Nazgúl Qojabek: Kalka – ishten shiritetin bóten til
ASTANA. KAZINFORM - Jasandy ıntellekt keńinen qoldanylǵan saıyn qazaq tilindegi kalkanyń kóbeıý qaýpi de artyp otyr. Bul týraly fılolog, aýdarmashy, «Kalkasyz qazaq tili» jobasynyń avtory Nazgúl Qojabek Halyqaralyq aýdarmashylar kúnine arnalǵan kezdesýde aıtty.
Mamannyń aıtýynsha, kirme sózdi birden baıqaýǵa bolady, al kalkany taný áldeqaıda qıyn.
– Kalka syrttaı qazaqshaǵa uqsap, bóten tildiń qurylymyn jasyryp turady. Qarasań qazaq tilinde, al mán berip qarasań, ol qazaqsha emes. Kirme sóz syrttan shabýyldaıdy, kalka ishten shabýyldaıdy. Óıtkeni bildirmeı-bildirmeı tilińniń qurylymyna qatty zııan tıgizip jatqanyn sezbeımiz, - dedi Nazgúl Qojabek.
Maman sondaı-aq, «bolyp tabylady», «tarapynan», «ról oınaý», «óz úlesin qosý», «jumys jasaý» sııaqty qoldanystardy mysalǵa keltirdi.
Onyń aıtýynsha, keıbir kalka tilge ábden sińip ketkendikten, qazir ony basqa tildiń yqpalymen paıda bolǵan qurylym retinde ańǵarý qıyn.
Nazgúl Qojabek kalkanyń áseri tek sóz ben sóılem qurylymymen shektelmeıtinin atap ótti.
– «Jańa týǵan náresteńizben» degen shyqty qazir. Qazaq eshqashan «Jańa týǵan náresteńizben» dep aıtpaǵan. «Baýy berik bolsyn» dep aıtqan. Biz sodan aıyrylyp bara jatyrmyz. Kalka bizdiń ózimizdiń tanymdyq aqparatymyzdy ysyryp, onyń ornyna basqa tildiń konstrýktsııasyn, basqa tildiń tanymyn sińirip bara jatyr. Bul jaı ǵana sózdiń máselesi emes, bul tanymnyń máselesine aınalyp bara jatyr, – dedi ol.
Odan bólek, jasandy ıntellektiniń keń taralýy kalka máselesine jańa sıpat berip otyrǵanyn atap ótti. Mamannyń túsindirýinshe, tildik modelder qoldanystaǵy mátinderden úırenetindikten, qate nemese kalkalanǵan úlgiler de qaıta-qaıta óndirilýi múmkin.
– Qazirgi jasandy ıntellekt zamanynda kalka ózinen-ózi týa beredi, kalka ózin-ózi kóbeıte beredi. Oǵan qarsy tura alatyn jalǵyz tosqaýyl – bizdiń bilimimiz ben bizdiń tájirıbemiz, – dedi maman.
Onyń aıtýynsha, ásirese jasandy ıntellektini belsendi paıdalanatyn jastardyń qandaı tildik mátin alyp otyrǵanyna mán berý qajet. Sondyqtan aýdarmashylar, redaktorlar jáne basqa da til mamandary jasandy ıntellekt usynǵan mátindi sol kúıinde qabyldamaı, onyń qazaq tiliniń tabıǵı qurylymyna sáıkestigin qadaǵalaýy kerek.
– Kalka tildi óltirmeıdi. Ol tildi ishinen basqa tilge aınaldyrady, al syrty ózgerissiz qalady, – dep túıindedi Nazgúl Qojabek.
Aıta keteıik, Astanada Halyqaralyq aýdarmashylar kúnine oraı «Qazirgi aýdarma: til, tehnologııa jáne jańa talaptar» taqyrybynda kásibı kezdesý ótti. Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy uıymdastyrǵan basqosýda jasandy ıntellekt pen jańa tehnologııalardyń aýdarma salasyna yqpaly, qazaq tilindegi aýdarmanyń sapasy jáne mamandarǵa qoıylatyn jańa kásibı talaptar talqylanyp jatyr.
Aıta keteıik, buǵan deıin BIZDIÑ ORTA podkastyna qatysqan Nazgúl Qojabek qoǵamdyq keńistiktegi jazýlar men nusqaǵyshtarda qazaq tilin aýdarmasyz qoldaný aıasyn keńeıtý qajet ekenin aıtqan edi.
