Nobel syılyǵynyń laýreaty Mo ıAn qazaqtardan keshirim surady

Ol sózin qazaqtardan keshirim suraýdan bastady.

— Birinshiden, qazaq ádebıetin jetkilikti deńgeıde oqymaǵanym úshin keshirim suraımyn. Oǵan sebepter de bar. Óıtkeni, qytaı tiline aýdarylǵan qazaq ádebıeti úlgileri óte az. Osy sapardan qaıtqannan keıin, qazaq jazýshylarynyń qytaı tiline aýdarylǵan shyǵarmalaryn izdep taýyp, tanysamyn, — dedi ol.

Odan ári jazýshy ádebıettanýshylar men oqyrmandar arasynda talaı pikirtalas týdyrǵan, alaıda avtoryna dańq ákelgen «Salpy keýde, úlken bókse» shyǵarmasy jóninde dáris oqydy.

— Dástúrli qytaı qoǵamynda otbasynda bala bolmasa, ony áıelden kóredi. Erkekti eshkim kinálamaıdy. Al meniń shyǵarmamdaǵy bas keıipker áıeldiń kúıeýi belsiz bolatyn. Ol jubaıynan ajyrasqan soń, birneshe erkekten toǵyz bala kóredi. Sebebi, qoǵamnyń áıeldi ǵana aıyptaı beretin qasań túsinigine qarsy kúresedi. Óziniń bala kóterip, ómirge sábı ákele alatynyn, belsiz bolǵan burynǵy kúıeýiniń kesirinen nekede perzent súıe almaǵanyn dáleldegisi keledi. Jalpy, ol áıeldiń segiz qyz, bir uly bolady, — dedi Mo ıAn.

Avtordyń baıandaýynsha, bas keıipkerdiń qyzdary boıjetken soń, ártúrli tap ókiline kúıeýge tıdi.

— Biri kommýnıske, ekinshisi Gomından kapıtanyna, úshinshisi amerıkalyq ushqyshqa, tórtinshisi japondarǵa kómektesken qytaı áskeriniń sarbazyna turmysqa shyqty. Bul taraptar jaý bolǵandyqtan, qyzdary men kúıeý balalary bir-birimen jolyǵyp qalsa, soǵysatyn. Biraq ózara qansha dushpan bolsa da, bári de týǵan balalaryn sheshesine ákelip beretin. Ana olardy qushaǵyna basatyn, — dedi qalamger.

Mo ıAn týyndysyndaǵy bul jaıttardan biz eki astar kóremiz. Áýelgisi — bir úıdiń, ıaǵnı bir ulttyń qyzdary ártúrli ult ókilderine turmysqa shyqsa, árqaısysy óziniń kelin bolyp túsken jeriniń qamyn kúıttep, ózi shyqqan ultty umytady, ıakı bul jerde sóz zergeri ulttyq máseleni kóterip otyr. Ekinshisi — ananyń qudireti. Bir-birimen jaýlasyp júrgen qyz-kúıeýler perzentterin bas keıipker áıeldiń, ananyń qushaǵyna ákelgende, dushpandyqty umytady. Ájesi jıenderin ózi baǵyp, ósiredi.

Bas keıipker áıeldiń segiz qyzy, bir uly bar ekenin joǵaryda aıttyq. Sol jalǵyz ul Shangýan Tszıntýnnyń ákesi shvetsııalyq din qyzmetkeri edi.

— Ol óńi sary, kózi kók, boıy uzyn, syrtqy kelbeti óte symbatty, ádemi bala edi. Biraq rýhanı turǵyda asa álsiz boldy. Shangýan Tszıntýnnyń qandaı obraz ekenin men aıta almaımyn, — deıdi avtor.

Bizdińshe, bul detalde de ulttyq biregeılikti saqtaý ıdeıasy kórinis beredi. Sebebi, eki ulttyń aralas nekesinen týǵan balanyń ishki álemi, rýhanııaty osal bolǵanyn qalamgerdiń ózi aıtyp otyr.

Mo ıAnnyń dárisinen keıin, jınalǵan qaýym oǵan saýaldaryn qoıdy. Jazýshy Tólen Ábdik jazý kestesi, kún tártibi jóninde surady.

— Jas kezimde kúndiz uıyqtap, túnde jazatynmyn. Qazir kún tártibim qalpyna keldi. Keshke demalyp, kúndiz jumys isteımin, — dedi ol.

Sonymen birge, Mo ıAn qalamgerlerge keńes berdi.

— Ádebı shyǵarmadaǵy kórkem shyndyq pen shynaıy ómirdegi shyndyq birdeı emes. Al jazýshylar qaýymy sol ekeýinen de attap ótip, «úshinshi ómirdegi» shyndyqty jazýy kerek, — dedi ol.

Sonymen qatar, oqyrmandar qytaı qalamgerinen magııalyq realızm tásilimen jazatyny, oǵan tóselýge Gabrıel Garsıa Markes shyǵarmashylyǵynyń yqpaly jóninde surady.

— Nobel komıteti maǵan Nobel syılyǵyn bergende, «magııalyq realızm baǵytyndaǵy shyǵarmasy úshin» dep málimdedi. Meniń kóp shyǵarmamnyń jelisi balalardyń túsi arqyly órbıdi. Gabrıel Garsıa Markestiń kóp shyǵarmasyn oqydym. Onyń maǵan áseri zor boldy, kelisemin. Ásirese, 1980 jyldary kóp qytaı jazýshysy Markestiń stılinde jaza bastady. Biraq biz shetelge eliktemeı, ózimizdiń ulttyq tanymymyz ben salt-dástúrimiz negizinde ádebıette jańa nárse oılap tabýymyz kerek. Sodan dúnıejúzilik ádebıet qalyptasady, — dedi Mo ıAn.

Sondaı-aq, ol qazirgi qytaı qalamgerleriniń balalyǵy men aýyly týraly kóp jazatynyn atap ótti. Onyń pikirinshe, aqyn-jazýshy óz eliniń tanym-túsinigi men tynys-tirshiligin jazýy qajet. Alaıda ádebı shyǵarmada álemniń kez-kelgen túkpirindegi oqyrman taǵylym alatyndaı adamzatqa ortaq qundylyqtar bolýy tıis.

Aıta keteıik, buǵan deıin Qytaıdan atajurtqa kósh bastaǵan jazýshy Qabdesh Jumadilovtiń týǵanyna 90 jyl tolǵanyn jazǵanbyz.