Myńjasar Mańǵytaevtyń ómiri men óneri jaıly bir úzik syr

Ol 1937 jyly Ońtústik Qazaqstan oblysy Otyrar aýdanyna qarasty «Maıaqum» aýylynda dúnıege kelip, 2011 jyly Almaty qalasynda qaıtys boldy.

Áý basta ónerge qyzyqqanmen basqa salany qalaǵan ol «at aınalyp qazyǵyn tabady» demekshi, Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń hor stýdııasynda, keıin Qurmanǵazy atyndaǵy ulttyq konservatorııada oqyp, professor Quddys Qojamııarovtan dáris alady. Kompozıtorlyq ónerdiń qyr-syryna qanyǵady.

Hor janryna «Aqsaq qulan» poemasy men «Qarataý áýenderi» sıýıtasyn jazady. Al vokaldyq -horeografııalyq janrda «Aýyl toıy», Sáken Seıfýllınniń «Kókshetaý» poemasy boıynsha «Aqqýdyń aıyrylýy» ómirge keledi.

Qazaqtyń ulttyq murasy negizinde jazylǵan «Qozy men Baıan», «Aqtolǵaı», «Qulager» sımfonııalyq týyndylary qandaı deseńizshi.

Myńjasar Mańǵytaevtyń «Qazaqstanym meniń», «Іzdedim seni», «Elim meniń», «Aq marjan», «Joryqtaǵy sarbazdar», «Aq erkem-ánim» jáne «Saǵynysh» ánderi óz kezinde tyńdaýshysynan ádil baǵasyn alǵan áserliligimen erekshelenedi.

Sońǵy jyldary ol «Otyrar sazy» orkestriniń baǵdarlamasyna «Yrǵaqty», «Shattyq kúı», «Tógilmeli» atty orkestrge arnalǵan shyǵarmalaryn engizdi.

Kompozıtordyń eńbegi erekshe baǵalanyp, 1987 jyly «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi», 1998 jyly «Qazaqstannyń halyq ártisi», al birer jyl buryn Memlekettik syılyqtyń ıegeri ataǵymen marapattaldy.

Tula boıy tunǵan ónerdi damytyp, halyqtyń áýennen nár alǵan belgili kompozıtor Myńjasar Mańǵytaev kózi tirisinde birde redaktsııamyzǵa kelip, óner haqynda oı bólisken edi. Sondaǵy ekeýara bolǵan áńgimege kezek bereıik:

- Myńjasar aǵa, qazaq halqy án-jyr tyńdaǵandy jaqsy kóredi ǵoı. Óz kezinde aýyzdan aýyzǵa tarap, halyqtyq ánge aınalǵan tamasha ánderińiz jaıly, shyǵarmashylyqqa kelý jaıly oıymyzdy jalǵastyrsaq.

- Men birden ónerge kelgem joq. Alǵashqy oqýym Shymkenttegi ındýstrııaldy tehnıkým bolatyn. Ónerge árkim ártúrli jolmen keldi. Mysaly, Shámshi aǵamyz alǵash Qaplanbektegi tehnıkýmde oqyǵan.

Men ártúrli janrda qalam siltedim. Án jazý degenniń ózi qıynnyń qıyny. Nurǵısa aǵamyz aıtatyn: - Bir án jazbaǵan kompozıtor kompozıtor emes. Halyqqa áni taramaǵan kompozıtor kompozıtor emes,- dep otyratyn.

Al endi ánniń de taǵdyry adamnyń taǵdyry sekildi. Keıbir ánder óte jaqsy bolsa da oryndaýshysyn tappaı qalyp qoıady. Keıbir ánderdiń ǵumyry uzaq.

Mysaly, meniń tyńdaýshyǵa tez taraǵan ánim «Alǵashqy mahabbat» dep atalady. Buny Roza Baǵlanova sheber oryndady, ókinishke oraı radıodan sırek oryndalady. Dál sol kisideı sheber oryndaǵan adamdy men kórgem joq.

Ánniń de ár túrlisi bar: lırıkalyq, patrıottyq ánder, eńbekti jyrlaıtyn ánder bar. Maǵan erekshe unaıtyn ánim - Ermek Serkebaevtyń oryndaýyndaǵy «Qazaqstanym meniń» degen án. Bul ánniń tarıhy bylaı boldy.

