Myń aıdan da qaıyrly - Qadir túni

Musylman úmbetine túsirilgen qasıetti osy tún týraly Quran Kárimniń Qadir súresinde aıtylady. Bes aıattan turatyn súrede Qurannyń Qadir túninde túsirilgendigi, onyń myń aıdan qaıyrly ekendigi, bul túnde Jábireıil perishte Allanyń ámirimen jer betine túsip, adamdarǵa qyzmet etetindigi jáne tańǵa deıin tynyshtyq bolatyndyǵy aıtylady. Qadir túni perishteler musylmandarǵa duǵa oqyp, tileýles bolady. Bul keshte jasalǵan ǵıbadattyń myń aıǵa, ıaǵnı seksen úsh jylǵa teń saýaby bolatyndyǵyna baılanysty musylmandar Qadir túnin qulshylyqpen ótkizýge tyrysady.

Keıbir rıýaıattarǵa qaraǵanda Qadir túni Ramazan aıynyń 27-shi túni degenmen Qadir túniniń dál qaı tún ekeni naqty belgisiz. Biraq Paıǵambarymyzdyń (s.a.s.) hadıs sháripteri Qadir túni Ramazan aıynyń sońǵy on kúniniń birine jáne taq túnderine sáıkes keletindigin nusqaǵan. Islam ǵalymdarynyń kózqarastary boıynsha, bul tún Ramazan aıynyń taq túnderine, ásirese, 27-shi túnine sáıkes keledi. Olardyń aıtýynsha, Qadir túniniń naqty datasynyń belgisiz bolýynyń danalyǵy, musylmandar Ramazan aıynyń tek sol túnimen ǵana shektelmeı, sońǵy on kúndi túgeldeı qulshylyqpen ótkizsin degeninde de bolýy múmkin. Sebebi, Alla elshisiniń (s.ǵ.s.) ózi sońǵy on túnniń bárinde de qulshylyqpen ótkergen eken. Bul týraly Aısha anamyz: «Ramazannyń sońǵy on kúni kelgende, Alla elshisi (s.ǵ.s) túnderin namazben ótkizgen, otbasy múshelerin oıatqan jáne qulshylyqtarynda erekshe ynta tanytqan», - degen (ál-Býharı 2024, Mýslım 1174). Sondyqtan taqýalar oraza aıynyń sońǵy on túnin túgeldeı qulshylyqpen ótkizetin bolǵan.

Al jalpy Qadir túniniń qasıetin jumyr basty pende óz aqylymen bile almaıdy. Sondyqtan Qadir túniniń ulyqtyǵy men artyqshylyǵy jaıynda Alla Taǵala bylaı degen eken: «Rasynda, Biz ony (Qurandy) Qadir túni túsirdik. Al saǵan Qadir túniniń ne ekenin ne bildiredi? Qadir túni myń aıdan da artyq. Ol kezde Rabbylarynyń qalaýymen, Onyń árbir ámiri úshin, perishteler men Ruh (Jábireıil) túsedi. Ol (tún) - tań atqansha sálem!» (Qadir súresi 1-5 aıattar). Jáne de bylaı degen: «Anyq Kitappen ant etemin! Biz ony berekeli túni túsirdik, ári Biz eskertemiz. Bul túni, Bizdiń ámirimizben barlyq dana ister sheshiledi» (Dýhan súresi, 2-5 aıattar). ıAǵnı, Jaratýshy Iemiz bul túnde jasalǵan qulshylyqty myń aıda jasalǵan ǵıbadattan artyq dep qabyldaıdy.

Qadir túnin qalaı qarsy alyp, ótkizgen jón?

