Netflix-ten tarıhı serıaldarǵa deıin: Dombyranyń úni jahandyq ekrandarǵa jol tartty
ASTANA. KAZINFORM — Bıyl elimizde Ulttyq dombyra kúni 5 shilde atap ótiledi. Dástúr boıynsha bul mereke shilde aıynyń alǵashqy jeksenbisine belgilengen. Onyń basty maqsaty — qazaq halqynyń tól mádenıetiniń basty nyshany sanalatyn qos ishekti kóne mýzykalyq aspapty dáripteý. Sońǵy jyldary dombyranyń úni álemdik kıno men serıaldarda da jıi estilip júr. Osyǵan oraı Kazinform tilshisi dombyranyń úni shyrqalǵan fılmder men telehıkaıalarǵa sholý jasady.
Aýatar: Aang týraly ańyz
Dombyra úni estilgen sońǵy jobalardyń biri — Netflix platformasyndaǵy «Aýatar: Aang jaıly ańyz serıaly». Jobanyń ekinshi maýsymynyń mýzykalyq súıemeldeýine qazaqstandyq kompozıtor ári mýzykant Dana Zulpyhar qatysyp, dombyra men qobyz partııalaryn oryndaǵan. Bul aspaptardyń kúmbirlegen dybysy serıaldyń saýndtregine engizilip, ony japonııalyq kompozıtor Takesı Fýrýkava jazǵan.
Sondaı-aq Avatar serıalynyń ekinshi maýsymynda mýzykalyq súıemeldeýdi jasaǵan avtorlar Ortalyq Azııanyń dástúrli áýenderine erekshe nazar aýdarǵan. What’s on Netflix basylymyna bergen suhbatynda kompozıtor Takesı Fýrýkava shyǵarmashylyq top Uly Jibek joly óńirinen, sonyń ishinde Qazaqstan mádenıetinen shabyt alǵanyn aıtqan. Onyń aıtýynsha, qazaqtyń dástúrli mýzykalyq aspaptaryn batystyq sımfonııalyq orkestrdiń oryndaý mánerimen úılesimdi ushtastyrǵan.
Osman ımperııasynyń qurylýy
Qazaqtyń ulttyq aspaptaryn túriktiń tarıhı «Osman ımperııasynyń qurylýy» serıalynda da baıqaı alamyz. Jobaǵa Jańaqorǵannan shyqqan qobyzshy Erjan Arqabaı men dombyrashy Arslanbek Sultanbekov qatysqan. Mýzykanttardy túsirilimge Bozdağ Film kompanııasy arnaıy shaqyrǵan. Serıalda olar Osman bektiń ulyqtaý rásimine kelgen jyraýlardyń rólin somdaıdy.
Erjan Arqabaıdyń aıtýynsha, serıalda Arslanbek Sultanbekovtiń «Qosaı» shyǵarmasynyń negizinde jazylǵan Osman Bey kompozıtsııasy oryndalǵan. Án dombyra men urmaly aspaptardyń súıemeldeýimen shyrqalady. Dombyra men qobyzdyń úndestigi tarıhı kórinistiń ajaryn ashyp, serıalda keńinen kórinis tapqan túrki halyqtaryna ortaq rýhanı sabaqtastyqty da aıshyqtaı túsken.
«Búrkitshi qyz»
Qazaq mádenıetine qatysty álemge tanylǵan taǵy bir týyndy — «Búrkitshi qyz» derekti fılmi. Amerıkalyq rejısser Otto Bell túsirgen fılm 2016 jyly jaryq kórdi. Kartına Mońǵolııada turatyn etnıkalyq qazaq, nebári 13 jastaǵy Aısholpan Nurǵaıypqyzynyń búrkitshi bolyp, ata-baba dástúrin jalǵastyrýǵa bel býǵan ómir jolyn baıandaıdy.
Fılmdi áıgili aktrısa Deızı Rıdlı dybystaǵan. Týyndyda kórermen jas keıipkerdiń taǵdyry men Altaı taýlaryn mekendegen qazaq kóshpendileriniń turmys-tirshiligimen tanysady. Onda ulttyq mýzyka, dástúrli kıim, qazaq tili men salt-dástúr dala mádenıetiniń ajyramas bóligi retinde keńinen kórsetilgen. Keıin qazaqstandyq derekti fılm rejısseri Qanat Beısekeev te «Kóshpendiler» jobasy aıasynda Aısholpan týraly jeke fılm túsirdi.
«Búrkitshi qyz» fılmi tikeleı dombyra jaıly bolmasa da, qazaqtyń ulttyq bolmysy, dástúri men keń dalasynyń kelbetin álemdik deńgeıde tanystyrylǵan jarqyn týyndylardyń biri.
«Qyz Jibek»
Dombyranyń qazaq kınosyndaǵy orny erekshe. 1970 jyly jaryq kórgen ańyzǵa aınalǵan «Qyz Jibek» fılminde ulttyq mýzykanyń úni Tólegen men Jibektiń mahabbat hıkaıasymen astasyp jatyr.
Fılmniń mýzykasyn kompozıtor, dırıjer ári dombyrashy Nurǵısa Tilendıev jazǵan. Kartınada Qurmanǵazy men Túrkeshtiń kúıleri, sondaı-aq Nurǵısa Tilendıevtiń tól shyǵarmalary paıdalanylǵan.
