Nelikten avtobýstar Astanany keptelisten qutqara almaı otyr
ASTANA. KAZINFORM – Qoǵamdyq kólik júıesine qomaqty qarjy baǵyttalǵanymen, elordada jeke avtokólikke degen suranys báseńdegen joq. Tipti toǵyz baldyq keptelistiń ózinde jeke avtokólik nelikten qolaıly bolyp otyr – osy máseleniń sebep-saldaryn Kazinform agenttiginiń tilshisi saralady.
QR Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine sáıkes, 2016 jyly Astana halqy shamamen 880 myń adam bolsa, 2026 jylǵa qaraı 1,6 mıllıonǵa jetti. ıAǵnı elorda jyl saıyn orta eseppen 100 myń turǵynmen tolyǵyp otyr. Osy ósimge saı jańa turǵyn aýdandar boı kóterip, jol ınfraqurylymy keńeıip, jolaýshylar aǵynynyń jańa ortalyqtary qalyptasýda.
Ákimdik málimetinshe, mundaı ózgerister qoǵamdyq kóliktiń jyljymaly quramyna degen qajettiliktiń de únemi ózgerip otyrýyna áser etedi.
Ótken jyldyń jeltoqsan aıyndaǵy derek boıynsha, qalada 437 myń avtokólik tirkelgen. Oǵan kún saıyn shamamen 90 myń tranzıttik kólik qosylady. Sonymen qatar sarapshylar jol jelisiniń ótkizý qabileti aıtarlyqtaı tómen ekenin birneshe ret atap ótti. Keptelissiz jaǵdaıda ol nebári 100 myńǵa jýyq kólikti ǵana ótkize alady. Bul mejeden asqan júkteme jol qozǵalysyn kúrt qıyndatyp, keptelisti kúsheıtedi.
Keptelistiń túp-tamyry nede?
Astana qalasy ákimdiginiń derekterine sáıkes, keıingi jyldary táýliktik saparlar sany 60%-ǵa artqan: 2021 jylǵy 550 myńnan 2025 jyly 880 myńǵa jetti. Al ótken jyldyń sáýirinde bul kórsetkish alǵash ret 1 mıllıonnan asyp, rekord jańardy. Sonyń nátıjesinde kólik júktemesi kúrt ósip, negizgi aǵyn Esil jáne Nura aýdandaryna, kópirlerge aparatyn joldarǵa, sondaı-aq Máńgilik El, Qabanbaı batyr, Turan dańǵyldary men Saraıshyq, Qonaev, Dostyq kóshelerine shoǵyrlanyp otyr.
Urban Forum Kazakhstan qorynyń jetekshisi Ádil Nurmaqovtyń aıtýynsha, Astanadaǵy keptelis – qalanyń damý modeliniń saldary. Qala qarqyndy óskenimen, kólik júıesi bul ósimge ilese almady. Mundaı jaǵdaı ýrbanızatsııa úderisi jedel júrip, halyq sany artqan ári jeke avtokólik qoljetimdi bolǵan kóptegen qalalarǵa tán.
– Negizgi sebep – qoǵamdyq kólik uzaq ýaqyt boıy basym baǵyt bolǵan joq. Sonyń saldarynan qala negizinen avtokólikke beıimdelip damydy. Eger turǵyndardyń eleýli bóliginde jeke kólikke balama bolmasa, keptelis sózsiz paıda bolady. Al mundaı saıasat qanshalyq uzaq júrgizilse, keıin qoǵamdyq kólikke kóshý sonshalyq kúrdelene túsedi – bul ári ınfraqurylymǵa, ári qoǵamdyq sanaǵa qatysty, - deıdi sarapshy.
Sarapshynyń aıtýynsha, ekinshi mańyzdy faktor – sol jaǵalaýdyń josparlaný ereksheligi. Іri kvartaldar men kóshe jelisiniń sırek ornalasýy qaladaǵy eń daýly sheshimderdiń birine aınalǵan. Parallel baǵyttardyń azdyǵynan kólik aǵyny birneshe negizgi magıstralǵa shoǵyrlanyp, sonyń saldarynan keptelis týyndaıdy.
– Taǵy bir másele – qalanyń fýnktsıonaldyq turǵyda birkelki bólinbeýi. Medıtsınalyq klasterler, sport nysandary, memlekettik mekemeler men bazarlar jekelegen aýdandarda shoǵyrlanǵan. Olar qala aýmaǵyna teńdeı taralmaǵandyqtan, belgili bir baǵyttar men ýaqyttarda kólik aǵyny kúrt artyp, júkteme kúsheıedi, - dep túsindirdi Ádil Nurmaqov.
