaı ótipti. Allaǵa shúkir, qazir el aman, jurt tynysh. Táýelsizdigimiz baıandy bolsyn dep tilep otyramyn.

Áńgimelesken 
Nazgúl ERJANQYZY