Nege keı shet elderde salynatyn ekpe Qazaqstannyń vaktsına kúntizbesinde joq
ASTANA. KAZINFORM – Sońǵy ýaqytta eldegi vaktsınatsııa kúntizbesi men sheteldik ımmýndaý tájirıbesiniń aıyrmashylyǵy jıi talqylanýda. Ata-analar keı vaktsınalardyń nege elimizdiń tegin ımmýndaý baǵdarlamasyna engizilmegenine qyzyǵýshylyq tanytady. Shynynda da, bir elde mindetti sanalatyn ekpe basqa memlekette tek aqyly túrde qoljetimdi bolýy múmkin. Kazinform tilshisi bunyń sebebi nede jáne ulttyq vaktsınatsııa kúntizbesi qalaı qalyptasatynyn zerdelep kórdi.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qazaqstannyń profılaktıkalyq ekpe kúntizbesi halyqaralyq standarttarǵa saı ekenin jáne qazirgi tańda 21 ınfektsııaǵa qarsy vaktsınatsııa júrgiziletinin aıtady. Vedomstvonyń málimetinshe, ımmýndaý baǵdarlamasynyń nátıjesinde birqatar ınfektsııalyq aýrý deńgeıi aıtarlyqtaı tómendegen. Máselen, sońǵy 35 jylda ulttyq ımmýndaý saıasatynyń arqasynda elimizde epıdemııalyq parotıtpen syrqattaný deńgeıi 94 ese azaıǵan. Sondaı-aq A vırýstyq gepatıti boıynsha kórsetkish 80 ese, al V vırýstyq gepatıti boıynsha 94 ese azaıǵan.
– Árbir eldiń Ulttyq ekpe kúntizbesi epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa, ınfektsııalyq aýrýlardyń taralý deńgeıine, halyqtyń demografııalyq erekshelikterine, densaýlyq saqtaý júıesiniń múmkindikterine jáne ǵylymı dálelderge súıene otyryp jasalady, - delingen mınıstrlik jaýabynda.
Vedomstvonyń málimetinshe, jańa vaktsınalardy engizý kezinde birneshe negizgi faktor, atap aıtqanda aýrýdyń qoǵamdyq densaýlyqqa áseri, vaktsınanyń tıimdiligi men qaýipsizdigi, epıdemıologııalyq derekter, sondaı-aq ekonomıkalyq jaǵynan tıimdiligi qatar qaralady.
Dese de, mamandardyń sózinshe, eldegi epıdemıologııalyq ahýaldy durys baǵalaý men aýrýshańdyqty tirkeý júıesiniń sapasy vaktsınatsııa saıasatyna tikeleı yqpal etedi. Keıbir jaǵdaılarda dıagnozdardyń naqty qoıylmaýy nemese statıstıkalyq derekterdiń tolyq jınalmaýy jekelegen ınfektsııalardyń shynaıy taralý deńgeıin dál baǵalaýǵa kedergi keltirýi múmkin. Sonyń saldarynan belgili bir vaktsınalardyń ulttyq kúntizbege engizilýi uzaq ýaqyt talqylaý satysynda qalyp qoıady.
Osy turǵydan qarap, halyqaralyq tájirıbege nazar salsaq, keıbir elderde túrli ınfektsııalarǵa qarsy vaktsınalardyń ulttyq kúntizbege erterek engizilgenin baıqaýǵa bolady. Mysaly, keı memleketterde rotavırýs nemese menıngokokk ınfektsııalaryna qarsy ekpeler nárestelerdi josparly ımmýndaý baǵdarlamasyna tolyq engizilgen, al Qazaqstanda olar ázirge qosymsha vaktsına retinde qarastyrylady.
Budan biz vaktsınatsııa taqyrybyndaǵy resmı túsindirýler men qoǵamdyq talqylaý arasynda belgili bir alshaqtyq saqtalyp otyrǵanyn baıqaımyz. Mundaı aıyrmashylyqtar tájirıbeli mamandardyń pikirinen de baıqalady.
Shetelde ulttyq ekpe baǵdarlamalary Qazaqstanǵa qaraǵanda keńirek qamtylǵan
Tájirıbeli dáriger-pedıatr Jiger Seıthannyń aıtýynsha, shet elderde náreste kezeńindegi ımmýndaý tizbegi keńirek. Ásirese, keı ınfektsııalarǵa qarsy vaktsınalar Qazaqstanda qosymsha retinde qarastyrylsa, shetelde olar ulttyq kúntizbege engizilgen.
– Máselen, meniń portýgalııalyq patsıentim bar. Olardyń ulttyq vaktsınatsııa kúntizbesin qarasaq, bizdiń júıege uqsaıdy. Biraq bizde qosymsha sanalatyn keıbir vaktsınalar olarda ulttyq kúntizbege engizilgen. Solardyń ishinde rotavırýsqa jáne menıngokokqa qarsy vaktsına bar. Sondyqtan bolar, «nege olarda bar da, bizde joq?» degen saýaldy jıi estımiz, - dedi dáriger.
