Nan baǵasyn naryq retteıtin bolady
ASTANA. QazAqparat - Jańa jyldan bastap áleýmettik nannyń baǵasyn naryq retteıtin bolady. Buǵan deıin nan baǵasyn Úkimet baqylaýda ustaǵan edi. Biraq naryqtyń talaby, qazirgi qarjylyq jaǵdaı nan baǵasynyń da erkin aınalymǵa túskenin durys dep sanaıdy.
Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń málimetinshe, Qazaqstanda nannyń baǵasy qymbattaǵan jaǵdaıda eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń kólemi ózgeretin bolady. Bul ataýly áleýmettik kómek alýshylar sanyn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. 2015 jyldyń 1 qazanyndaǵy aqparatqa sáıkes, AÁK-ti tabysy kedeılik sheginen tómen 34,7 myń azamat alyp otyr, AÁK-tiń bir adamǵa shaqqandaǵy kólemi orta eseppen 2407 teńgeni quraıdy. Ótken jylǵy sáıkes kezeńmen salystyrǵanda AÁK alýshylardyń sany 32,2 paıyzǵa qysqarǵan, sáıkesinshe, AÁK-tiń jalpy tólem kólemi 967,6 mln. teńgeden 752,5 mln. teńgege deıin azaıǵan, dep jazady «Egemen Qazaqstan».
Sol sebepti 2016 jyldan bas¬tap nan baǵasyn naryq retteıtin bolǵan jaǵdaıda, áleýmettik az qamtylǵandarǵa áleýmettik nandy satyp alýǵa arnalǵan arnaıy ótemaqy berilmek. Oǵan qansha qarjy jumsalatyny da eseptelipti. Quzyrly organdardyń málimetinshe, áleýmettik jaǵdaıy tómenderge nan satyp alý úshin bólinetin qarjy 2 mlrd. teńgeni qurap otyr. Al bul nan baǵasyn ustap otyrý úshin ketken 17 mlrd. teńgeden áldeqaıda az ekeni anyq.
Jalpy, nan ónimderin sýbsıdııalaýdy toqtatý aıaq astynan shyǵarylǵan, «esten tandyrar» jańalyq emes. Oǵan Úkimet tarapy baıaý qysqartýmen, birtindep kelip otyr. Máselen, 2008 jyly bıdaıdyń tonnasy 42 myń teńge kezinde 600 gramm salmaǵymen birinshi surypty unnan jasalǵan nannyń ózindik quny 47 teńge bolatyn. 2015 jyldyń qazanynan bastap, nandy sýbsıdııalaý kólemi taǵy 2,5 myń teńgege qysqartyldy. Al 2016 jyldyń qańtar aıynan bastap Ekonomıkany jańǵyrtý máseleleri boıynsha memlekettik komıssııasy bul kategorııany naryqtyq jaǵdaıǵa aýystyrý týraly sheshim qabyldady.
Nan baǵasyn naryqqa berý týraly másele qoǵamda talqylanyp jatqandyǵyna oraı, keshe Aýyl sharýashylyǵy vıtse-mınıstri Saparhan Omarov astanadaǵy nan óndirisinde ózindik orny bar birden-bir kásiporyn «Astanalyq nan» JShS-da jýrnalıstermen jolyǵyp, máseleniń mán-jaıyn túsindirdi.
«Sizder bul baǵdarlamany jaqsy bilesizder. Baǵdarlama 2009 jyly bastalyp, osy kúnge deıin jalǵasýda. Alǵashqy sátte astyqty qaıta óńdeıtin kásiporyndar úshin astyq naryqtan tómen baǵamen memlekettik qordan bólinip keldi. Odan keıin barynsha naryqtyq ádiske kóshý qajettiligi týyndaǵannan keıin 2013 jyldan bastap astyqty qaıta óńdeıtin kásiporyndar satyp alatyn astyq qunyn sýbsıdııalaý qolǵa alyndy. Máselen, astyqty qaıta óńdeıtin kásiporyndar as-tyqty naryqtan belgili bir somaǵa satyp alady. Al aıyrmasy belgili bir baǵaǵa deıin memleket esebinen sýbsıdııalandy. Bastapqy sátte sýbsı¬dııa kólemi astyqtyń 1 tonnasy¬na 18 myń teńgeni qurady. Al aǵymdaǵy jyldyń qańtarynan ol 14 myń teńgeni qurady», - dedi vıtse-mınıstr.
Vıtse-mınıstrdiń atap ótýinshe, jergilikti atqarýshy organdar men naýbaıhanalarǵa toqsan saıyn bólke baǵasyn 1,4 teńgege qymbattatýǵa múmkindik berilgen.
«Bastapqyda sýbsıdııa kólemi tonnasyna 18 myń teńgeni qurasa, aǵymdaǵy jyldyń qańtar aıynda onyń kólemi 5 myń teńgege deıin tústi. Al bul rette nan baǵasy ózgerissiz qaldy. Jalpy, bul baǵdarlamany júzege asyrý úshin aǵymdaǵy jyly 11,5 mlrd. teńge bólingen bolatyn. Buǵan deıin jyl saıyn shamamen 6-7 mlrd. teńge bólinip kelgen. Aǵymdaǵy jyly soma úlken. Sebebi buǵan deıin baǵdarlama 4-5 aı kóleminde júzege asyrylsa, al bıyl baǵdarlama 9 aıǵa sozyldy», - dedi S.Omarov.
Onyń sózine qaraǵanda, osy sebepti memlekettik komıssııa aldaǵy jyldan nan baǵasyn sýbsıdııalaýdan bas tartý týraly sheshim qabyldaǵan. Sebebi, áleýmettik nandy baı da, kedeı de satyp alady. Endigi ýaqytta áleýmettik turǵyda az qamtylǵan otbasylarǵa áleýmettik kómek tetigi engizilmek. Bul shara memleket qarajatyn biraz únemdeýge de múmkindik beredi.
«Barlyq naýbaıhanalarǵa nan baǵasyn kóterýge múmkindik berildi. Biraq kóptegen oblystar bul múmkinshilikterin paıdalanǵan joq. Sondyqtan da, olarǵa 2016 jyldyń 1 shildesine deıin jergilikti bıýdjet qarjysy esebinen nan baǵasyn retteýge múmkindik beriledi», dedi ol.
«Astanalyq nan» kásipornynyń dırektory Abdrahym Tólendıev te bul máseleniń óte oryndy ekenin, nan baǵasyn kóterý kásipkerlikke kómektesip qana qoımaı, as atasynyń qadir-qasıetin túsinýge de septigin tıgizetinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, búginde nan baǵasynyń arzan bolýy saldarynan qanshama kásiporyndardyń óndirisi turalap, keıbireýler tipti, jabylýǵa májbúr bolǵan. Sondaı-aq ol búginde bir kúnde bir adam bir bólke nan jemeıtinin, al onyń baǵasyn otbasyna shyqqanda qaltaǵa sonshalyq aýyr tımeıtinin alǵa tartty. Kásipker aldaǵy ýaqytta nan baǵasy un baǵasyna oraı qoıylatynyn jetkizdi.