Máseleni ákimdik qalaı sheship jatyr?
Qala ákimi Jeńis Qasymbek turǵyndardy qoǵamdyq kólikti belsendirek paıdalanýǵa shaqyryp keledi. Alaıda bul úndeýler ázirge kútilgen nátıjeni bermeı otyr – jol jelisine túsetin júkteme burynǵysynsha joǵary. Sonymen qatar qala bıligi jeke avtokólikti paıdalanýǵa tikeleı shekteý engizýdi qarastyrmaıdy, sondyqtan negizgi basymdyq balama baǵyttardy damytýǵa, ıaǵnı qoǵamdyq kólik pen jol ınfraqurylymyn jetildirýge berilgen.
Degenmen, bul baǵyttaǵy máseleler tolyq sheshilgen joq. Qarbalas ýaqytta avtobýstardyń lyq tolýy jolaýshylar úshin qolaısyzdyq týǵyzsa, qoldanystaǵy marshrýttar júıesi kóp jaǵdaıda bir nemese eki ret aýysyp minýdi talap etedi. Bul qoǵamdyq kóliktiń tartymdylyǵyn tómendetip otyr.
City Transportation Systems (CTS) kompanııasy redaktsııa saýalyna bergen jaýabynda, turǵyndarǵa qolaısyzdyq týǵyzatyn negizgi sebepter retinde qolaısyz aýa raıy men júrgizýshiler tapshylyǵyn atady. Eń joǵary júkteme № 7, 10, 26, 29, 32, 49, 50, 51 jáne 53 baǵyttaryna túsip otyr. Bul marshrýttar tyǵyz qonystanǵan jáne jolaýshylar suranysy joǵary aýdandardy qamtıdy. Atap aıtqanda, Jaǵalaý, Syǵanaq, Muhamedhanov, Ánet baba, Áıteke bı, Nájimedenov, Baıtursynov kósheleri, sondaı-aq Turan men Uly dala dańǵyldarynyń qıylysy, Expo aýmaǵy jáne ál-Farabı dańǵyly sııaqty negizgi kólik toraptary osy baǵyttarǵa tıesili.
Aldaǵy jyldary elorda halqynyń ósýi jalǵasady degen boljam bar. Bul óz kezeginde jol jelisine túsetin júktemeniń odan ári arta túsetinin kórsetedi. Osy syn-qaterge jaýap retinde 2035 jylǵa deıingi kólik júıesin damytýǵa arnalǵan keshendi baǵdarlama qabyldandy. Qujatta avtokólik sanynyń ósýin tejeýdiń negizgi tetigi retinde qoǵamdyq kólikke basymdyq berilgen. Atap aıtqanda, LRT jobasyn iske asyrý, jańa joldar salý jáne kóshe-jol jelisin jeńildetýge baǵyttalǵan qosymsha sharalar qarastyrylǵan. Baǵdarlama qysqa merzimde nátıje beretin sheshimdermen qatar uzaq merzimdi ózgeristerdi de qamtıdy.
Qysqa merzimdi sharalardyń biri retinde memlekettik organdar men ulttyq kompanııalardyń jumys kestesi ózgertildi. 2025 jyldyń qazan aıynan bastap Esil jáne Nura aýdandarynda shamamen 39 myń qyzmetker jumysyn saǵat 8:00-de bastaı bastady, al ákimdik pen kommýnaldyq qyzmetterdiń qyzmetkerleri 7:30-dan jumysqa kirisedi. Nátıjesinde qarbalas ýaqytta kólik qozǵalysynyń jyldamdyǵy 10-15 paıyzǵa artyp (shamamen +6 km/saǵ), joldarǵa túsetin júkteme 5-10 paıyzǵa tómendedi. Bul ózgerister, ásirese, sol jaǵalaýdaǵy negizgi magıstraldar men memlekettik mekemeler shoǵyrlanǵan aýmaqtarda aıqyn baıqalady.
Máselen, Máńgilik El dańǵylynda tańǵy qarbalas ýaqytta kólik aǵyny saǵatyna 4 152-den 4 420-ǵa deıin artsa, ortasha jyldamdyq 18-den 20 km/saǵ-qa deıin ósti. Uqsas ózgerister basqa da negizgi kóshelerde tirkeldi.
· Turan dańǵylynda kólik sany 4 190-nan 5 364-ke deıin kóbeıip, qozǵalys jyldamdyǵy 17-den 20 km/saǵ-qa jetti.