Biz Shámshi ekeýmiz Otyrar aýdanynanbyz. Shákeńmen dos, syrlas boldyq. Ol kezde Shákeńniń «Meniń Qazaqstanym» áni shyqty. Sosyn Shámshimen aqyldastym.- Men sizdiń osy ánińizdi júrgen jerimde aıtyp júrem. Ózim kezinde operanyń, kapellanyń horynda án salǵam. Ájeptáýir ánshimin. Sizdiń ánińiz halyqtyq ánge aınaldy. Al men osy tektes án jazǵym keledi. Búkil Qazaqstandy, Alataýdyń basy emes, kókten qarap turǵandaı, ásem qalalary men onda eńbek etken ul-qyzdardyń kim bolǵany jaıly maqtanyshpen kókirek kere qarap turyp maqtanysh etetindeı án bolsa eken deımin,-dedim. Shákeń: "Jaz, jaz, seniń qolyńnan keledi", -dep senim artty. Án daıyn bolǵanda Evgenıı Brýsılovskııge baryp kórsetkenimde «ánińniń mini joq, tamasha» dep baǵa berdi. Alǵash oryndaýshym máz bolmady. Keıin Ermek Serkebaev «sımfonııalyq orkestrge túsirip berseń aıtar edim» degen tilegin jetkizdi. Men de tez arada orkestrge túsirip berdim. Máskeýde bul án Ermektiń oryndaýynda Sezder saraıynda shyrqaldy.

Koreı ánshisi Vladımır Kım bul ándi Ońtústik Koreıaǵa barǵanda úsh tilde oryndaǵanda kópshilik jyly qabyldapty.

- Sizdiń jaqsy ánderińizdiń ishinde shoqtyǵy bıik tamasha án bar. Ol «Іzdedim seni» dep atalady. Ár ánniń tarıhy bolady dedińiz, osy jaıly syr asha otyrsańyz?

- Bul ánniń shyǵýy óte qyzyq. Ánge mátin jazý qıynnyń qıyny. Án mátinin sheber jazatyn Nursultan Álimqulov pen Nutfolla Shákenov, Saǵı Jıenbaev, Tumanbaı Moldaǵalıev, Muzafar Álimbaev syndy qazaq aqyndary.

Segizinshi yqshamaýdanynda turamyz. Telefon shyr etti, ár jaqtan Nutfolla Shákenovtyń daýysy estildi: -Qalqam, men sanatorııde jatyrmyn. Óstip, bir mátin jazdym,-dedi.

Jalt etshi, dátke,

Bir ǵana sátke,

Sýretiń qalsyn máńgige,- delingen shýmaqty buryn eshkim jazbaǵan. Adamnyń ishki sezimin qozǵaıtyn sózder maǵan qatty áser etti de, on bes mınýtta án shyqty.

Úı ishimizben aıtyp júrdik, úsh-tórt kúnnen keıin án án sııaqty emes, unamaı qaldy. Úsh -tórt jyl ótti, úntaspaǵa jazdyrǵamyn joq.

Bir kúni Taldyqorǵan oblystyq partııa plenýmy bolatyn bolyp meni, Ásetti, Zeınepti shaqyrypty. Ol jaqta ózenniń jaǵasynda tikken aqshańqan kıiz úıde lıberettosyn Qanabek, áýenin Nurǵısa jazatyn bolyp tabıǵat aıasynda shyǵarmashylyqpen aınalysyp jatqan eken.

Jolǵa shyqtyq. Men yńyldap «Іzdedim meni» ánin aıtyp otyrǵam, Zeınepke unap qaldy, -Sońyra obkomnyń plenýmynda men aıtaıyn, sen súıemelde, maǵan úıret,- dep Zekeń bas saldy. Erteńinde bul án Zeınep Qoıshybaevanyń oryndaýynda tuńǵysh ret kópshilikke oryndaldy. El jyly qabyldady. Keıin Nurǵalı da, Eskendir de oryndady. Mansur Saǵatov meni erkeletip Mantas deıtin.

- «Áı, Mantas, Oralda jastardyń án baıqaýynda eki jigit pen eki qyz «Іzdedim seni ánin ár túrli daýystarda sheber oryndady, shirkin, sen estimegeniń-aı» dep ókinip qaldym, -dedi.

