Nesıeni qaıta qarjylandyrý qandaı jaǵdaıda qaryz alýshyǵa tıimdi bolady
ASTANA. KAZINFORM – Bankter qaıta qarjylandyrý qyzmetin halyqqa jıi usyna bastady. Alaıda ol shynymen bárine qajet pe jáne qaryz alýshylar úshin qandaı paıdasy bar ekenin Kazinform tilshisi taldap kórdi.
Mundaı habarlamalar mobıldi qosymshalar men SMS arqyly keledi, bank qyzmetkerleri klıentter bazasyna qońyraý shalady nemese bólimshede keńes berý kezinde osy qyzmetti esterine salady.
Sonymen birge, kóptegen qaryz alýshy «qaıta qarjylandyrý» sózin kórgende, bul usynystyń máni nede jáne onyń ne úshin qajet ekenin tolyq túsine bermeıdi. Kópshilik úshin bul kezekti qajetsiz ónimdi tańý sııaqty kórinedi, alaıda is júzinde qaıta qarjylandyrý – bankke de, qaryz alýshynyń ózine de tıimdi bolýy múmkin qarjylyq qural.
Jalpy alǵanda qaıta qarjylandyrý – bir nesıeni nemese birden birneshe qaryzdy óteý úshin jańa nesıe rásimdeý. Bul rette aqsha qolma-qol berilmeıdi, bank jańa qarajatty tikeleı kredıtorǵa aýdaryp, eski mindettemelerdi jabady. Nátıjesinde adamnyń qolynda bir ǵana jańa kredıttik shart qalady, biraq ol ózge sharttarmen, paıyzdyq mólsherlememen jáne merzimmen rásimdeledi.
Qarapaıym tilmen aıtqanda, qaryz alýshy eski nesıesin jańasyna aýystyrady, biraq jańa sharttar burynǵysynan tıimdi bolady dep úmittenedi.
Nelikten bankter qaıta qarjylandyrýdy usynady
Bir qaraǵanda, bank úshin klıenttiń paıyzdyq mólsherlemesin tómendetý nemese tólemdi jeńildetý tıimdi emes sııaqty kórinýi múmkin. Alaıda, shyndyǵynda mundaı usynystardyń artynda qısyndy ekonomıkalyq esep tur.
Birinshiden, bank jańa klıent tabady. Eger qaryz alýshy basqa qarjy uıymyndaǵy nesıesin qaıta qarjylandyrsa, is júzinde jańa bankke aýysady. Sonymen birge, ol jańa nesıeniń búkil merzimi boıynda paıyzdyq kiris ákeledi.
Ekinshiden, bank úshin tólemderdiń boljamdy bolýy mańyzdy. Aı saıynǵy tólemi az klıentke qaryzyn óteý jeńilirek, demek, merzimin ótkizip alý qaýpi azaıady. Qarjy uıymy úshin turaqty, tipti ýaqyt boıynsha uzartylǵan kiris problemalyq nesıelerge qaraǵanda tıimdirek bolady.
Úshinshiden, qaıta qarjylandyrý saqtandyrý, karta, depozıtter sekildi qosymsha ónimder men qosymsha qyzmetterdi usynýǵa múmkindik ashady. Bul da qosymsha tabys qalyptastyrady.
Eń bastysy, bankter qaryz alýshylar úshin bir-birimen básekege túsedi. Sondyqtan qaıta qarjylandyrý boıynsha tıimdi sharttar usynady.
Qaıta qarjylandyrý klıentke ne úshin qajet
Mundaǵy eń mańyzdy múdde – nesıeniń sharttaryn klıenttiń ózine tıimdi etip jasaý, ıaǵnı paıyzdyq mólsherlemeni tómendetý. Mysaly, birneshe jyl buryn qaryz jyldyq 23-25% stavkamen alynǵan bolsa, al qazir naryqta 16-18% stavkamen usynystar bar bolsa, aıtarlyqtaı aıyrmashylyq seziledi.
Ekinshi mańyzdy tusy – aı saıynǵy tólemdi azaıtý. Bul ,ásirese, tabys azaıǵanda nemese otbasylyq bıýdjetke salmaq artqanda ózekti. Sondyqtan qaıta qarjylandyrý – buryn alynǵan nesıeni tóleı almaı otyrǵan adamdarǵa qoldaý kórsetý úshin negizgi qural bolyp sanalady.
Úshinshi áleýetti artyqshylyq – birneshe nesıeni biriktirý. Mysaly, adamnyń tutynýshylyq nesıesi, bólip tóleý jáne kredıttik kartasy bolsa, qaıta qarjylandyrý arqyly barlyq mindettemeni bir jańa qaryzǵa biriktirip, aıyna bir ret qana tóleýge bolady.
Sonymen birge, qaıta qarjylandyrý nesıeniń merzimin ózgertýge múmkindik beredi. Merzimdi qysqartyp, qaryzdan tezirek qutylýǵa jáne qosymsha tólemdi azaıtýǵa bolady nemese merzimdi uzartyp, bıýdjettik júktemeni tómendetýge bolady.
Osylaısha aı saıynǵy tólemdi shamamen eki ese azaıtýǵa bolady. Mysaly, adam 3 mıllıon teńge kredıtti 3 jylǵa 24% mólsherlememen alýy múmkin. Onyń aı saıynǵy tólemi shamamen 118-120 myń teńge bolady. Bir jyldan keıin basqa bank 17% stavkamen 4 jyldyq qaıta qarjylandyrý usynady. Odan qaryzdy tóleý merzimi eki esege uzarady – qalǵan 2 jyl ornyna 4 jyl tólenedi, biraq tólem 120 myń emes, 60-80 myń teńge bolady.
Qaıta qarjylandyrý qaı kezde tıimdi
Mamandar nesıe rásimdegennen keıin uzaq ýaqyt ótse nemese naryqta tómen stavkalar paıda bolsa, qaıta qarjylandyrýǵa júginýge keńes beredi. Nesıesin tóleı almaı júrgen azamattar da tarıhyn jaqsartqan soń, qaıta qarjylandyrý arqyly qaryz sharttaryn anaǵurlym tıimdi ete alady.
Eger aı saıynǵy tólem somasy azaımasa nemese qaryzdy óteý merzimi qysqarmasa, barlyq nesıeni bir tólemge biriktirýdiń paıdasy joq. Alaıda, kenetten kútpegen qarjylyq qıyndyqtar týyndasa, qaıta qarjylandyrý kómekke keledi. Bul jaǵdaıda tólemderdi keshiktirip, nesıe tarıhyn buzǵannan góri nesıe mindettemelerin uzartyp, turaqty túrde tóleý áldeqaıda tıimdi.
Degenmen, qaıta qarjylandyrý qaryzdy keshirýdi bildirmeıtinin este saqtaǵan jón. Bul áli de sol nesıe, tek basqa sharttarmen berilgen jáne ony tólemeý saldary da sol qalpy saqtalady.
Aıta keteıik, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń málimetinshe, 2025 jyly elimizde nesıe berý qarqyny tómendegen.
Sondaı-aq, Qazaqstanda mıkroqarjy qyzmetterine qoıylatyn biryńǵaı talaptar engiziledi.