· Saraıshyq kóshesinde aǵyn 3 300-den 3 506-ǵa deıin ósip, jyldamdyq 21-den 28 km/saǵ-qa artqan.
· Qonaev kóshesinde bul kórsetkish 2 418-den 2 710-ǵa deıin ulǵaıyp, jyldamdyq 21-den 26 km/saǵ-qa kóterildi.
· Dostyq kóshesinde de uqsas dınamıka saqtaldy: 2 318-den 2 572 kólikke deıin ósip, qozǵalys jyldamdyǵy 23-ten 27 km/saǵ-qa jetti.
Al Syǵanaq kóshesinde kólik sany is júzinde ózgermegenimen (4 552-den 4 550-ge), qozǵalys jyldamdyǵy 21-den 27 km/saǵ-qa deıin artty.
Soǵan qaramastan, keshki keptelister áli de saqtalyp otyr. Qala ákimi Jeńis Qasymbektiń aıtýynsha, ásirese qala syrtyndaǵy baǵyttar men kópirlerde júkteme joǵary. Keshki qarbalas ýaqytta qozǵalys jyldamdyǵy aıtarlyqtaı ózgermegen, al kólik aǵyny nebári 4 paıyzǵa ǵana artqan (+63 kólik/saǵ).
City Transportation Systems (CTS) málimetinshe, qoǵamdyq kólik tapshylyǵy máselesi keshendi túrde sheshilip jatyr. Osy maqsatta qozǵalys aralyǵy qysqartylyp, kesteler qaıta qaralyp, marshrýttar ońtaılandyrylyp jatyr.
2023 jyldan beri qalada 1 151 jańa avtobýs satyp alynyp, 27 baǵyt iske qosyldy. Sonymen qatar 594 qozǵalys kestesi engizilip, 148 marshrýt syzbasy qaıta qaraldy. Bıyl jyldyń basynan beri taǵy jeti jańa baǵyt ashyldy: onyń úsheýi ekspress (№ 506, 507, 508), tórteýi qalalyq (№ 67, 74, 76, 83). Buǵan qosa, jyljymaly quramdy jańartý jalǵasýda. 2026 jyly avtobýs parkteri taǵy 400-den astam jańa avtobýs satyp alýdy josparlap otyr.
LRT ne ózgertedi?
Elorda bıligi de, turǵyndar da birinshi LRT jelisiniń iske qosylýyna úlken úmit artyp otyr. Qazirgi ýaqytta joba josparǵa sáıkes synaq rejıminde tekserilýde. Jolaýshylar tasymalyn bastaý merzimi barlyq tekserýler aıaqtalǵannan keıin naqtylanady. Aldyn ala jospar boıynsha, qozǵalysty 2026 jyly iske qosý kózdelgen. Alaıda bul joba elordadaǵy kólik máselesin tolyq sheshe ala ma, ony ýaqyt kórsetedi.
Urban Forum Kazakhstan qorynyń jetekshisi Ádil Nurmaqovtyń aıtýynsha, Astanadaǵy LRT bastapqyda Expo-2017 kórmesine daıyndyq aıasynda jobalanǵan, ıaǵnı ol búkil qalaǵa arnalǵan tolyqqandy kólik júıesi retinde qarastyrylmaǵan.
– Sondyqtan onyń oń áseri shekteýli bolady. Naqtyraq aıtqanda, LRT jekelegen baǵyttardaǵy júktemeni azaıtyp, sol baǵyttarda qoǵamdyq kóliktiń tartymdylyǵyn arttyrýy múmkin. Biraq bir ǵana jeli tolyqqandy júıe qalyptastyrmaıdy. LRT qaladaǵy qozǵalysqa naqty yqpal etýi úshin kúndelikti jolaýshylar aǵyndary shoǵyrlanǵan negizgi baǵyttardy qamtıtyn tolyqqandy jelini damytý qajet, - deıdi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, bul jeli biryńǵaı qoǵamdyq kólik júıesiniń quramdas bóligi bolýy tıis. Ol úshin LRT-ke jetkizetin avtobýs baǵyttarymen yńǵaıly aýysyp miný múmkindigi qamtamasyz etilip, qala mańynan keletin turǵyndarǵa arnalǵan arnaıy turaqtar uıymdastyrylýy qajet. Mundaı jaǵdaıda turǵyndar jeke kóligin sol jerde qaldyryp, ári qaraı LRT-ke aýysa alady.