Maman mundaı aıyrmashylyqtardy Japonııada dúnıege kelgen balalardyń qujattarynan da jıi kóretinin jetkizdi.
– Taǵy bir tanysym bar, Japonııada ómir súrgen, sol jaqta oqyǵan, keıin birinshi balasyn sonda dúnıege ákelgen. Japonııanyń ulttyq vaktsınatsııa kúntizbesin qarasaq, ol da qurylymy jaǵynan bizdiń júıege uqsas, alaıda keıbir qosymsha vaktsınalar olardyń ulttyq kúntizbesine tolyq engizilgen. Mysaly, joǵaryda atap ótken rotavırýs pen menıngokokk ınfektsııasyna qarsy vaktsına Japonııada ulttyq ekpe kúntizbesinde de bar. Jańaǵy tanysymnyń sonda dúnıege kelgen balasy osy vaktsınalardy alǵan, - dedi pedıatr.
Sonymen qatar dáriger Japonııada jelsheshekke qarsy vaktsına da ulttyq kúntizbege kiretinin atap ótti.
– Jelsheshek bizde kóbine «jeńil ótetin» aýrý retinde qabyldanady. Biraq ol árdaıym jeńil óte bermeıdi. Keı balalarda túrli asqynýlar bolýy múmkin. Aýrýdyń aǵymy ár balada ártúrli ótedi, - deıdi Jiger Seıthan.
Epıdemıologııalyq statıstıka durys júrgizilmeıdi
Vaktsınalardyń ulttyq kúntizbege enýi eldegi epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty ekenin joǵaryda atap óttik. Alaıda pedıatrdyń sózinshe, bizde epıdemıologııalyq ahýaldy baqylaý men statıstıkany júrgizý jumystary árdaıym tolyq ári naqty bola bermeıdi.
– Ózim birneshe jyl memlekettik aýrýhanada, statsıonarda jumys istedim. Sonda baıqaǵanym, bizde epıdemıologııalyq jaǵdaı árdaıym jan-jaqty baǵalanbaıdy, ári statıstıka da durys jáne tolyq júrgizilmeıdi. Máselen, statsıonarǵa túsken naýqastarǵa kóbine «jedel ishek ınfektsııasy» nemese «naqty anyqtalmaǵan» degen dıagnoz qoıylady. Al dıareıa, qusý sekildi belgilerimen túsken balalardyń shamamen elý paıyzy rotavırýstyq ınfektsııamen aýyrýy múmkin. Biraq olardyń tek bir paıyzyna ǵana naqty «rotavırýs» dıagnozy qoıylady. Qalǵan jaǵdaılarda ol statıstıkaǵa «naqty anyqtalmaǵan jedel ishek ınfektsııasy» bolyp tirkeledi, - dedi pedıatr.
Dárigerdiń aıtýynsha, sol sebepti bul derekter resmı statıstıkaǵa tolyq kirmeıdi, sonyń saldarynan syrt kózge bul aýrý sırek kezdesetin sekildi bolyp kóringenimen, shyn máninde ol jıirek kezdesýi ábden múmkin.
– Osy jerde Japonııanyń vaktsınatsııa júıesine qaıta oralaıyqshy. Mysaly, olarda rotavırýstyq ınfektsııa jıi tirkelip, ásirese náresteler arasynda aýrýhanaǵa jatqyzý jaǵdaılary kóp bolǵan. Sonymen qosa ınfektsııanyń saldarynan sábıler arasynda qaıǵyly jaǵdaılar daoryn alǵan. Sóıtip, densaýlyq saqtaý júıesine túsetin shyǵyn kólemi artqan. Aıtý kerek, Japonııada aýrýlardy esepke alý, dıagnostıkalaý jáne statıstıka júrgizý júıesi jaqsy jolǵa qoıylǵan. Sonyń arqasynda rotavırýstyq ınfektsııanyń naqty taralý deńgeıi anyqtalyp, vaktsına ulttyq ekpe kúntizbesine engizildi, - dedi Jiger Seıthan.
Nátıjesinde nárestelerdi jappaı ımmýndaýdan keıin rotavırýstyq ınfektsııamen syrqattaný deńgeıi de, odan bolatyn ólim-jitim kórsetkishi de tómendegen.
