Nemat Kelimbetovtyń kóne ádebıetti zertteýge qosqan úlesi asa qomaqty - Qanseıit Ábdezuly
ALMATY. 19 qarasha. QazAqparat /Názıra Eleýhan/ - Almatyda belgili jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, QR Gýmanıtarlyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Nemat Kelimbetovtyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan "N. Kelimbetov -jazýshy, túrkolog-ǵalym" degen taqyrypta "dóńgelek ústel" otyrysy bolyp ótti.
Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Qanseıit Ábdezulynyń aıtýynsha, Nemat Kelimbetovtyń kóne ádebıettegi zertteýge qosqan úlesi asa qomaqty. "Qyzyl ımperııa tusynda ol kisi túrki, ıslam zamanyna bardy, Orhon-Enıseı jazbalaryn da zerttedi. Ol bizdiń zamanymyzǵa deıingi jyl sanaýymyzdan myń ǵasyrǵa ketip qaldy, sońǵy shyqqan monografııasynda bizdiń 3 myń jyldyq tarıhymyzdy baıandap berdi. Sonaý saqtar, ǵundar dáýirinen bastap keshegi Muhamed Qaıdar Dýlatıǵa deıingi, búkil qazaq ádebıetiniń júrgen jolyn zerttedi. Bul Nemat Kelimbetovtyń ádebıettegi erligi. Nemat aǵa ejelgi dáýir ádebıetiniń birden bir zertteýshisi, ol osy salanyń ǵylymı mektebiniń negizin qalaýshy jáne tuńǵysh ejelgi dáýir ádebıeti oqýlyǵynyń avtory", -dep atap ótti dóńgelek ústel barysynda Qanseıit Ábdezuly. Onyń paıymdaýynsha, búgin tusaýy kesilgen, ár tilde jaryq kórgen kitaptar qazaq rýhanııaty úshin úlken oqıǵa. "Óıtkeni, bul ádebıettaný ǵylymy salasyndaǵy aýdarylǵan alǵashqy eńbekter. Endi álem qazaq kóne ádebıetin tanıtyn boldy", - dedi ol.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri Nurlan Orazalınniń aıtýynsha, N. Kelimbetovtyń eńbekteri qazaq ádebıetiniń abyroı-bedeline qosylyp otyrǵan úles. Tósekke baılanyp, taǵdyr synǵa alǵan kezderi N. Kelimbetov rýhynyńmyqtylyǵynyń arqasynda ózin saqtaı bildi, qalamyn da qolynan túsirmedi. Qazaqtyń arǵy-bergi uly tarıhy men ádebıetin túgendep, jınaǵan qazynasynan birizdi ǵylym jasady. Keńes dáýirinde aldyndp kezdesken qıyndyqtarǵa qaramastan, ǵylymdy, ádebıetti tereńge alyp ketetin úlken-úlken monografııalardy dúnıege ákeldi. Álemge qazaq jerinen qandaı ulylar ósip shyqqandyǵyn, qazaqtyń baı ádebıeti, baı tarıhy bolǵandyǵyn jetkize bildi.
Basqosýǵa elimizdiń kórnekti jazýshylary, ǵalymdar men aqyndar, zııaly qaýym ókilderi, joǵary oqý oryndarynyń basshylary qatysty. Otyrysta jazýshynyń ádebıet, tarıh salasyna qosqan úlesi, sonymen qatar Nemat Kelimbetovtyń nemis tiline aýdarylǵan "Úmit úzgim kelmeıdi" atty romany jaqynda Eýropanyń Frants Kafka qoǵamynyń marapatyn alǵandyǵy atap ótildi. Atalmysh roman qytaı, túrik tilderine aýdarylyp, tusaýkeser rásimderi Ystambul jáne Beıjiń qalalarynda ótkizilgen bolatyn. Eýropanyń Frants Kafka qoǵamynyń marapaty ıegerleriniń qatarynda buǵan deıin áıgili kınorejısserler Stıven Spılberg pen Mılosh Forman, japonnyń ataqty jazýshysy Harýkı Mýrokamı bolǵan.
Sondaı-aq basqosý barysynda jazýshynyń qytaı, nemis túrik tilderinde jańa shyqqan kitaptarynyń tusaýkeseri bolyp ótti. "Úmit úzgim kelmeıdi" dep atalatyn hıkaıat -monology men "Ulyma hat" degen essesinde ómirge degen qushtarlyq, ulttyq rýh, bıik adamgershilik murattary sóz bolady. "Qarııalar" atty essesinde qarttardyń jas urpaq aldyndaǵy parasatty paryzy, qoǵamdaǵy róli aıtylady. Al, "Kúnshildik" atty hıkaıat-dıalogynda jamandyq ataýlynyń qaınar-bastaýy kúnshildik ekendigi naqty derekter negizinde baıandalǵan.
Elimizde qalamgerdiń esimi kópshilik oqyrman qaýymǵa álem klassıkteriniń úzdik shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan aýdarmashy retinde jaqsy málim. Ǵalymnyń "Ejelgi túrki poezııasy jáne qazaq ádebıetindegi dástúr jalǵastyǵy", "Qazaq ádebıeti bastaýlary", "Kórkemdik dástúr jalǵastyǵy", "Ejelgi dáýir ádebıeti", "Ejelgi ádebı jádigerlikter" jáne taǵy da basqa irgeli zertteýleri jaryq kórgen.