Moldalar «Allanyń meıiriminen úmit etken árbir adam Qadir túni kirmesten buryn tolyq shomylyp, dáret alyp, taza kıim kıip, ústine hosh ıisti átir seýip, qasıetti túndi kútýge daıyndyq jasaýy tıis» dep esepteıdi. Din ustaýshylardyń sózine qaraǵanda, bul túndi meshitte ótkizgen de abzalyraq. Óıtkeni meshitte kópshilik qulshylyq jasap, ımamdar ýaǵyz aıtady. Sonymen qatar, Qadir túninde úıde dinı kitap oqyp, dinı fılmder kórý de ǵıbadat bolyp sanalady.

Birde Aısha anamyz Paıǵambarymyzdan: «Ýa, Allahtyń elshisi! Eger Qadir túnine jetsem qandaı duǵa oqıyn?», - dep suraǵanda, Ol: «Allahýmma, ınnáká afýýn, tuhıbbýl afýa, faafý annı» (Ýa Allahym! Sen tym keshirimdisiń, keshirýdi jaqsy kóresiń, meni de keshire gór!)», dep duǵa etý kerektigin úıretken. Qadir túninde de Alla Taǵalanyń qudireti ústem bolady. Ol túnniń qadirin bilgenderge Allanyń meıirimi men berekesi jaýady, al odan qur qalmaý adamnyń rýhanı sergektigine baılanysty. Paıǵambarymyz úıretkendeı, musylman balasy árbir isine ózine berilgen eń sońǵy múmkindik sekildi qaraı bilýi kerek. Sol sebepti Qadir túnin endi kórem be, kórmeımin be, degendeı óte bir muqııattylyqpen ótkizgeni jón.

Osy tusta aıta keterlik taǵy bir másele, qazaqtyń din ǵalymdary keıbir musylmandardyń Qadir túninde Qydyr atany kútemiz deýinen eshqandaı dinı negiz qarastyrmaıdy. Olardyń aıtýynsha, bul ańyz. Sondyqtan da, dindarlar bul túndi shynymen bireýdi kútip emes, aıatta buıyrylǵan ǵıbadattardy, qulshylyqtardy jasap, ıgi tilek tilep, saýap úmitimen ótkizgen durys dep esepteıdi. Al túnniń barlyq ýaqytyn qulshylyqpen ótkize almaıtyn kisiler, túnniń bir bóligin bolsa da izgi amaldarmen ótkizse bolady. Sonyń ishinde qasıetti túndi Alla Taǵalaǵa qulshylyq jasaý, namaz oqý, Quran oqý, úırený, úıretý, ýaǵyz aıtý jáne tyńdaý, sharıǵat úırený, tásbih tartý, dinı kitaptar oqý, dinı fılmder kórý, meshitke kelgende dúnıe sózin sóılemeý amaldaryn oryndaý arqyly zııarat etip ótkizý kerek.

Qadir keshiniń ýaqyty kún batqannan sáresige deıin jalǵasady. Bul túnniń ǵıbadattaryn musylmandar meshitterde de, óz úılerinde de atqara alady. Keıbir musylmandar Qadir túninde túni boıy dastarhan jaıyp qoıyp, qoldaryn qýsyryp otyrýmen shekteledi. Ne bolmasa, teledıdar qarap, áńgime aıtýmen ótkizedi. Túni boıy kóz ilmeı shyqsaq jetkilikti dep esepteıdi. Dintanýshylar buny da qate dep sanaıdy. Imamdardyń aıtýynsha, Qadir túnin ótkizýde túni boıy dastarhan jaıyp qoıý shart emes. Eń bastysy múmınder bul túndi daıyndyqsyz ótkizbeýi tıis. Óıtkeni, Ábý Huraıra (r.a.) sahabamyz jetkizgen hadıste «Kimde kim Qadir túniniń artyqshylyǵyna senip, saýabyn Alladan kútip, ǵıbadat, qulshylyqpen ótkizse, ótken-ketken kúnálary keshiriledi» delingen (Buharı, Qadir, 1).

Endeshe berekesi men qaıyry mol túndi bekerge ótkizip almaıyq, barsha aǵaıynǵa Qadir túnin ıgilikpen ótkizýge násip etsin!