Sarapshynyń pikirinshe, eń bastysy – júıeni jolaýshy úshin barynsha qolaıly etý. Ol úshin biryńǵaı bılet engizip, stantsııalardy bos orynǵa qaraı emes, jolaýshylar shoǵyrlanatyn negizgi núktelerde ornalastyrý mańyzdy.
Astanada keptelisti qalaı azaıtýǵa bolady?
Ádil Nurmaqovtyń aıtýynsha, máseleni sheshý úshin keshendi ári júıeli sharalar qajet. Eń aldymen, qoǵamdyq kólikke arnalǵan arnaıy jolaqtardy búkil marshrýt boıymen engizip, qıylystarda oǵan basymdyq berý mańyzdy. Sonymen qatar yńǵaıly aýysyp miný múmkindigin qamtamasyz etip, negizgi kólik aǵynynan bólek júretin jyldam júıelerdi (BRT, LRT) damytý qajet.
Buǵan qosa, jolaýshylardy qoǵamdyq kólikke yntalandyryp, jeke avtokólikti paıdalanýdy retteıtin tetikterdi engizý kerek. Olardyń qatarynda aqyly turaqtar, kólik júktemesi joǵary aımaqtarǵa aqyly kirý, sondaı-aq ekologııalyq talaptary qatań aımaqtar qurý sııaqty sharalar bar. Mundaı tásil damyǵan elderde «avtokólikke suranysty basqarý» dep atalady.
– Qazirgi josparlaý kóbine resmı statıstıkaǵa súıenedi, alaıda ol ınfraqurylymǵa túsetin naqty júktemeni tolyq kórsete bermeıdi. Mysaly, Astanada qala mańynda turyp, kún saıyn jumysqa nemese oqýǵa keletinder kóp. Álemdik tájirıbede naqty qozǵalys aǵyndaryna súıený qalyptasqan. Bul rette uıaly baılanys derekteri, GPS sııaqty úlken málimetter qoldanylady. Mundaı tásil qoldanylmasa, bir jerde ınfraqurylym jetkiliksiz paıdalanylsa, endi bir jerde shamadan tys júkteme týyndaıdy, - deıdi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, qazirgi esepter negizinen jekelegen aýdandardaǵy halyq tyǵyzdyǵyna súıenedi. Alaıda bul tásil jetkiliksiz, óıtkeni qalanyń ınfraqurylymyn tek sol jerde turatyndar ǵana emes, kún saıyn syrttan keletin adamdar da paıdalanady.
– Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, qoǵamdyq kólik avtokólikten jyldamyraq bolǵan jaǵdaıda ǵana adamdar sony tańdaıdy. Sonymen qatar tabıǵı shekteýlerdi de eskerý qajet – bul Esil ózeni men kópirlerdiń shekteýli bolýy. Árbir kósheni eki jaǵalaýda kópir arqyly baılanystyrý múmkin emes, sondyqtan mundaı ýchaskeler árdaıym kólik qozǵalysynyń álsiz tusy bolyp qala beredi. Bul da qalaǵa jappaı tasymalǵa negizdelgen tıimdi qoǵamdyq kólik júıesi qajet ekenin ańǵartady, - deıdi Ádil Nurmaqov.
Sarapshynyń pikirinshe, ekinshi mańyzdy sheshim – qalanyń polıtsentrlik damýy. Bul turǵyndardyń kún saıyn qalanyń bir shetinen ekinshi shetine qatynaý qajettiligin azaıtýǵa múmkindik beredi.
– Bul tek jańa jumys oryndaryn ashý nemese áleýmettik ınfraqurylymdy damytý ǵana emes. Sonymen qatar qalanyń ár bóliginde bıznes pen qyzmet kórsetý salasyn yntalandyrý, turǵyn úı qurylysyn teńgerimdi júrgizý jáne búginde bir jerde shoǵyrlanǵan fýnktsııalardy, sonyń ishinde memlekettik mekemelerdi tıimdi ornalastyrý qajet. Polıtsentrlik damý qala aýmaǵynda jańa belsendi ortalyqtardyń qalyptasýyna yqpal etýi tıis, - dep túıindedi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, eń kúrdeli másele – kóshe-jol jelisin qaıta qurý. Bul úshin aýdandar arasynda da, olardyń ishinde de jańa baılanystardy qalyptastyryp, iri kvartaldardyń ishki ótimdiligin arttyrý qajet.
Buǵan deıin Astanada jyldam júretin avtobýstar iske qosylǵany habarlanǵan bolatyn.