Norvegııanyń Breıfonn muzdyǵy joıylyp ketýi múmkin

ASTANA. KAZINFORM — Bir kezderi Rýgalann aımaǵynyń «aq maqtanyshy» sanalǵan jáne «Norvegııanyń ońtústik polıýsi» degen laqap atqa ıe bolǵan Breıfonn muzdyǵy jyldam erip, joıylyp barady, dep habarlaıdy AZERTADJ. 

Ǵalymdardyń boljaýynsha, muzdyq 10 jyldan ishinde tolyǵymen joıylyp ketýi múmkin.

2025 jyly Annals of Glaciology ǵylymı jýrnalynda jarııalanǵan jańa zertteýler muzdyq 1950 jyldardan beri óz aýmaǵynyń 94%-y — 1955 jylǵy 3,3 sharshy shaqyrymnan 2024 jyly nebári 0,17 sharshy shaqyrymy qalǵanynyn kórsetedi.

Breıfonn buryn Rýgalann pen Vestland aımaqtarynyń shekarasynda jalǵyz muz qabaty bolǵan, biraq 1980 jyldan bastap ol bólek fragmentterge ydyraı bastady. Erozııa 2018 jyldan keıin jyldam júrdi. Ol kezde jaz óte jyly, qysta qar az jaýdy. 

Ólsheýler kórsetkendeı, 1970 jyldardyń aıaǵynan bastap keıbir jerlerde muzdyń qalyńdyǵy 45 metrge deıin kishireıgen. Sońǵy jyldary eń úlken qaldyqtar jyl saıyn qalyńdyǵyn bir metrge jýyq joǵaltyp jatyr. Breıfonnyń ornalasqan jeri onyń osaldyǵyna odan ári yqpal etedi. Muzdyq tómen jáne tegis jatyr, bıiktigi 200 metrden az, bul klımat jylynǵan saıyn sýyq aımaqtarǵa sheginý múmkindigin joıady.

Qazir Breıfon joıylyp ketý qaýpi tóngen muzdyqtar kiretin Global Glacier Casualty List halyqaralyq tizimine endi. Ǵalymdar onyń qazirgi kúıine qaramastan, ony áli kúnge muzdyqtar qatarynan shyǵarmaǵan. Breıfonn halyqaralyq klassıfıkatsııa boıynsha kók muzdyń belgilerin jáne aldyńǵy qozǵalystaǵy jaryqtardy saqtaı otyryp, 20 upaıdyń 18-in jınady. Degenmen, zertteýshiler muzdyqtyń belsendi sanattan joıylyp ketý qaýpi tóngen kúıge aýysqanyn jáne qabaty tym juqa bolýy múmkin ekenin atap ótti. Aldaǵy ýaqytta onyń bolashaǵyn spýtnık arqyly baqylaý josparlanyp otyr.

Eske salaıyq, Túrkııada muzdyqtar erip, ekojúıege qaýip tóndi. Klımattyń ózgerýi eldiń tepe-teńdigin buzyp jatyr.