Nekege turmas buryn nege erekshe mán bergen jón – advokat keńesi
PETROPAVL. KAZINFORM – Qazirgi qoǵamda neke qııý men nekeni buzý máselesi ózekti. Erli-zaıyptylardyń ajyrasýyna kóbine ne sebep? Soltústik Qazaqstan oblystyq advokattar alqasynyń múshesi Olga Gavrık tilshi suraqtaryna jaýap berdi.
— Olga Nıkolaevna, berik nekeniń negizi nede?
— Otbasy qurar aldynda tek sezimge boı bermeı, ortaq qundylyqtar men ómirlik jospardy da esten shyǵarmaý asa mańyzdy. Erli-zaıyptylar arasyndaǵy túsinispeýshilik, ásirese qarjy máselesiniń aldyn ala talqylanbaýy ókinishke uryndyryp jatady. Árıne, ómirlik serikti tańdaýǵa baıyppen qaraý qajet, al eń mańyzdy máselelerdi nekege deıin-aq talqylap, ashyq aıtylýy kerek. Áńgime barysynda sizderde qundylyqtar men basymdyqtardyń qanshalyqty uqsas ekenin ańǵarýǵa bolady.
Tájirıbeli zańger retinde serigińizben myna qarjylyq máselelerdi aldyn ala talqylaýǵa keńes berer edim:
- Otbasylyq bıýdjetti qalaı júrgizesizder? Ol ortaq bola ma, bólek pe, álde barlyq tabys teńdeı bólinedi me?
- Bolashaq jaryńyz nesıelerge qalaı qaraıdy? Eger nesıe alynsa, qandaı maqsatta alynýy tıis?
- Qazirgi ýaqytta qaryzdar bar ma? Eger bar bolsa, nekede alynǵan jáne bolashaqtaǵy nesıelerdi óteý mindeti kimge júkteledi?
- Seriktesińiz nege basymdyq beredi — shetelge demalysqa barý ma, álde ıpoteka alý ma?
- Neke shartyna otyrasyzdar ma?
Siz de, serigińiz de nesıelik mindettemelerdiń bar-joǵy jáne olardy qalaı óteıtinińiz jóninde tolyq habardar bolýy kerek. Ásirese bıznes bolǵan jaǵdaıda bul másele aldyn ala talqylanýy tıis, bul bolashaqta múddeńizdi qorǵaýǵa kómektesedi.
— Nekege turǵannan keıin erli-zaıyptylardyń quqyqtary men mindetteri qandaı?
— Neke tirkelgen kúnnen bastap erli-zaıyptylar teń quqyqqa ıe bolyp, teń mindetter atqarady. Erli-zaıyptylar óz qalaýy boıynsha bireýiniń tegin ortaq etip tańdaı alady nemese árqaısysy nekege deıingi tegin saqtaıdy, sondaı-aq erli-zaıyptylardyń biri (nemese ekeýi de) óz tegine jubaıynyń tegin qosa alady, budan bólek qyzmet túrin, mamandyǵyn jáne dinı senimin erkin tańdaý quqyǵy bar.
Eshkim ózine, jubaıyna jáne jaqyn týystaryna qarsy aıǵaq berýge mindetti emes. Ana bolý, áke bolý, balalardy tárbıeleý, bilim berý, turǵylyqty jerin anyqtaý, erli-zaıyptylardyń turatyn jáne bolatyn orny, sondaı-aq otbasy ómirine qatysty ózge de máseleler erli-zaıyptylardyń ózara kelisimimen sheshiledi.
Erli-zaıyptylardyń negizgi mindetterine keler bolsaq: otbasyndaǵy qarym-qatynas ózara qurmet, syılastyq negizinde qurylýy tıis. Jubaılar otbasynyń berekesi men nyǵaıýyna yqpal etip, balalardyń densaýlyǵyna, damýyna jáne ál-aýqatyna qamqorlyq jasaýy kerek.
Zańnamaǵa sáıkes erli-zaıyptylar bir-birine materıaldyq qoldaý kórsetýge mindetti. Óz erkimen qoldaýdan bas tartqan kezde, máselen, eńbekke jaramsyz bolsa, júktilik kezeńinde jáne ortaq bala týǵannan keıingi úsh jyl ishinde, 18 jasqa deıingi múgedek ortaq balaǵa kútim jasasa, sondaı-aq ortaq bala kámelet jasyna tolǵannan keıin oǵan birinshi nemese ekinshi toptaǵy múgedektik belgilengen jaǵdaıda sot arqyly jubaıynan alıment ala alady.
— Neke shartyna otyrý qanshalyqty mańyzdy? Nekeni tirkegennen keıin neke shartyn jasaýǵa bola ma?
— Meniń oıymsha, neke shartyna otyrýda qorqynyshty esh nárse joq. Ony keıbireýler mahabbattyń álsizdiginiń belgisi retinde qabyldap jatady. Jyl ótken saıyn neke shartyn jasaıtyndardyń sany artyp keledi. Eger neke shartyn jasaý týraly sheshim qabyldansa, onda eki tarap ta shartta qandaı talaptardy kórgisi keletinin birge talqylaýy qajet.
Neke sharty arqyly erli-zaıyptylar Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarymen belgilengen ortaq birlesken menshik rejımin ózgertýge quqyly. Bul erli-zaıyptylardyń barlyq múlkine, onyń jekelegen túrlerine nemese árqaısysynyń jeke múlkine qatysty ortaq, úlestik nemese bólek menshik rejımin belgileıdi. Neke sharty erli-zaıyptylardyń qolyndaǵy bar múlikke de, bolashaqta paıda bolatyn múlikke de qatysty jasalýy múmkin.
Neke shartynda erli-zaıyptylar bir-birin asyraý boıynsha quqyqtary men mindetterin, bir-biriniń tabysyna qatysý tásilderin, otbasylyq shyǵyndardy árqaısysynyń qandaı tártippen kóteretinin aıqyndaı alady. Sonymen qatar nekeni buzǵan jaǵdaıda ár jubaıǵa qandaı múlik beriletini kórsetilýi múmkin. Budan bólek, erli-zaıyptylardyń múliktik qatynastaryna, sondaı-aq osy nekede týǵan nemese asyrap alynǵan balalardyń múliktik jaǵdaıyna qatysty ózge de erejelerdi engizýge bolady.
Eger nekege deıin jumys istep turǵan bızneske ıe bolsańyz, ne bolmasa nekeni tirkegennen keıin kásipkerlikpen aınalysýdy josparlasańyz, bul jaǵdaıda neke shartyn jasaýdy usynar edim. Ol jeke múlikti qorǵaýǵa, qarym-qatynasta aıqyndyq ornatýǵa jáne tek sizdiń ǵana emes, balalaryńyzdyń da qarjylyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge kómektesedi.
Neke shartyna neke kezeńiniń kez kelgen ýaqytynda otyrýǵa bolady. Al mundaı shart nekege turǵanǵa deıin jasalsa, onda ol nekeni memlekettik tirkeý kúninen bastap kúshine enedi.
Buǵan deıin Qazaqstanda neke jasy ulǵaıyp, azamattyq neke kóbeıgenin jazǵan edik.