– Menıngokokk ta sol sııaqty. Ókinishke qaraı, bizde menıngokokk ınfektsııasynyń esebi durys júrgizilmeıdi. Soǵan qaramastan, menıngıtpen aýyratyn jaǵdaılar jıi kezdesedi. Balalar, ásirese náresteler, menıngıttiń damýyna beıim keledi. Halyqaralyq statıstıkaǵa qarasaq, Eýropada júrgizilgen zertteýlerde nárestelerdegi menıngıttiń negizgi qozdyrǵyshtary retinde birinshi orynda menıngokokk, ekinshi orynda pnevmokokk, úshinshi orynda gemofıldi taıaqsha kórsetiledi, - dedi pedıatr.
Dárigerdiń aıtýynsha, bizdiń ulttyq kúntizbede pnevmokokk ınfektsııasyna qarsy vaktsına bar. Sonymen qatar geksaksım jáne pentaksım sııaqty biriktirilgen vaktsınalardyń quramynda gemofıldi ınfektsııaǵa qarsy komponent bar.
– Al menıngokokke qarsy vaktsınany ulttyq kúntizbege engizý úshin bizde durys ári naqty statıstıka júrgizilip, epıdemıologııalyq ahýal baqylanýy kerek. Sondaı-aq epıdemıologterdiń júıeli jumysy qajet. Atap aıtqanda, bul derekter tolyq jınaqtalyp, ınfektsııanyń eldegi naqty jıiligi dál kórsetilýi kerek, - dedi maman.
Degenmen, másele tek medıtsınalyq deńgeıde emes, memlekettik deńgeıde de qaralady. Onyń sózinshe, belgili bir ınfektsııanyń jıi kezdesetini, aýyr asqynýlarǵa jáne ólim jaǵdaılaryna ákeletini naqty dáleldengen jaǵdaıda ǵana vaktsınatsııa kúntizbesine engizý týraly sheshim qabyldanady.
– Bolashaqta bul vaktsına da ulttyq kúntizbege qosylýy múmkin, biraq ol tolyq derek pen júıeli epıdemıologııalyq baqylaýǵa baılanysty, - dedi ol.
Budan baıqaıtynymyz, Qazaqstanda epıdemıologııalyq ahýaldy baǵalaý men statıstıkalyq derekterdi jınaý jáne taldaý máseleleri áli de ózekti bolyp otyr.
Menıngokokk pen rotavırýsqa qarsy vaktsınalardy engizý máselesi qaralýda
Osy tusta, aıta ketý kerek, biz ata-analar arasynda jıi talqyǵa túsip júrgen rotovırýs jáne menıngokok ınfektsııalaryna qarsy vaktsına bizdiń Ulttyq kúntizbege qashan engiziletini jóninde Densaýlyq saqtaý mınıstrligine suraý saldyq. Atalǵan vedomstvo Ulttyq profılaktıkalyq ekpe kúntizbesin jetildirý jumystary turaqty túrde júrgizilip jatqanyn jetkizdi.
– Qazir menıngokokk pen rotavırýsqa qarsy vaktsınalar ulttyq ekpe kúntizbesine kirmeıdi jáne tegin túrde de salynbaıdy. Biraq olardy engizý máselesi qazir qarastyrylyp, zerttelip jatyr, - delingen mınıstrlik jaýabynda.
Alaıda qashan engiziletini jóninde naqty aqparat aıtylmaǵan.
Sonymen qosa bul jerde Ulttyq vaktsınatsııa kúntizbesinde joq ekpelerdi jeke klınıkalardan alýǵa bola ma degen zańdy saýal týyndaıdy. Mınıstrliktiń aıtýynsha, qoldanystaǵy erejelerge sáıkes, memlekettik nemese jekemenshik ekenine qaramastan, barlyq emdeý mekemesinde ulttyq kúntizbege kirmeıtin ınfektsııalarǵa qarsy vaktsınatsııa jasaýǵa ruqsat etilgen.
– Azamattar mundaı ekpelerdi jeke medıtsınalyq ortalyqtarda da ala alady. Biraq ol úshin mańyzdy shart bar: qoldanylatyn vaktsına Qazaqstanda resmı túrde tirkelgen bolýy kerek. Sonymen birge, vaktsınatsııany júrgizý talaptary barlyq medıtsınalyq uıym úshin birdeı jáne mindetti túrde saqtalady, - delingen vedomstvo jaýabynda.
Qorytyndylaı kele, vaktsınatsııaǵa qatysty sheshimder epıdemıologııalyq derekter men ǵylymı negizderge súıene otyryp qabyldanady. Mamandar aýrýdyń shynaıy kórinisin tolyq baǵalaý úshin statıstıkalyq derekterdi júıeli ári naqty jınaý mańyzdy ekenin aıtady. Sebebi durys jınalǵan derek aýrý deńgeıin naqty baǵalaýǵa jáne durys sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.Osy turǵydan alǵanda, epıdemıologııalyq statıstıkany jetildirý densaýlyq saqtaý salasyndaǵy mańyzdy baǵyttardyń biri bolyp qala beredi.
