Muramen birge nesıe qaryzy da berile me – zańger jaýaby
ASTANA.KAZINFORM– Kópshilik muragerlik alǵan kezde páter, avtokólik nemese jınaq aqshany ǵana ıelenemin dep oılaıdy. Alaıda muramen birge qaıtys bolǵan adamnyń belgili bir mindettemeleri, sonyń ishinde nesıe qaryzy da muragerge ótýi múmkin.
Qandaı mindettemeler muraǵa qalady, muradan bas tartýǵa bola ma jáne murany qabyldaý merzimi ótip ketse ne isteý kerek? Osy suraqtarǵa Kazinform agenttiginiń tilshisine Aqmola oblysy Zań konsýltanttary palatasynyń zań konsýltanty Jaslan Shaıymov jaýap berdi.
Muraǵa kimder ıe bola alady?
Zańgerdiń aıtýynsha, Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq kodeksiniń 1038-babynda muragerlik – qaıtys bolǵan azamattyń múlkiniń onyń muragerlerine aýysýyn kózdeıtin quqyqtyq rásim retinde qarastyrylǵan.
– Muragerlik quqyqqa ıe bolý úshin birneshe negiz bolýy qajet. Olar – azamattyń qaıtys bolýy, onyń múlkiniń bolýy jáne zań boıynsha muragerlerdiń bolýy. Murany qabyldaýdyń bir joly – azamat qaıtys bolǵannan keıin notarıýsqa jazbasha ótinish berý, – dedi Jaslan Shaıymov.
Sonymen qatar Azamattyq kodekstiń 1060-babynda muragerlik kezektiligi belgilengen. Jalpy alǵanda tórt kezek qarastyrylǵan.
– Kóbine murany birinshi kezektegi muragerler alady. Olarǵa mura qaldyrýshynyń balalary (qaıtys bolǵannan keıin tiri týǵan balalardy qosa alǵanda), jubaıy nemese zaıyby jáne ata-anasy jatady. Eger birinshi kezektegi muragerler bolmasa, mura teń úlespen ekinshi kezektegi muragerlerge – týǵan jáne ógeı aǵa-inilerine, apa-sińlilerine, sondaı-aq ákesi men anasy jaǵynan atasy men ájesine ótedi, – dep túsindirdi zańger.
Mura qalaı bólinedi jáne merzim ótip ketse ne isteý kerek?
Jaslan Shaıymovtyń aıtýynsha, Azamattyq kodekstiń 1061-babyna sáıkes, birinshi jáne keıingi kezektegi muragerler murany teń úlespen bólisedi. Eger murager bireý ǵana bolsa, ol búkil murany qabyldaýǵa quqyly.
– Sonymen qatar ortaq birlesken menshiktiń qatysýshysy qaıtys bolǵan jaǵdaıda, onyń ortaq múliktegi úlesi anyqtalyp, ortaq múlik bólinedi nemese marqumnyń úlesi bólinip shyǵarylady. Osydan keıin qalǵan múlik muragerlerge beriledi, – dedi zańger.
Murany qabyldaý úshin ol ashylǵan kúnnen bastap alty aıdyń ishinde rásimdeý qajet.
Eger bul merzim dáleldi sebeptermen mysaly, aýyr syrqat, emdelý, shetelde bolý nemese basqa da obektıvti jaǵdaılar ótkizilip alynsa, murager ony qujatpen rastap, notarıýsqa júgine alady. Eger notarıýs muragerlik quqyq týraly kýálik berýden bas tartsa, másele sot arqyly sheshiledi.
Nesıe qaryzy muragerge óte me?
Bul – muragerlerdi eń kóp alańdatatyn máselelerdiń biri.
Jaslan Shaıymovtyń aıtýynsha, mura quramyna tek múlik pen múliktik quqyqtar ǵana emes, qaıtys bolǵan adamnyń ólimimen toqtatylmaıtyn mindettemeleri de kiredi. Demek, murany qabyldaǵan murager mura qaldyrýshynyń mindettemelerin, onyń ishinde nesıe qaryzdaryn da qabyldaıdy.
Sonymen birge mynadaı quqyqtar men mindettemeler mura quramyna kirmeıdi:
zańda nemese shartta ózgeshe kózdelmese, zańdy tulǵalardaǵy múshelik quqyqtar;
ómiri men densaýlyǵyna keltirilgen zııandy óteý quqyǵy;
alımenttik mindettemelerden týyndaıtyn quqyqtar men mindetter;
Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek jáne áleýmettik qorǵaý zańnamasyna sáıkes zeınetaqy tólemderi, járdemaqylar jáne basqa da áleýmettik tólemderge quqyqtar;
zańda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, múlikke baılanysty emes jeke múliktik emes quqyqtar.
Muradan bas tartýǵa bola ma?
Zań boıynsha murager murany qabyldaǵysy kelmese, odan tolyqtaı bas tarta alady. Bul jaǵdaıda ol muradaǵy múlikti de, oǵan baılanysty mindettemelerdi de qabyldamaıdy.
Muradan bas tartý notarıýs arqyly jazbasha túrde rásimdeledi jáne mura ashylǵan kúnnen bastap alty aı ishinde berilýi tıis.
Zańgerdiń aıtýynsha, muranyń bir bóligin ǵana qabyldap, ekinshi bóliginen bas tartýǵa bolmaıdy. Mysaly, páterdi qabyldap, nesıe qaryzynan bas tartýǵa nemese banktegi aqshany alyp, jyljymaıtyn múlikten bas tartýǵa zań jol bermeıdi. Mura tolyq kólemde ǵana qabyldanady nemese tolyq kólemde odan bas tartylady.
ıAǵnı, eger adam muradan bas tartsa, onda mura qaldyrýshynyń qaryzdaryn óteýge mindetti bolmaıdy. Al murany qabyldaǵan jaǵdaıda, oǵan muramen birge nesıe qaryzdary men basqa da saqtalatyn mindettemeler de ótedi.
Aıta keteıik, Adam ómirden ótkennen keıin onyń tsıfrlyq izi – áleýmettik jelidegi paraqshalary, fotosýretteri men onlaın derekteri ne bolady? «Tsıfrlyq mura» máselesi Qazaqstanda qalaı retteledi degen suraqqa jaýap izdegen edik.