Fılmniń alǵashqy kórinisterinen-aq qaıǵyly oqıǵanyń lebi seziledi. Dala kórinisi, aqqýlar, shańyraq pen qıraǵan aýyl beınelengen prologta dombyranyń qońyr úni men týǵan jer týraly án qatar estiledi. Jalpy týyndyda mýzyka jyraýlar ónerimen, salt-dástúrlermen, aıtyspen jáne kóshpeli ómir saltymen ózara sabaqtasyp, fılmniń kórkemdik ózegine aınalǵan.
«Dombyra»
«Qazaqfılm» kınostýdııasy túsirgen «Dombyra» qysqametrajdy fılminde ulttyq aspap oqıǵanyń negizgi ózegine aınalady.
Rejısser Ramazan Halıollanyń týyndysy dombyra tartatyn, úlken sahnaǵa shyǵyp óner kórsetýdi armandaıtyn jas balanyń oqıǵasyn baıandaıdy.
Fılm halyqaralyq festıvalderde de joǵary baǵalandy. 2019 jyly Úndistanda ótken Delhi Shorts International Film Festival kınofestıvalinde «Úzdik fılm» atalymyn jeńip alsa, 2020 jyly Ispanııadaǵy Short of the Year festıvalinde qazylar alqasynyń arnaıy júldesine ıe boldy.
«Jaý júrek myń bala»
Rejısser Aqan Sataevtyń 2012 jyly jaryq kórgen «Jaý júrek myń bala» fılmi XVIII ǵasyrdyń alǵashqy jartysyndaǵy qazaq tarıhyndaǵy eń kúrdeli kezeńderdiń birin sýretteıdi. Bul — jońǵar shapqynshylyǵyna qarsy kúreste el birligi men erliktiń azattyq jolyndaǵy basty kúshke aınalǵan ýaqyt.
Fılmniń basty keıipkeri Sartaı jáne onyń qataryndaǵy qazaq jastary týǵan jerin qorǵaý úshin atqa qonady. Osylaısha týyndy jas batyrlardyń eseıip, el taǵdyryna jaýapkershilikpen qaraýyn kórsetetin tarıhı epos retinde de kórermenge jol tartty.
Fılmdi «Qazaqfılm» kınostýdııasy túsirgen. Mýzykalyq súıemeldeýdiń avtory — kompozıtor Renat Ǵaısın. Aýqymdy shaıqas kórinisteri, saıyn dala peızajdary, ulttyq kıimderi, ulttyq aspaptardyń úndesýi fılmniń ulttyq bolmysyn asha túsedi.
Túsirilim 90 kúnge sozylǵan. Fılm Qapshaǵaı mańynda, Sharyn shatqalynda, Qapal-Arasanda, Tamǵaly tasta jáne Úlken Almaty kóliniń mańynda túsirilgen. Al Ańyraqaı shaıqasy beınelengen eń kólemdi epızod toǵyz kún boıy alty kameranyń kómegimen taspaǵa túsirilip, oǵan myńǵa jýyq kaskader qatysqan.
«Tamyz»
2025 jyly qazaqy áýendi tyńshylyq oqıǵasyna qurylǵan «Tamyz» fılminen de estýge bolady. Bul týyndy jazýshy Vladımır Bogomolovtyń «1944 jyldyń tamyzynda» («Aqıqat sáti») romanynyń jelisi boıynsha túsirilgen.
Oqıǵa 1944 jyldyń tamyz aıynda, Keńes áskeri azat etkennen keıingi Batys Belarýs ormandarynda órbıdi. Fılmniń negizgi jelisi maıdan shebiniń arǵy jaǵynan shıfrlanǵan radıohabar jiberip otyrǵan jaý barlaý tobyn anyqtap, qolǵa túsirýge tapsyrma alǵan SMERSh qarsy barlaý qyzmetiniń arnaıy jasaǵynyń tóńireginde órbıdi.
Fılmniń saýndtregi úshin bashqurttyń AY YOLA toby «Agata Krıstı» rok tobynyń Black Moon ánin jańa óńdeýde oryndaǵan. Mýzykanttar kompozıtsııaǵa qýraı, qobyz, dombyranyń úni, kómeımen aıtý elementteri men dástúrli vokaldy qosyp, etnıkalyq boıaýyn kúsheıtken.
Plectra Series 3: Kazakh Dombra vırtýaldy mýzykalyq aspaby
Amerıkalyq Impact Soundworks kompanııasy Plectra Series 3: Kazakh Dombra atty vırtýaldy mýzykalyq aspapty usyndy. Ol tsıfrlyq mýzykamen aınalysatyn kompozıtorlar men saýnd-dızaınerlerge arnalǵan.
Jobany ázirleýshiler bul ónimdi úni jarqyn, qaǵysy anyq estiletin Qazaqstannyń kóne perneli ishekti aspabynyń dálme-dál tsıfrlyq úlgisi retinde sıpattaıdy. Vırtýaldy kitaphana mýzykanttarǵa dombyranyń tabıǵı tembrin tsıfrlyq mýzyka jasaýda keńinen paıdalanýǵa múmkindik beredi. Ony jeke aspap retinde de, ansambl quramynda da, sondaı-aq fılmder men beıneoıyndarǵa arnalǵan mýzykalarda da qoldanýǵa bolady.
Aıta keteıik, buǵan deıin, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń dombyranyń qazaq halqy úshin qasıetti ulttyq mura ekenin aıtyp, onyń Qazaqstandy álemge tanytatyn biregeı brendke aınalýy tıis ekenin atap ótkenin bolatyn.
Maqalanyń túpnusqasyn osy jerden oqı alasyz.
