Mýzeı qurylysyna moratorıı: Aqtóbede aýdandaǵy jádigerler qalaı saqtalǵan
AQTÓBE. KAZINFORM — Elimizde bıyldan bastap mýzeı salynbaıdy. Úsh jylǵa moratorıı jarııalandy. Al Aqtóbedegi aýdandyq mýzeılerdiń jaı-kúıi qazir máz emes. Kazinform agenttiginiń tilshisi Muǵaljar aýdandyq mýzeıin aralap kórdi.
Apatty jaǵdaıda turǵany joq, biraq ózgeniń janyna jaıǵasqany bar
Aqtóbe oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń habarlaýynsha, óńirde 21 mýzeı bar. Onyń úsheýi oblystyq, altaýy bólim jáne 12-i aýdandyq. Bólim Aqtóbe oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıine qaraıdy.
Qatarynda Alǵa, Qobda, Haziret Dosjan ıshan bólimderi, Á.Moldaǵulovanyń oblystyq memorıaldy mýzeıiniń Bulaq bólimi jáne Áıteke bı aýdandyq mýzeıiniń Tolybaı, Qarabutaq bólimderi kiredi.
— Aýdandardaǵy 18 mýzeıdiń úsheýi jaldamaly ǵımarattarda tegin ornalasqan. Alǵadaǵy mýzeı aýdandyq mádenıet úıiniń ǵımaratynda, Mártók aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıi aýyldyq ákimdik ǵımaratynyń ekinshi qabatynda jáne Hromtaý aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıi Jastar resýrstyq ortalyǵy ǵımaratyndaǵy Ardagerler keńesimen bir jerde. 2024 jyly Temir aýdanynda mýzeı men arhıvke jańadan ǵımarat salynyp, paıdalanýǵa berildi. Mýzeıde sandyq, mýltımedıalyq tehnologııalar qoldanylyp jatyr. 2025 jyly Hromtaý aýdanynda mýzeı men arhıv ǵımaratynyń qurylysy bastaldy. Qurylys jumystary bıyl aıaqtalady. Qurylys jumystary aıaqtalǵannan keıin ekspozıtsııa jasaqtaýǵa qarjy suratylady. Negizinen birinshi kezekte jaldamaly ǵımaratta ornalasqan mýzeılerge, sodan keıin beıimdelgen ǵımarattarda ornalasqan aýdandyq mýzeılerge qurylys jumystaryn júrgizý josparlandy. Alaıda Úkimetiniń 2025 jylǵy 14 qyrkúıektegi № 792 qaýlysyna sáıkes 2028 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin mádenıet uıymdarynyń jańa obektileri men qurylysjaılaryn salýǵa bıýdjet qarajatyn bólýge moratorıı engizildi. Osyǵan sáıkes jergilikti bıýdjetten 2029 jylǵa deıin qarajat bólý múmkindigi joq. Aqtóbe oblysynda apatty jaǵdaıda turǵan mýzeı ǵımaraty joq, — dep habarlady basqarma.
Aýdandyq mýzeıdiń qabyrǵasy qaq aıyrylyp tur
Elimizde mektep, medıtsınalyq mekeme qurylysy qarqyndy júrip jatyr. Keıingi jyldary ǵana mádenı nysandar jańǵyrtyldy. Alaıda jańa qurylys óte sırek kezdesedi.
Tek aýyldarda emes, aýdan ortalyqtarynda da mádenıet nysanynyń kóbi jóndeledi, kúrdeli jóndeýden ótedi. Sonyń ishinde mýzeılerdiń jaıy máz emes.
Muǵaljar aýdanynyń ortalyǵy Qandyaǵash qalasyndaǵy mýzeıdiń qazirgi ornalasqan jeri osydan 10 jyldan astam ýaqyt buryn ákimdik ǵımaraty bolǵan.
Eki qabatty ǵımarattyń qabyrǵasy qaq aıyrylyp tur, ishte baspaldaq ta ornynan qozǵalǵan.
Soǵan qaramastan mýzeı jumys isteıdi, tipti demeýshiler esebinen birneshe bólme jańǵyrtyldy.
— Bul ǵımarat 1991 jyly salynǵan. Qandyaǵash qalasynyń ákimdigi jekeden satyp alyp, 2014 jylǵa deıin osynda boldy. 2014 jyly jańasyna kóshkende ǵımarat bos qalyp, mýzeıge surap aldyq. Mýzeı negizi 2000 jyly quryldy. Sol kezde batyr Kótibar Básenulynyń kesenesi turǵyzylǵan. 2004 jyly resmı ashylyp, mádenıet úıiniń bir bólmesinde otyrdy. Sodan keıin ónerkásip kolledjiniń bir bólmesinde boldy. 2014 jyly qarashada kóship, ishine jóndeý jasaldy. Aýdany — 510 sharshy metr. Munda káriz júıesi joq. Kúrdeli jóndeýge keledi, biraq jańasyn salýǵa ýáde ótti. Jerin de kórsetti, — dedi Muǵaljar aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń dırektory Shamshat Ábdirzaqov.
