NASA orbıtalyq teleskopty Jerge qulaýdan qutqarý úshin robot ushyrady
ASTANA. KAZINFORM — AQSh-tyń Ulttyq aeronavtıka jáne ǵarysh keńistigin zertteý basqarmasy (NASA) orbıtadaǵy Swift teleskopyn qutqarýǵa baǵyttalǵan el tarıhyndaǵy alǵashqy robottandyrylǵan operatsııany júzege asyrýǵa daıyndalyp jatyr. Bıiktigin jyldam joǵaltyp jatqan teleskop Jer atmosferasyna kirip, janyp ketýi múmkin, dep habarlaıdy Associated Press.
Ǵarysh apparaty osy aptada ushyrylýy múmkin. Ol observatorııany joǵary orbıtaǵa shyǵaryp, onyń qyzmet etý merzimin uzartýǵa múmkindik beredi.
Mıssııanyń quny — 30 mıllıon dollar. Ony júzege asyrý úshin NASA avtonomdy Link apparatyn ázirlegen amerıkalyq Katalyst Space Technologies startabyn tartty. Pegasus zymyran-tasyǵyshymen Marshall araldarynan ushyrylatyn robot shamamen bir aı ishinde Swift teleskopyna jetýi tıis. Odan keıin ol úsh mehanıkalyq manıpýlıatordyń kómegimen teleskopty ustap, birneshe aıdyń ishinde onyń orbıtasyn qazirgi 360 shaqyrymnan 600 shaqyrymǵa deıin kótermek.
Swift teleskopy 2004 jyldan beri jumys istep keledi. Ol ǵalamdaǵy eń qýatty jarylystardyń biri sanalatyn gamma-sáýle jarqyldaryn tirkeýge arnalǵan. Alaıda sońǵy jyldary Kún belsendiliginiń kúsheıýine baılanysty Jer atmosferasy keńeıip, apparattyń orbıtasy burynǵydan da jyldam tómendeı bastaǵan. Mamandardyń baǵalaýynsha, eger teleskoptyń orbıtasy 300 shaqyrymnan tómen tússe, ony qutqarý múmkin bolmaıdy. Mundaı shekke ol bıylǵy qazan aıynda jetýi yqtımal.
Aqpan aıynda NASA Swift teleskopyn energııany barynsha únemdeý rejımine aýystyryp, ǵylymı quraldaryn óshirip, baqylaý jumystaryn ýaqytsha toqtatty.
Mıssııanyń basty ereksheligi — Swift teleskopy bastapqyda orbıtada jóndeý nemese tehnıkalyq qyzmet kórsetýge arnalmaǵan. Sondyqtan robot arnaıy túıisý toraptary joq apparatty ustap alýy kerek bolady. Kompanııa ókilderi mundaı operatsııanyń áli de táýekeli joǵary ekenin jasyrmaıdy.
— Bul — osyndaı mıssııany oryndaýǵa jiberilip otyrǵan AQSh-tyń alǵashqy ǵaryshtyq roboty, — dedi Katalyst Space Technologies kompanııasynyń bas dırektory Gonhı Lı.
Onyń aıtýynsha, NASA-nyń qazir jumys istep turǵan kóptegen ǵylymı observatorııasyna bolashaqta dál osyndaı qyzmet qajet bolýy múmkin.
— Osy mıssııa arqyly biz olardyń jumys merzimin uzartýǵa múmkindik beretin jańa quraldyń paıda bolǵanyn dáleldep otyrmyz, — dedi ol.
Eger operatsııa sátti aıaqtalsa, Swift teleskopy qyrkúıek aıynda ǵylymı baǵdarlamasyn qaıta bastaıdy. NASA teleskop aldaǵy ýaqytta da gamma-sáýle jarqyldary men basqa da qysqa merzimdi ǵaryshtyq qubylystardy baqylaýdy jalǵastyryp, James Webb ǵarysh teleskopymen jáne bolashaqtaǵy Nancy Grace Roman ǵarysh observatorııasymen birlesip jumys isteıdi dep úmittenedi.
NASA-nyń astrofızıka bóliminiń dırektory Shon Domagal-Goldmannyń aıtýynsha, mundaı mıssııany júzege asyrý buryn múmkin emes bolyp kóringen.
— Shynymdy aıtsam, mundaı jobany iske asyrýǵa bolady dep eshkim oılaǵan joq. Biz osyndaı jetistikke jetemiz dep te eshkim kútpegen edi, — dedi ol.
NASA ókilderiniń pikirinshe, bul mıssııany júzege asyrýǵa jumsalǵan kúsh-jiger tolyqtaı aqtalady.
— Eger Swift teleskopynyń Jer atmosferasyna enýine jol bersek, ony joǵaltamyz. Onymen birge orasan zor ǵylymı múmkindikterden de aıyrylamyz. Al qazir bizde onyń ornyn basatyn jańa teleskop jasaýǵa bıýdjet qarastyrylmaǵan, — dedi NASA-nyń ǵylymı mıssııalar jónindegi basqarmasynyń basshysy Nıkkı Foks.
Katalyst Space Technologies bul mıssııany ǵarysh ındýstrııasyndaǵy jańa baǵyttyń bastaýy retinde qarastyrady. Kompanııa qazirdiń ózinde 35 800 shaqyrymǵa deıingi bıiktikte ornalasqan spýtnıkterdi jóndep, janarmaı quıyp, basqa orbıtaǵa aýystyra alatyn robottardyń jańa býynyn ázirlep jatyr.
Bolashaqta osyǵan uqsas tehnologııany birtindep bıiktigin joǵaltyp kele jatqan Hubble ǵarysh teleskopynyń qyzmet etý merzimin uzartý úshin de paıdalaný josparlanyp otyr.
— Hubble — ulttyq maqtanyshymyz. Halyq bul teleskopty erekshe jaqsy kóredi, — dedi Nıkkı Foks.
Aıta keteıik, NASA Aıdy endi syrtynan zertteıtin jańa mıssııasynyń ekıpaj quramyn jarııalady.
