Nelikten qazaqstandyqtar eski avtokólikterin kádege jarata almaı júr
ASTANA. KAZINFORM – Eski kólikterdi qaıta óńdeý naryǵy jańa ruqsat berý talaptaryna beıimdelgen kezde qabyldaý pýnktteri iske qosylyp, halyqqa arnalǵan sertıfıkattar paıda bolady, al «tot basqan muralardy» kádege jaratý qorshaǵan ortany qorǵaýdyń naqty quralyna aınalady. Baǵdarlamanyń iske qosylýy ne sebepti sozylyp ketkenin Kazinform agenttiginiń tilshici zerttep kórdi.
Qazaqstanda paıdalanýdan shyqqan avtokólikterdi kádege jaratý baǵdarlamasy formaldy túrde daıyn. Vedomstvo ókilderi 2024 jyldyń kókteminde málimdegendeı, kádege jaratýmen EQJJ boıynsha tıisti ruqsaty bar barlyq kásiporyn aınalysa alar edi. Mundaı kompanııalardyń sany el boıynsha shamamen 200-ge jýyq, ıaǵnı is júzinde ár óńirde bıznes bul qyzmetti kórsete alar edi. Sonymen qatar mınıstrlikte kádege jaratý júıesin qalyptastyrýdy uzaqqa sozylatyn protsess dep atap, ony bir-eki jyldyń ishinde tolyq iske asyrý múmkin emes ekenin aıtqan.
2025 jyldyń aıaqtalýyna jaqyndap qalǵanymen, qaıta óńdeýshiler áli iriktelmegen, kelisimsharttar jasalmaǵan, al resmı qabyldaý pýnktteri áli kúnge deıin anyqtalmaǵan. Óńir turǵyndary, onyń ishinde Shymkent qalasynyń halqy da, eski avtokólikterin zańdy túrde kádege jaratý múmkindiginen áli aıyrylyp otyr.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Kazinform agenttiginiń resmı saýalyna bergen jaýabynda elde ázirge avtokólikterdi qabyldaıtyn qalalar men resmı qabyldaý pýnktteriniń bekitilgen tizimi joq ekenin túsindirdi. Paıdalanýdan shyqqan kólik quraldary men ózdiginen júretin aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn kádege jaratý úshin ıelerinen ótinim qabyldaý protsesi tek qaıta óńdeýshiler anyqtalyp, olarmen tıisti kelisimsharttar jasalǵannan keıin ǵana bastalady.
Jańa ruqsat berý talaptary
Baǵdarlamanyń iske qosylýynyń sozylyp ketýiniń negizgi sebebi – kompanııalar tapsyratyn qujattardyń «Ruqsattar jáne habarlamalar týraly» zańnyń jańartylǵan talaptaryna sáıkes kelmeýi.
2024 jylǵy 10 qazannan bastap tústi jáne qara metaldardyń synyqtaryn jınaý, saqtaý, qaıta óńdeý jáne ótkizý qyzmeti habarlama tártibinen ruqsat berý tártibine aýystyryldy. Al baǵdarlamanyń iske qosylýy bıznestiń jańa úlgidegi ruqsattardy alýyna tikeleı baılanysty. Onsyz kásiporyndar kádege jaratý jumystaryna qatysa almaıdy.
– Qara jáne tústi metaldardyń synyqtary men qaldyqtaryn jınaý, saqtaý, qaıta óńdeý jáne ótkizý qyzmetin buryn habarlama negizinde júzege asyrǵan zańdy tulǵalar ekinshi sanattaǵy ruqsatty alýǵa nemese qyzmetin toqtatý týraly habarlama joldaýǵa mindetti. Osylaısha, atalǵan baǵdarlamaǵa qatysý úshin qaıta óńdeýshi ekinshi sanattaǵy ruqsat qujatyn usynýy qajet, - dep atap ótti QR Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar vıtse-mınıstri Jomart Álıev.
Sonymen qatar eski avtokólikterdi qabyldaý pýnkti qaıta óńdeýshiniń menshiginde nemese jalǵa alynǵan, zańnama talaptaryna jáne qaıta óńdeýge jáne kádege jaratýǵa jınaý men daıyndaý qaǵıdalaryna saı keletin óndiristik baza bolýy tıis.
Qaıta óńdeýshilermen kelisimsharttar jasalǵannan keıin avtokólikter men aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jınaý jáne qabyldaý pýnktteri aıqyndalady. Mekenjaılardyń tizimi barlyq rásimder aıaqtalǵan soń ǵana baǵdarlamanyń operatory «Jasyl damý» AQ-nyń resmı saıtynda jarııalanady.
– Qazirgi ýaqytta paıdalanýdan shyqqan kólik quraldary men aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn qaıta óńdeýshilerdi anyqtaý protsesi júrgizilýde, bul aldaǵy ýaqytta kólik quraldaryn qaıta óńdeý/kádege jaratý jónindegi kelisimsharttardy jasasý úshin qajet. Qaıta óńdeýshilermen kelisimsharttar jasalǵannan keıin «Jasyl damý» aktsıonerlik qoǵamynyń resmı saıtynda https://www.recycle.kz/ru qabyldaý pýnktteriniń ózekti tizimi jarııalanyp, kádege jaratýǵa ótinim qabyldaý bastalady, onyń ishinde Shymkent qalasynda da, - dep túsindirdi «Jasyl damý» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nurjan Qabdoldanov.