-Ár ánniń baǵyn ashatyn ánshiler bolady dedik qoı. Mysalǵa, Gúlvıra Razıeva «Janym saǵan ne deıin» degen ándi keremet oryndaıdy emes pe?

- Gúlvıranyń tembri jaqsy, ol estradalyq jyldam aıtylatyn ánderdi jaqsy oryndaıdy. Osy án ádeıi Gúlvıranyń tilegi boıynsha jazyldy. Basynda qaıyrmasynda eki daýys bolǵan. Biraq jazylmady, múmkin jazylmaǵany da jaqsy shyǵar.

- Osy ýaqytqa deıin birsypyra án jazatyndaı ýaqyt ótti, shyqpaǵan, notada turǵan ánder bar ma?

- Qazirge deıin elý-alpys ánim notada tur, meniń negizgi maqsatym qomaqty shyǵarmalar jazý, arasynda án jazamyn, sondaı sátte sátti týǵan taǵy bir ánim, «Aıdynǵa kel» dep atalady. Bul án tyńdaýshynyń qııalyn qozǵaıtyn lırıkalyq týyndy.

Ǵashyq bolmaıtyn jan joq. Anam toqsan segiz jasynda dúnıeden ótti. Sonda «kóńil ólmeıdi eken, osynsha jasqa kelgenmen meniń armanym kóp» dep otyratyn.

Armany bar jerde ásem án týady, óıtkeni ol sezim týdyratyn nárse. Nege jasy ulǵaıǵan adam ádeptilikti ustaıdy, «kóńiliń jas eken» dep ábestikke barý úlken adamdarǵa jaraspaıdy.

- Kóp ánder notada jatyr deısiz, mol ánderdiń ishinde qazirgi zaman talabyna laıyq ánder bar ma? Demeýshi izdep, osy ánderdi nege tyńdaýshyǵa usynbasqa?

- Men opera jazyp jatyrmyn, ol ánderdi oryndatý úshin orkestrge túsirý kerek, oryndatý kerek degen sııaqty mashaqattary bar ári ýaqyt tyǵyz. Teledıdarǵa bolsa, vıdeotaspaǵa, radıoǵa bolsa aýdıotaspaǵa túsirý kerek.

Al osydan eki jyl buryn Ońtústik Koreıa bizdiń avtorlyq quqyqty qorǵaý qoǵamy arqyly notada turǵan biraz ánderimdi satyp alyp áketti. Meniń jıyrma jeti ánime qyzyǵyp otyr.

Al endi bizde de jańalyq bar. Jaqynda men Mádenıet mınıstrliginde boldym. Qalamaqylyq qor ashyldy, bul biz úshin qýanysh. Jas avtorǵa mundaı tapsyrys úmit sezimin uıalatady. Sheshýshi máseleniń biri osy.

- Jeke shyǵarmalaryńyz jınaq bolyp shyqty ma?

- Jeke kitabym úsheý.

- Esep berý kontsertin qashan uıymdastyramyn dep oılaısyz?

- Mádenıet mınıstrligi qoldasa oblystarǵa baryp, halyqpen qaýyshqanǵa ne jetsin.

- Altyn kómbede jatqan shyǵarmalaryńyzdyń bárin halqyńyzǵa jetkizip, jaqsy ánderińizben halqyńyzdy qýanta berińiz.

Bul meniń kompozıtor Myńjasar Mańǵytaevtyń kózi tirisinde Qazaq radıosynyń áýe tolqynyna daıyndaǵan «Ónerim-ómirim» degen habaryma alǵan suhbatym edi. Men aınalasyna shýaq shashyp, kishige qamqor bola bilgen bilgir de bilimdi kompozıtormen osylaısha syr shertken edim.

Dúnıeden ótken sahna sańlaqtary jaıly áldeneshe syr ashqan suńǵyla shejire Myńjasar Mańǵytaev altyn ýaqyttyń bir mınýtyn da bos jibermeı, boıyndaǵy asyl qasıetti keler urpaqqa amanat etý isin múltiksiz oryndap, únemi jumys ústinde shynyqqan tól ónerimizdiń ókili edi. Biz endi ol kisiniń jaqsy isterin, shyǵarmashylyǵyn aıtyp, eske alatyn boldyq. Dúnıe degenniń almasyp turatyny osydan bolsa kerek. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Altyn Imanbaeva