Munda iri munaı kompanııasy bir zaldy jóndep berdi. Demeýshi oǵan 3,4 mln teńge jumsaǵan.
Mýzeıdiń qundy eksponaty — súıekpen kómkerilgen dombyra men shaı sandyq jáne Quran kitaptary
— Mýzeıde 6 zal bar. Qosymsha taǵy zaldardy jańǵyrtýdan ótkizip jatyrmyz. Tabıǵat zalyna Muǵaljardyń taýly, jazyqty jerinde kezdesetin ań-qustyń túr-túriniń sulbasy qoıyldy. Etnografııa zalynda kóshpendi qazaqtyń turmysyn kórýge bolady. Kıiz úı ishi túgel jabdyqtalyp, ulttyq kıim-keshek, qarý-jaraq, áshekeı buıymdar, as úı jıhazdary kórmege qoıyldy. Mýzeıde jalpy 5 600 jádiger bar. Sonymen ishindegi qundysy — 1857 jyly jaryqqa shyqqan Quran kitaptar. Ony aýdan turǵyny 2000 jyldardyń basynda bir qapshyqpen ákelip tapsyrǵan. Marııa Seıitkamalovanyń qolyndaǵy kitaptardyń naqty kimge tıesili ekeni belgisiz. Ózi de bireýden alǵan, naqtysyn bilmeıdi. Qaptyń ishinen 15 kitap shyqty. Ákelgen kezde Irannan kóship kelgen azamatqa oqytyp, bildik, — dedi Shamshat Ábdirzaqov.
Mýzeıdiń Dańq zalynda soǵys jáne eńbek ardagerleriniń fotosýretteri men tutynǵan zattary, qujattary saqtaýly tur.
— Aýdannan Keńes Odaǵynyń tórt batyry shyqqan. Biz besinshi adamdy qatar aıtamyz. Ol — Jetpisbaı Imantaev. Orden, medali qazir mýzeıde saqtaýly. Qazir tsıfrlandyrý jumystaryna daıyndalyp, túgeldeý júrip jatyr. Sonymen birge K-700 júrgizgen Raýshan Dáýletova Muǵaljardyń týmasy. Eńbek ardageri Kámshat Dónenbaevanyń izbasary desek te bolady. Aýdannyń geologııa, aýyl sharýashylyǵy, bilim, densaýlyq saqtaý, sport, mádenıet salasynyń da úzdikteriniń fotosyn ilip qoıdyq. Bári de el damýyna úles qosqan azamattar, — dedi Shamshat Ábdirzaqov.
Mýzeıde Jańabergen Álbetov tapsyrǵan súıekpen kómkerilgen dombyra saqtaýly. Áýesqoı kompozıtor, kúıshi HІH ǵasyrdyń aıaǵynda jasalǵan dombyrany 2000 jyldary tapsyrǵan.
Tipti bir kezderi Altynbek Qorazbaevtyń ózi suraǵanda bermeı, mýzeıde saqtaýdy jón kórdi. Sonymen birge mýzeıde súıekpen kómkerilgen shaı sandyǵy saqtaýly.
Ol da HІH ǵasyrdyń aıaǵynda jasalǵan. Kimniń tapsyrǵany týraly naqty aqparat joq.
— 1969 jyly Eskendir Hasanǵalıev Noǵaıty aýylyna gastroldik saparmen barǵan. Sol kezde baıan aspaby syr berip, klýb meńgerýshisi óz aspabyn usynǵan. Mýzeıge kelgen kezde turǵyn sol oqıǵany aıtyp, ózim qolqa salyp, surap aldym. Eki qyzmetkerdi ertip jiberip, qorǵa saqtadyq, — dedi Shamshat Ábdirzaqov.
Onyń aıtýynsha, mýzeılerdiń jádigerlerdi satyp alýy qıyndaı tústi. Tipti 10 jyldan astam ýaqyttan beri bul maqsatqa qarjy aýdarylmaǵan.
— Qolymyzdan kelgenshe jádiger jınaımyz. Aýyldan tapsaq, kórsek beredi. Keıbirin laqtyryp tastaǵan jerinen ákelemiz. Qoqystan kıiz taptyq, metall qabyldaý ornynan temirjol vokzaly qońyraýyn aldyq. Turmystyq zattar men tehnıkalar da saqtaýly. Munyń bári qazir tarıh. Sebebi oqýshylar muny kórmegen, bilmeıdi, — dedi mýzeı dırektory.
Buǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi vırtýaldy mýzeıler jelisin keńeıtý qolǵa alynǵanyn aıtty.
Qazir biraz mýzeıdegi jádigerdi vırtýaldy tamashalaý múmkindigi bar. Alaıda kelýshiler alǵan bılet aqshasynyń osy mekemelerdiń esep-shotyna durys túsýin qadaǵalaý mańyzdy.
Qansha adam kirgenin baqylaý úshin Face ID ornatyp jatyr.