Mınıstrlikte sondaı-aq bir ǵana qaıta óńdeýshiniń monopolııasyna jol berilmeıtinin atap ótti. Baǵdarlamaǵa qara metalldy qaıta óńdeýmen aınalysatyn barlyq kásipkerlik sýbektileri qatysa alady.
Buǵan deıin ýtılızatsııalyq alymdy júrgizý jónindegi monopolııalyq quqyq jeke menshik «Operator ROP» JShS-ne tıesili bolǵan. 2016 jyly bul kompanııa Qaraǵandy qalasyndaǵy «Recycling Company» JShS-men sharttyq qatynasta bolsa, 2020 jyly Qostanaı oblysyndaǵy «Autorecycling» JShS-men avtokólik qaldyqtaryn kádege jaratý jumystaryn uıymdastyrý týraly kelisimshart jasaǵan.
2022 jyldyń qańtarynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ýtılızatsııalyq alymdy jeke qurylymnyń ákimshilendirýin toqtatyp, bul ókilettikterdi memlekettik uıymǵa berýdi tapsyrdy.
Jeke bir másele – Shymkent qalasyndaǵy jaǵdaı. Buǵan deıin kópshilik aldynda ýtılızatsııalyq zaýyttyń jumysyn qaıta jandandyrý nemese jańa kásiporyn salý josparlary talqylanǵan bolatyn. Alaıda mınıstrlikte búgingi tańda Shymkentte jumys istep turǵan nemese salynyp jatqan ýtılızatsııalyq zaýyt týraly aqparattyń joq ekenin ashyq málimdedi.
Kádege jaratý úshin tólemder
Ekologııa mınıstrliginde atap ótkendeı, kádege jaratý baǵdarlamasy toqtatylmaǵan, alaıda onyń iske qosylýy tikeleı qaıta óńdeýshilerdiń jańa ruqsat berý talaptary aıasynda jumys isteýge daıyn bolýyna baılanysty. Qazirgi ýaqytta eldegi resmı kádege jaratý júıesi is júzinde toqtap tur.
Baǵdarlama iske qosylǵannan keıin avtokólikti tapsyrý úshin aqshalaı tólem qarastyrylmaǵan. Eski kólik ıelerine jańa avtokólikti satyp alýǵa arnalǵan jeńildik sertıfıkaty usynylady.
Sertıfıkattyń nomınaly tapsyratyn kólik quralynyń jiktelýine baılanysty anyqtalyp, Ónerkásip jáne qurylys mınıstrligi men baǵdarlamanyń operatory - «Jasyl damý» AQ birlesip bekitedi.
Ekologııa jáne shyǵaryndylar
Ýtılızatsııalyq ınfraqurylymnyń bolmaýyna baılanysty ekologııaǵa túsetin júk, onyń ishinde Shymkent qalasynda, ózekti bolyp qala beredi.
– Qazaqstanda synama alý ádisteri men shyǵaryndylar quramyn anyqtaýdy retteıtin ulttyq standarttar qoldanysta. Kóliktiń paıdalanylǵan gaz shyǵaryndylaryn ólsheý tártibi men ádisteri barlyq ekonomıkalyq sýbektiler úshin mindetti bolyp tabylady, – dep habarlady Ekologııa mınıstrliginen.
Shymkentte atmosferalyq aýany baqylaý boıynsha alty turaqty post jumys isteıdi, sondaı-aq mobıldi zerthanalar bar.
Tórt qolmen synama alý posty «ıÝjpolımetall» AQ, Ordabasy alańynda, «Shymkenttsement» AQ aýmaǵy jáne Saıram kóshesi boıynda ornalasqan. Synama alý kúnine úsh ret, tolyq emes baǵdarlama boıynsha júrgiziledi. Sonda qorshaǵan ortany lastaýshy zattardyń 13 kórsetkishi anyqtalady, sonyń ishinde ilingen bólshekter, azot jáne kúkirt dıoksıdteri, kómirtek oksıdi, ammıak, kúkirtsýtek, formaldegıd, benzapıren jáne aýyr metaldar bar.
Sonymen qatar qalada eki avtomatty atmosferalyq aýa monıtorıngi stantsııasy jumys isteıdi – Samal-3 jáne Nursat shaǵyn aýdandarynda. Olar málimetterdi ár 20 mınýt saıyn tirkeıdi.
Toǵyz aıdyń qorytyndysy boıynsha Shymkenttegi atmosferalyq aýanyń lastanýy deńgeıi joǵary dep baǵalanǵan. Jeke ýchaskelerde kúkirtsýtek, formaldegıd, azot dıoksıdi jáne ilingen bólshekter boıynsha shekten tys kórsetkishter tirkelgen. Degenmen, asa joǵary lastaný jaǵdaılary anyqtalmaǵan.
Shyǵarylatyn gazdardyń ýyttylyǵy men tútindiligin baqylaý reıdter kezinde anyqtalady.
– Jyl basynan beri polıtsııa jáne ekologııa departamentterimen birlesip ótkizilgen «Taza aýa» reıdteri aıasynda qalada 52 ákimshilik is tirkeldi. Onyń ishinde tórt hattama eskertý retinde, 48 hattama jalpy somasy 943 680 teńge aıyppul salýmen rásimdelgen. Barlyq aıyppuldar tolyq kólemde óndirildi, - dep tolyqtyrdy mınıstrlikten.
Buǵan deıin eski kólikti ýtılızatsııaǵa qalaı tapsyryp, ótemaqy alýǵa bolatynyn jazǵanbyz.
Eske sala keteıik, qazaqstandyq avtokólikterdiń baǵasyna ýtılızatsııalyq alym qosylmaıdy.