NASA «Artemıda-III» mıssııasyna qatysatyn astronavttardyń esimderin jarııalady
ASTANA. KAZINFORM — NASA ǵarysh agenttigi «Artemıda-III» mıssııasy aıasynda Aıǵa qonatyn apparattardy synaý úshin Jer mańaıyndaǵy orbıtaǵa ushatyn tórt astronavttyń esimin jarııa etti.
Kelesi jyly Rendı Bresnık (ekıpaj komandıri), Lýka Parmıtano (ushqysh), Frenk Rýbıo jáne Andre Dýglas (mıssııa mamandary) kommertsııalyq Aıǵa qoný apparattarynyń eki úlgisin synaqtan ótkizý úshin Jer mańaıyndaǵy orbıtaǵa attanady. NASA astronavty Bob Haıns ekıpajdyń qosalqy múshesi bolyp taǵaıyndaldy.
«Artemıda-III» baǵdarlamasy aıasynda NASA-nyń SLS (Space Launch System) zymyran-tasyǵyshy «Orıon» ǵarysh kemesi men ishindegi ekıpajdy Florıda shtatyndaǵy Kennedı ǵarysh ortalyǵynan Jer mańaıyndaǵy orbıtaǵa shyǵarady. «Orıon» júıeleri tekserilgennen keıin ǵarysh kemesi alǵash ret Blue Origin men SpaceX ázirlep jatqan kommertsııalyq aılyq qoný apparattarynyń synaq nusqalarymen jaqyndasý jáne túıisý operatsııalaryn oryndaıdy.
Blue Origin kompanııasy Blue Moon atty jerden basqarylatyn ǵarysh kemesiniń Aıǵa qonatyn nusqasyn ázirlep jatsa, al SpaceX, Starship atty jerden basqarylatyn aı ǵarysh kemesin jasap jatyr. Eki kompanııa da «Artemıda-III» mıssııasyna arnalǵan synaq úlgilerin daıyndaıdy.
Blue Moon jáne Starship apparattarymen sátti túıiskennen keıin ekıpaj otyrǵan «Orıon» ǵarysh kemesi olardan ajyrap, Jerge oralady. Ekıpaj ǵaryshta shamamen eki apta bolady.
Rendı Bresnık úshin bul úshinshi ǵarysh sapary bolady. Ol 2004 jyly NASA astronavttar quramyna iriktelgen. Bresnık otstavkadaǵy AQSh teńiz jaıaý áskeriniń polkovnıgi, ol 95 tıpti ushaqta 7 myń saǵattan astam ushqan jáne synaqshy-ushqyshtar qoǵamynyń múshesi. 2018 jyldan beri ol Astronavttar basqarmasy basshysynyń zertteý jumystary jónindegi kómekshisi qyzmetin atqaryp, «Artemıda» baǵdarlamasy aıasynda paıdalanylatyn ǵarysh kemeleri men júıelerin ázirleý jáne synaý jumystaryn qadaǵalap keledi.
Parmıtano úshin de «Artemıda-III» úshinshi ǵarysh sapary bolmaq. 2019 jyly ol 61-ǵarysh ekspedıtsııasynyń komandıri bolyp, Halyqaralyq ǵarysh stantsııasyn basqarǵan úshinshi eýropalyq ári alǵashqy ıtalııalyq atandy. Italııa Áýe kúshteri akademııasynyń túlegi 2007 jyly synaqshy-ushqysh atanyp, 2019 jyly polkovnık shenin alǵan. Onyń 40 túrli áýe kemesinde 2 myń saǵattan astam ushý tájirıbesi bar.
Rýbıo ǵaryshqa ekinshi ret ushady. Buǵan deıin 2022 jyly ol Baıqońyr ǵarysh aılaǵynan «Soıýz MS-22» ǵarysh kemesimen ushyp, orbıtada 371 kún bolyp, amerıkandyq astronavttar arasynda ǵaryshta bolý uzaqtyǵy boıynsha rekord ornatqan. Rýbıo 2017 jyly NASA astronavttar korpýsyna qabyldanǵan. 2010 jyly AQSh Qarýly kúshteriniń medıtsınalyq ǵylymdar ýnıversıtetinde medıtsına ǵylymdarynyń doktory dárejesin alǵan. Ol AQSh áskerinde ushqysh, dáriger jáne astronavt retinde 28 jyldan astam ýaqyt qyzmet atqarǵan.
Dýglas úshin bul alǵashqy ǵarysh sapary bolmaq. Ol 2021 jyly NASA-nyń astronavt bolýǵa úmitkerler quramyna qabyldanǵan jáne buǵan deıin «Artemıda-II» mıssııasynyń qosalqy ekıpaj múshesi bolǵan. Djons Hopkıns ýnıversıtetiniń Qoldanbaly fızıka zerthanasynda jumys istegen kezde kópmaqsatty avtonomdy kólik quraldaryn, ǵaryshty zertteýge arnalǵan júıelerdi jáne túrli sýasty áskerı platformalaryn jobalaý jáne synaýmen aınalysqan.
«Artemıda» baǵdarlamasynyń maqsaty — Aıda adamnyń turaqty bolýyn qamtamasyz etý. Bıyl NASA Aı betinde baza salýǵa 20 mıllıard AQSh dollaryn jumsaýdy josparlap otyrǵanyn málimdedi.
Buǵan deıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Donald Trampty «Artemıda-2» mıssııasynyń tabysty oryndalýymen quttyqtaǵan bolatyn.
Nazerke Jumabek
