NASA qarańǵy materııa men ekzoǵalamsharlardy zertteıtin jańa teleskopty ushyrady
ASTANA. KAZINFORM — NASA ǵalymdarǵa qarańǵy materııa men energııany zertteýge, ekzoplanetalardy baqylaýǵa jáne ǵalam aýqymyndaǵy gravıtatsııa teorııalaryn tekserýge múmkindik beretin jańa Nancy Grace Roman ǵarysh teleskopyn ushyrýǵa daıyndalyp jatyr, dep habarlaıdy Kazinform BBC-ge silteme jasap.
Teleskopty 30 tamyzda Florıdadaǵy Kennedı atyndaǵy ǵarysh ortalyǵynan ushyrý josparlanǵan. Ony ǵaryshqa SpaceX kompanııasynyń Falcon Heavy zymyrany shyǵarady. Mıssııa bastapqy jospardan shamamen toǵyz aı buryn júzege asyrylmaq.
Teleskop NASA-nyń alǵashqy bas astronomy Nensı Greıs Romannyń qurmetine atalǵan. Ol ǵaryshtyq teleskop baǵdarlamasyn qurýdaǵy róli úshin «Habbldyń anasy» atanǵan. «Roman» NASA-nyń negizgi astrofızıkalyq observatorııalarynyń birine aınalady.
Ushyrylǵannan keıin teleskop Jerden shamamen 1,5 mln shaqyrym qashyqtaǵy L2 Lagranj núktesine baǵyt alady. Qazir onda «Djeıms Ýebb» ǵarysh teleskopy jumys istep tur.
«Romannyń» basty artyqshylyǵy — aspannyń áldeqaıda keń aýmaǵyn baqylaı alýy. Onyń aınasynyń dıametri «Habbldaǵydaı» 2,4 metr bolady. Alaıda jańa teleskoptyń kórý aımaǵy shamamen 100 ese keń. Bul oǵan ǵaryshtyń orasan zor aýmaqtaryn jyldam zerttep, mıllıardtaǵan galaktıka týraly málimet jınaýǵa múmkindik beredi.
Ǵalymdar «Romannyń» kómegimen ǵalamnyń jedel qarqynmen keńeıýine baılanysty jumbaq qubylys — qarańǵy energııanyń tabıǵatyn, sondaı-aq kórinetin materııaǵa negizinen gravıtatsııalyq áseri arqyly baıqalatyn qarańǵy materııany jaqsyraq túsinýge úmitti.
Teleskop planetalyq júıelerge aýqymdy zertteý júrgizip, myńdaǵan jańa ekzoǵalamshardy anyqtaıdy dep josparlanyp otyr. Sonymen qatar onyń baqylaýlary galaktıkalardyń qalyptasýy men evolıýtsııasyn zertteýge jáne qazirgi teorııalardyń kosmologııalyq qashyqtyqtardaǵy gravıtatsııany qanshalyqty dál sıpattaıtynyn tekserýge múmkindik beredi.
«Romannyń» negizgi ǵylymı mıssııasy bes jylǵa eseptelgen. Teleskop «Habbl» men «Djeıms Ýebbten» keıin NASA-nyń ǵalamdy baqylaý múmkindikterin keńeıtetin kelesi iri ǵaryshtyq ǵylymı quraly bolady.
Eske salaıyq, buǵan deıin Qazaqstan NASA-men birlesken ǵarysh jobalaryn júzege asyrýǵa nıetti ekenin jazǵanbyz.
